ارزیابی دیپلماسی هسته‌ای رهبری پس از یک دهه

اکنون مقام رهبری خود بیش از هر فرد دیگری به ناکامی و نتایج زیانبار این راهبرد واقف هستند. ایشان بهتر از هرکس دیگر می‌دانند که کشور برای ادامه این راهبرد چه هزینه‌های سنگینی پرداخته است. سخنان ایشان در دیدار با اعضای خبرگان رهبری در واقع توجیه آشکار راهبردهایی از این دست و ناکامی‌ها و خسارت‌های غیرقابل جبران ناشی از آن است.

مبانی قرآنی و روایی «منشور برادری»

در قرآن کریم در سوره زمر می‌فرماید: فبشر عباد الذین یستمعون القول فیتّبعون احسنه؛ بشارت باد به آن کسانی که حرفها را می‌شنوند و بهترینش را انتخاب می‌کنند. ‌حرفها را چه زمانی می‌شنوند؟ وقتی که این فرصت داده شود که حرفها گفته شود، اگر فرصت برای گفتن نباشد چه هست که زمینه این به وجود بیاید که این فکر مقایسه و تطبیق شود و سپس انتخاب گردد، اینها حاصل نمی‌شود! بنابراین ما یکی بحث این را داریم که آزادی عقیده است و یکی آزادی اندیشه داریم و یکی هم آزادی بیان داریم.

امید به آینده، صدای اعتراض ما و بقای هویت ما

میرحسین موسوی در ترسیم دورنمای این جنبش و خیزش مردمی، با زیباترین واژه “اعتراض” را فریاد کرد و گفت: “امید به آینده رساترین اعتراض ماست.” وی با نگاهی به تاریخ گذشته و سابقه دیرینه تمدن ایران زمین، این حرکت را بخشی از تجربه بشریت دانست که در جاده‌ای به درازای تاریخ همه بشریت است، و نوشت: “آن چیزی که ملت ما را به خلاف آنان و علیرغم سخت‌ترین رویدادها زنده نگه داشت امید بود، زیرا آفت این راهپیمایی هزاران ساله ناامیدی است.”

رابطه اخلاق و سیاست

برخي با نگراني پرسيده‌اند آيا پاكبازان دنياي سياست مي‌توانند بر دست‌هاي آلوده غلبه كنند و با حفظ اخلاق، وارد حوزه سياست شوند يا نتيجه محتوم پايبندي به زيست اخلاقي، بريدن از سياست و خانه‌نشيني است؟ پاسخ آن است كه تا مرادمان از اخلاق، كدام اخلاق باشد؟ اخلاق نتيجه‌گرا حتما مي‌تواند وارد سياست شود. البته در دولت دموكراتيكي كه دموكراسي اجازه نمي‌دهد دولت، حقوق‌بشر را زير پا بگذارد و حتي ممكن است حقوق‌بشر در متن قانون گنجانده و عينا رعايت ‌شود.

رانت نفت و رانت دین، به سوء تدبیر در مملکت انجامیده است

امروز متأسفانه ما گرفتار دو تا رانت هستیم که اگر اینها به یک شکلی حذف می‌شد خیلی به نفع مملکت بود، یکی رانت نفت است که بسیار چیز خطرناکی است، تا طرف پول در جیبش هست کشورش را اداره می‌کند، یکی هم رانت دین و تظاهر به دین است، اگر کسی پول نفت را در اختیار داشته باشد و تظاهر به دین هم بکند می‌گویند این بهترین مدیر و مسئول است، حال اینکه از رانت عقل و تجربه خیلی خبری نیست! اینکه امام می‌گویند افراد صالح و مفید را از افراد ناصالح تشخیص بدهید، مراد از صالح کیست؟ مرادشان یقیناً نمازخوان نیست! بلکه منظور افرادی است که صلاحیّت آن پست و کار را داشته باشند.

