سایت خبری تحلیلی کلمهhidden pichidden pichidden pichidden pichidden pic
  • صفحه اصلی
  • » آیات و روایات اسلامی درباره موضوع «ارتداد» چه می‌گویند؟...
» به بهانه صدور حکم اعدام برای یوسف ندرخانی

آیات و روایات اسلامی درباره موضوع «ارتداد» چه می‌گویند؟

چکیده :با توجه به آیات فراوان از معارف اسلام فهمیده می‌شود که از مردم دینداری همراه با رضایت قلب و طیب خاطر و شوق و انگیزه و باور و ایمان می خواهد و نه از روی ترس و وحشت و تهدید قتل و ارعاب، زیرا دینداری که به این اوصاف باشد، ارزش معنوی و اخلاقی ندارد و پیامبران برای چنین دینداری مبعوث نشده اند. طبعاً اگر برای صرف تغییر عقیده مجازات و یا ترس از کیفر، باشد، خودش نوعی اکراه به حساب می‌آید....


کلمه: این روزها خبر صدور حکم اعدام برای یک جوان گرویده به مسیحیت، خبرساز شده است. موجی از اعتراضات بین‌المللی، مسئولان جمهوری اسلامی را به خاطر صدور این حکم هدف گرفته‌اند و تنها واکنش غیر رسمی نظام، این بود که خبرگزاری فارس امروز خبری را منتشر کند و بدون ذکر منبع و مدرک، ادعا کند که اتهام یوسف ندرخانی، انجام جرایم خشن، تجاوز و اخاذی‌های متعدد بوده و نه ارتداد. این در حالی است که محمدعلی دادخواه، وکیل وی، در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی تاکید کرده است که ندرخانی به خاطر ارتداد به اعدام محکوم شده، و ابراز امیدواری کرده که این حکم با توجه به ایرادات قانونی متعدد آن، نقض شود. بی‌بی‌سی یوسف ندرخانی را «یک مسیحی تبشیری غیرتثلیثی» معرفی کرده که از دو سال پیش در رشت زندانی است و در جریان محاکمه، حاضر نشده است که از دین خود برگردد.

وارد شدن اتهام ارتداد به این فرد و بازتاب‌های آن، فرصت خوبی را برای بازخوانی موضوع ارتداد در فقه اسلامی فراهم کرده است. به خصوص فقهای نوگرا به این موضوع، که در سالهای اخیر یکی از چالش‌های مهم اسلام سنتی با مقتضیات دنیای مدرن و مبانی حقوق بشر بوده، توجه خاصی داشته‌اند. ماده هجدهم اعلامیه جهانى حقوق بشر تصریح دارد که هر کس حق دارد از آزادى فکر، وجدان و مذهب بهره مند شود. این حق متضمن آزادى تغییر مذهب یا عقیده و همچنین متضمن آزادى اظهار عقیده و ایمان است. واضح است که برداشت رسمی فقهی از حکم ارتداد، با این اصل سازگار نیست.

مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم که یکی از تشکل‌های روحانی اصلاح طلب و متشکل از فقها و علمایی با گرایش نواندیشی و معتقد به اجتهاد پویا است، چندی پیش نتایج تفصیلی تحقیقات گروه فقهی خود را در پاسخ به پرسش‌هایی درباره موضوع ارتداد در فقه اسلامی منتشر کرد. این تحقیق نشان می‌دهد که تعریف ارتداد از نظر فقیهانِ مسلمان یکسان نیست.

اکراه بر عقیده جایز است، یا عقیده اکراه بردار نیست؟ کلمه ارتداد در چه ملابسات و ظرف تاریخی بکارگرفته شده است؟ اسلام از مردم چه نوع دینداری را می خواهد که با فرض کیفر می تواند صادق باشد یا نباشد؟ آیا مجازات و ترس از کیفر، اکراه به حساب می آید؟ آیا می توان گفت اکراه بر عقیده در حدوث جایز نیست، ولی در بقا صحیح است، یا در حدوث و بقا فرقی نمی کند؟ آیا کیفر دادن به مرتد مجازاتی اعتقادی است، یا مجازات بر عمل اجتماعی است؟ آیا برفرض که ارتداد جرم اجتماعی شناخته شد، آیا حکم اعدام تناسب با چنین جرمی دارد؟ نسبت میان بیان قرآن که مجازاتی دنیایی برای ارتداد بکار نگرفته با سنت چیست، آیا تشریع حکم جدید است، تفصیل حکم است، یا حکم حکومتی است؟ فهم فقهای پیشین را بویژه در بحث ارتداد و حکم آن، تا چه مقدار می توان مبنای فتوا قرار داد و اگر فقیهی برخلاف اجماع فقها فتوایی داده، این مخالفت با اجماع چگونه است؟