درسی از حوادث منطقه: راه آزادی از آگاهی می‌گذرد

شرایط امروز ما نشان از این واقعیت تلخ دارد که اقتدار حکومتی که در ابتدای انقلاب نهادینه شد تا از آزادی پاسداری کند و کشور را تعالی بخشد، سرانجام در جباریتی کم نظیر و نخوتی جاهلانه در حال فروپاشیدن است. اگر بخواهیم آزادی خود را حفظ کنیم، باید اطمینان یابیم که در نظام سیاسی زندگی می کنیم که در آن هیچ عنصری از قدرت که مبتنی بر صلاحدید فردی عمل کند یافت نمی شود تا در نتیجه‌ی آن حقوق ملت به حسن نیت یا سوء نیت فرمانروا یا هر کارگزار دولتی دیگر وابسته باشد. این اطمینان، به طور قطع از طریق انهدام یکباره‌ی نظام سیاسی، به ویژه بر اثر دخالت بیگانگان، حاصل نمی گردد. از همین روست که آگاهی بخشی همواره در صدر فهرست فعالیت های همراهان جنبش سبز می نشیند و راه تغییر، راهی است که صبوری و درایت رهروانشان را می طلبد.

حقوق شهروندی در سیره معصومان(ع)

در این مقاله «حقوق شهروندی در سیرة پیشوایان معصوم(ع)» بررسی می شود. این بررسی نشان می دهد که رسول خدا و جانشینان معصوم ایشان در زمانی سخن از «حقوق شهروندی» به میان آوردند که در میان ملل دیگر خبری از «حقوق شهروندی» نبود. هم چنین آنان بر خلاف سایر رهبران سیاسی، به هنگام برخورداری از قدرت از «حقوق شهروندان» در برابر حاکمان سخن گفته و مردم را با حقوقشان آشنا و برای تأمین آن تلاش می کردند. یک بررسی اجمالی ثابت می کند که در سیره معصومان، شهروندان از حقوقی «برابر» با برخوردارند و دولتمردان، قدرتمندان و ثروتمندان به خاطر قدرت و ثروتشان بر آنان برتری ندارند. چنان که شهروندان «حق نظارت بر دولتمردان» را دارند و دولتمردان موظف به پاسخگوئی اند و مسئولیت آنان در برابر خداوند رافع مسئولیتشان در برابر مردم نیست. هم چنین مردم از «آزادی های اجتماعی و سیاسی» مانند: آزادی تفکر و اندیشه، آزادی اظهار نظر در حوزه امور عمومی، و آزادی سئوال، انتقاد، اعتراض و شکایت برخوردارند. «بهره مندی از جامعه سالم و عاری از فساد» که شرط لازم رشد و تعالی علمی، اجتماعی، اعتقادی و اخلاقی نوع مردم است، از دیگر حقوق شهروندی در سیره معصومان است.

برخورد تعالي‌بخش و چشم خيربين داشته باشيم

آخوند كاشي در مسجد صدر اصفهان از وضوي يك ايلياتي ايراد مي‌گيرد، او مي‌گويد من تنها مي‌خواهم دو ركعت نماز بخوانم و به خدا بگويم ياغي نشده‌ام. پس اگر اين احساس مسئوليت را داشته باشيم خداوند هم به عهدش تداوم مي‌بخشد و خلقت و هدايتش را بيشتر مي‌كند.

امپراتوری دروغ تا کی می‌تواند خود و ملت را گول بزند

امروز کیست که نداند مهندس موسوی مهم‌ترین ذخیره حیثیتی برای ایران و نظام جمهوری اسلامی است؟ سیاست‌مداری که در دوران زمامداری خود با مردم صادقانه رفتار کرد، هرگز به آنها دروغ نگفت. سیاستمداری که 20 سال از سیاست دور نگه داشته شد اما حتی یک روز مردم خود را فراموش نکرد و با برنامه‌ریزی و مطالعه خستگی‌ناپذیر و ایجاد مراکز فکری و مطالعاتی، نرم‌افزارهای حفظ تمامیت ارضی ایران و بقای نظام جمهوری اسلامی را فراهم ساخت. سیاست‌مداری که با مشاهده عده ای دروغگو و فاسد که مقدرات کشور را در چنگ خود اسیر ساخته بودند احساس خطر کرد در یک فاصله کوتاه اعتماد همگانی را متوجه خود ساخت و هر روز که می‌گذرد جلوه‌های جدیدی از حقانیت آ‌نچه که او درباره اش احساس خطر کرده بود آ‌شکار می‌شود.

در مکتب علی(ع) هرکس را باید با عملش سنجید

هیچ شخصیتی و هیچ نظامی از قبل و به صورت پیشینی درست و بر حق و دینی و اسلامی نیست و مطابق این سخن گرانبهای امام علی(ع) حقانیت و دینی بودن هرکس و هر نظامی را باید با عملش و خواسته هایش سنجید. / اگر حاکمی از مردم خود اطاعت محض و بی چون و چرا را طلب می کند یا از آنان اموری را طلب می کند که انجام آنها جایز نیست، چنین حاکمی بر حق نیست. حاکمی بر حق است که حکومت را حق ملت می داند و هرگز حاضر نیست با ذلت انسانی برای خود شکوه و عظمت کسب کند.

جوجه‌های بهار عربی را آخر پاییز بشماریم

رفتار خاص ساختار دیکتاتوری، مخالفان را می کشاند به عرصه ای که با اعمالی چون انتقام گیری، میل به تحقیر متقابل و خشونت به اعلی درجه ی آن، در راستای مشابه شدن به همان ساختار قبلی حرکت کنند؛ اگرچه این رفتارها، تا حدّی “عکس العمل”ی به رفتار ساختار دیکتاتوری است، امّا در عین حال، بخشی از این تشابه رفتاری-عملکردی هم به این دلیل است که بستر اجتماعی-فرهنگی مشترکی در حال تولید این نوع رفتارهاست.

پیامبر(ص) به انتقاد و اعتراض مردم پاسخگو بود

واکنش پیامبر(ص) در مقابل اعتراض‌ها و انتقادها، ولو آنکه ناشی از درک پایین مردم و عدم رشد اخلاقی آنان بوده باشد، چگونه بوده است؟ آیا پیامبر مردم معترض و منتقد و اعتراض و انتقادشان را به رسمیت نمی‌شناخته است و برای آنان چنین حقی قائل نبوده است؟ از بررسی سیره‌ی پیامبر دریابیم که ایشان خود را موظف به پاسخگویی به مردم می‌دانسته است و در جلب رضایت آنان جد بلیغ می‌کرده است.

نکاتی تأمل برانگیز در حاشیه اتهامات اخیر آمریکا علیه ایران

متأسفانه حاکمیت کنونی با واکنش‌های نسنجیده و هیجانی به جای فهم این خطر و تهدید و مدیریت و کنترل آن، رسیدن به نقطه رویارویی را تسهیل می‌کند. واکنش‌هایی نظیر این که «اگر ما بخواهیم در ریاض پادشاه عربستان را ترور می‌کنیم» و یا «بسیجیان خود را برای عملیات در آمریکا آماده کنند» و.. که از صدا و سیما پخش می‌شود، و چهره یک نظام تروریست را تصویر می‌کند، دقیقاً همان چیزی است که آمریکا برای تکمیل پروژه خود و یکپارچه ساختن جامعه بین الملل علیه ایران بدان احتیاج دارد و ظاهراً متصدیان کنونی کشور از فهم آن عاجزند

ابعاد مدرنیته ایرانی

مدرنیته ایرانی مدرنیته ای است که محصول خواسته و ناخواسته مجموعه مداخلات و سیاست گذاری ها و تلاش های دولت ها نظام های سیاسی و شرایط بین المللی و افراد بوده و در متن جغرافیایی و اجتماعی و تمدنی و فرهنگی و سیاسی به نام ایران رخ دهد. اگر ما هر کدام از این ها را برداریم آن وقت این مدرنیته متفاوت می شود. اگر داوری تمدنی را از ایرانی ها بگیریم و کنار بگذاریم و حس تاریخی و تمدنی فرهنگی از خودمان نداشته باشیم جامعه ای خواهیم شد که هر کسی می تواند یک روزی به آن غلبه پیدا کند.

جهش گفتمانی حقوق بشر در جنبش سبز: دموکراسی به شرط حقوق بشر

زلزله سیاسی- اجتماعی 22 خرداد 88 و آغاز جنبش سبز بسیاری از معادلات، دیدگاه ها و رفتارهای رایج میان فعالان و گروه های سیاسی- اجتماعی را برهم زد. از جمله این تغییرات در حوزه حقوق بشر و میزان توجه به آن بوجود آمد و جایگاه این بحث را در بین سبزها نسبت به سلف آن، جنبش اصلاحات، کاملا دگرگون کرده است. این نوشتار در پی تبیین این تحول و نسبت جاری بین فعالان سیاسی اصلاح طلب با فعالان حقوق بشری، جهش گفتمانی حقوق بشر در جنبش سبز و مقایسه آن با دوران اصلاحات است.

«منعزل بودن» رهبری یعنی چه؟

مشکل از آنجایی شروع می‌شود که خبرگان ناظر، اساسا متوجه از دست رفتن شرایط ولایت فقیه در شخص رهبری نشوند یا متوجه بشوند و سکوت کنند. در واقع ممکن است رهبری در دوران حاکمیت خود، سازوکاری فراهم کرده باشد که استقلال نهاد نظارتی از میان رفته باشد و خبرگان خاصی بر این نهاد حاکم شده باشند که به خود اجازه ورود به حیطه رهبری را ندهند.

دیدگاه‌های ‌مختلف درباره پیوستگی تجربه تاریخی در ایران

کاتوزیان در تعریف جامعه درازمدت و رابطه آن با توسعه می‌نویسد: «توسعه‌ نه‌ تنها به‌ اکتساب‌ و نوآوری‌ بلکه‌ به‌ خصوص‌ به‌ انباشت‌ و نگهداری‌ نیز نیاز دارد خواه‌ ثروت‌ باشد یا حق‌ و امتیاز یا دانش‌ و علم‌. جامعه اروپایی‌ جامعه‌ای‌ درازمدت‌ بود. تغییرات‌ عمده‌ خواه‌ سقوط‌ فئودالیسم‌، پیدایش‌ سرمایه‌داری‌ و ظهور دولت‌ لیبرال‌، خواه‌ رد فیزیک‌ ارسطویی‌، کیهان‌شناسی‌ بطلمیوسی‌ و اندیشه سیاسی‌ یونانی‌ ــ رمی‌ یا سلطه کلیسای‌ کاتولیک‌ رم‌ ــ جملگی‌ در درازمدت‌ و با تلاش‌ و مبارزه فراوان‌ تحقق‌ یافت‌، اما وقتی‌ سرانجام‌ تحقق‌ یافت‌ دیگر غیرقابل‌ برگشت‌ بود و یک‌ چارچوب‌ اجتماعی‌ جدید، قانون‌ جدید، علم‌ جدید و حتی‌ مذهب‌ جدید برقرار شد که‌ تغییر یا حتی‌ اصلاح‌ آن‌ نیز به‌ زمان‌ و تلاش‌ بسیار نیاز داشت‌.»

خط قرمزی که امام علی(ع) حاضر نبود از آن بگذرد

در حکومت علی شخص حاکم خط قرمز نیست و نه تنها نقادی او ناپسند و ناروا و ممنوع نیست بلکه تکلیف همگان است که او را نقادی کنند. در این حکومت حتی جان حاکم مهم ترین دغدغه نیست، بلکه او حتی در بستر بیماری هم نگران این است که حقی از قاتل او تضییع نشود و به او ظلم و ستمی نشود، و هم اینکه به این بهانه پس از او حقوق ملت پایمال نگردد.

مروری بر بیانیه‌های هجده‌گانه‌ی میرحسین موسوی – باب اول: قانون و قانون اساسی‌

پر کاربرد‌ترین کلمه هویت ساز این بیانیه‌ها عبارت “قانون” است که تمامی‌ این مورد استفاده، سمت آن بر تاکید بر لزوم رعایت قانون از طرف حاکمیت و تقبیح شکسته شدن و بی‌ احترامی به آن است… از طرف دیگر آنچه که در بیانیه‌های هجده گانه میرحسین به کرات و به صراحت مورد تاکید موکد ایشان قرار گرفته نقشی‌ است که قانون اساسی‌ و اصرار بر اجرای بی‌ تنازل به عنوان هدف مردم و جنبش سبز دارد.

از فساد انتخاباتی تا فساد اقتصادی

این فساد عظیم نتیجه واضح و بی ابهام حذف نظارت و کنترل عمومی بر امر قدرت و روانه کردن فرهیختگان و صاحبان قلم و اندیشه به کنج خانه‌ها و زندان‌هاست. ایشان در ۲۹ خرداد ۸۸ هنگامی که تهدید می‌کردند در صورت ادامه اعتراضات مسؤلیت خون‌هایی که ریخته خواهد شد متوجه معترضان است، باید می‌دانستند که متقابلا نتیجه تمامی مفاسد و انحراف‌هایی که در صورت اداره کشور به شیوه مطلقه فردی پدید خواهد آمد متوجه شخص ایشان خواهد بود. همگان به خاطر دارند که ایشان در سخنرانی های خود مکررا فرمودند رهبری درجریان ریز و جزئیات مسایل کشور قرار دارد و بهتر ازهر کس می‌داند که این اتهامات و جوسازی‌ها علیه دولت بی‌اساس و مغرضانه است. اما افشای بزرگترین فساد مالی تاریخ کشور بی فایده بودن آن تکذیب‌ها و انکارهای را آشکار ساخت و به روشنی نشان داد فساد و دزدی و اختلاس نتیجه طبیعی اداره کشور به شیوه مطلقه است.

مباحث معرفت‌شناختی دموکراسی

برای تحقق آزادی مطلوب مردم، باید تدبیر و مکانیسمی اجرا شود که اگر مردم گروهی که قدرت گرفته و مسلط شده را نخواستند، به راحتی بتوانند قدرت را از او باز پس گیرند. از سوی دیگر، هیچ‌کس نباید احساس کند که قدرت و حکومت او دائمی است و کسی هم از او بازخواستی نخواهد کرد. نکته دیگر اینکه عملکرد هر فرد مسئول باید به گونه‌ای باشد که همواره بتواند از جانب مردم مورد ارزیابی قرار گیرد.

در جامعه‌ی رشد‌نیافته و در میان مردم طاغوت‌پرور، زمامدار بتی است که او را می‌پرستند

در جامعه‌های رشدیافته میان مردم و زمام‌داران سیاسی‌شان چگونه رابطه‌ای است؟ رابطه‌ای است که از زمام‌دار انتقاد می‌کند؛ زمام‌دار را محاکمه می‌کند. اما این رابطه در جامعه‌های رشدنیافته چیست؟ زمام‌دار، بتی است که او را می‌پرستند. نه حقّ بازخواست از او را دارند، نه حقّ محاکمه او را. حساب، حساب رشد یافتن و رشد داشتن است. اگر جامعه‌ای رشد دارد، روابط این جامعه با همة کسانی که در آن زندگی می‌کنند، روابطی است انسانی بر اساس حقوق و حدود متقابل.

حکومت «ولایی» یا حکومت «بی‌مسئولیت»

امام که از «اختیارات وسیع حکومت» سخن می گفت، پاسخ کسانی را می داد که معتقد بودند اختیارات حکومت در «چارچوب احکام فرعی شرعی» است و فراتر از آن حق قانون گذاری و صدور احکام الزامی ندارد. به عنوان مثال، برخی از اساتید بنام حوزه مرتب از دریافت مالیات توسط حکومت انتقاد کرده و آن را خلاف شرع می شمردند و بر این باور بودند که حکومت فقط می تواند از مردم خمس و زکات بگیرد. نویسنده هنوز فراموش نکرده که یکی از اعضای محترم جامعه مدرسین در سال 1367 یک ماه رمضان در «عدم مشروعیت دریافت مالیات توسط حکومت» سخن گفت! گرچه اینک از آن نظریه عدول کرده و در باره مشروعیت آن کتاب نوشته و منتشر نموده است.

نبرد خدایان و درد فلسطینی‌ها

مهمترین فایده‌ی رویکرد به خرد جمعی، شاید همین باشد که نبرد خدایان در ذهن ما پایان خواهد گرفت. در آن هنگام شاید بتوانیم حقیقت را در ساحتی دیگر بیابیم. همچنین این کارخدمتی به اصل دین نیز خواهد بود. زیرا پیرایه‌های کمتری به آن خواهیم بست. و گمان می‌کنم ما مردم این سوی جهان، اعم از افغان و عرب و ایرانی، برای درمان زخم‌های ناسورمان به خردمندی بیشتر محتاج باشیم تا به برانگیختن احساسات و عواطف. و گمان می‌کنم فلسطینیان نیز، پیش از آنکه مانند بنیادگراها درد دین و جهاد داشته باشند، درد آوارگی و بی‌خانمانی دارند، و درد‌هایی که انبوه تسلی دهندگان مزاحم نمی‌توانند درک درستی از آن داشته باشند.

ارتداد در قرآن مجازات دنیوی ندارد

نمی‌توان هر کسی را به عنوان تغییر عقیده و یا انکار ضروری دین به اعدام تهدید و یا محکوم کرد و ارتداد در قرآن مجازات دنیوی ندارد. غالب آیات قرآن، انسان‌ها را به تعقل و تفکر و تدبر دعوت می‌کند، آزادی عقیده و نفی اکراه در انتخاب دین را ارج می‌نهد، کرامت ذاتی برای بنی‌آدم قائل است، کشتن انسان‌ها – جز در دو مورد- حرام دانسته است، و قانون عدالت بر کلی نظام شریعت و طبیعت حاکم است.

التزام پیامبر به جلب رضایت مردم در حوزه‌‌ی حقوق عمومی

آیا پیامبر مالک جان و مال و ناموس مردم بوده است؟ آیا ایشان فقط فرمان می‌داده است؟ آیا پیامبر مبسوط‌الید بوده است؟ آیا معیار اجرای یک تصمیم، اراده‌ی عامل خدا (خواه رسول خدا و خواه مدعیان نمایندگی خدا بر روی زمین) و اراده‌ی حاکم اسلامی است یا معیار اجرای یک تصمیم، رضایت مردم است؟ ماجرای تقسیم غنائم جنگ هوازن نشان می‌دهد که پیامبر از موقعیت خود به‌عنوان پیامبر و به‌عنوان حاکم استفاده نکرد و به‌عنوان رسول خدا و به‌عنوان حاکم اسلامی به خود اجازه نداد که بدون جلب رضایت مردم، درباره‌ی حقوق متعلق به مردم تصمیم بگیرد.

پروای دیگران و مشروعیت دولت

تمام تاریخ شناخته شده اندیشه بشر در باب سیاست و دولت، صرف پاسخگویی به این پرسش شده که «حق حاکمان برای حکم راندن بر مردمان از کجا آمده و محدوده این حق کجاست؟»

تفاوت‌های سنت عفو نبوی با سنت عفو ملوکانه

عفو كردن پیامبر، مشروط به «درخواست عفو» نشده است. اطلاق امر به عفو، در حالی كه هیچ اثری از دعوت به ارائه تقاضای عفو و تشویق به توبه‌نامه نویسی وجود ندارد، گویای آن است كه اِعمال عفو و گذشت، اختصاص به افراد متقاضی ندارد، چه اینكه «عفو» را نباید به «ازاء» درخواست آنان، و پاسخی به تقاضای ایشان شمرده كه چون تن به خفّت داده و حاضر به تواضع شده اند، استحقاق عفو پیدا كرده اند، بلكه «عفو» از سوی حاكم، به ازاء قدرت است.

آیات و روایات اسلامی درباره موضوع «ارتداد» چه می‌گویند؟

با توجه به آیات فراوان از معارف اسلام فهمیده می‌شود که از مردم دینداری همراه با رضایت قلب و طیب خاطر و شوق و انگیزه و باور و ایمان می خواهد و نه از روی ترس و وحشت و تهدید قتل و ارعاب، زیرا دینداری که به این اوصاف باشد، ارزش معنوی و اخلاقی ندارد و پیامبران برای چنین دینداری مبعوث نشده اند. طبعاً اگر برای صرف تغییر عقیده مجازات و یا ترس از کیفر، باشد، خودش نوعی اکراه به حساب می‌آید.

تکثیر جمعیت، شریعت و ظرفیت کشور

مرتبط کردن جمعیت با دین و مذهب یا قومیت و ایجاد مسابقه و رقابت در تکثیر جمعیت اقدامی بسیار خطرناک و مهلک است که یک کشور را به فقر و بدبختی مبتلا می سازد. باید همه مردم کشور را از هر دین و مذهب و قومیت که باشند نسبت به وضعیت و امکانات کشور آگاه کرد و حتی قوانینی برای کنترل این امر وضع کرد، نه اینکه به این رقابت مهلک دامن زد. / گنجایش یک کشور به امکانات بالفعل آن، که مهم ترین امر در آن علم و دانش و نیروهای دانشمند و متخصص است، بستگی دارد و نه صرفا به امکانات طبیعی بالقوه. خلط بین این دو امر قطعا فاجعه ای وحشتناک به بار خواهد آورد.