اینها 9 سوالی است که در پژوهش مذکور، مبنای تحقیقی فقهی درباره ارتداد قرار گرفته‌اند. این گروه فقهی، سپس آیات و روایات مورد استناد در بحث ارتداد رو به تفصیل مورد بررسی قرار داده و نتایج آن را مطرح کرده است. از جمله نتایج مطرح شده، این است که در قرآن، ارتداد به معنای مطلق برگشتن از دین نیست، بلکه به معنای توطئه آگاهانه علیه حق است، و کفر را نیز نباید با ارتداد یکی گرفت. همچنین در آیات قرآن تنها به عقوبت اخروی ارتداد و اثرات منفی معنوی آن در دنیا اشاره شده و حکمی برای آن ذکر نشده است. نتیجه‌ی این گروه فقهی نیز این بوده که بر مبنای قرآن نمی‌توان صرف تغییر عقیده را به معنای ارتداد دانست.

این تحقیق فقهی همچنین یادآور شده که در قرآن بارها به ارتداد منافقان یا کافر شدن برخی افراد اشاره شده، اما در تاریخ ذکر نشده که پیامبر آنها را به مجازات ارتداد محکوم کرده باشد. در این تحقیق به اجرای حکم ارتداد پس از درگذشت پیامبر اسلام و در دوره خلفا اشاره شده و همچنین خاطرنشان شده که روایات موجود از اهل بیت درباره ارتداد نیز حاوی ابهامات متعددی است که در این تحقیق به آنها اشاره شده، و همچنین لزوم تفسیر آنها با توجه به آیاتی که بر اجباری نبودن دین و آزادی عقیده تاکید دارند، یادآوری شده است.

در بخشی از این تحقیق آمده است: در دین آیا تظاهر به دین مطلوب است و اگر کسی عقیده نداشت، چه ارزشی دارد که تظاهر کند و دورویی نشان دهد. ایمان وقتی مطلوب است که قلبی و خواسته ارادی باشد، و اگر در جایی ترس از مجازات او را به تظاهر به دین و بیان نکردن شبهات و اشکالات وادار می سازد، چه ارزش معنوی و اخلاقی و تربیت روحی دارد؟ پیامبران برای ساختن و باوراندن و به جا گذاشتن آثار ایمان آمده اند و نه ایجاد ترس و وحشت. از این رو نمی توان به ظاهر خبر واحدی استناد کرد و حکم کلی استنباط کرد. فهم کامل نیازمند توجه به مجموعه احادیث و فضای آنها است، نوعی بستر شناسی تاریخی شکل گیری دسته ای از موضوعات را نشان می دهد.

گروه فقهی مجمع مدرسین تاکید کرده است: در نظر مشهور از فقها، حکم مرتد از حدود الهى یعنى از احکام معین و غیر قابل تغییر تلقى نشده است و بحث ارتداد را در بخش تعزیرات یا عقوبات گنجانیده اند، زیرا حدود الله احکامى است که کیفیت آن دقیقاً از سوى خدا معلوم شده و غیر قابل تغییر است، هرچند حدود هم بر اساس مصلحت اسلام و مسلمین قابل تغییر و در شرایطی می تواند غیر قابل اجرا باشد.

در نتیجه‌گیری این پژوهش نیز تصریح شده است: با توجه به آیات فراوان از معارف اسلام فهمیده می شود که از مردم دینداری همراه با رضایت قلب و طیب خاطر و شوق و انگیزه و باور و ایمان می خواهد و نه از روی ترس و وحشت و تهدید قتل و ارعاب، زیرا دینداری که به این اوصاف باشد، ارزش معنوی و اخلاقی ندارد و پیامبران برای چنین دینداری مبعوث نشده اند. و طبعاً اگر برای صرف تغییر عقیده مجازات و یا ترس از کیفر، باشد، خودش نوعی اکراه به حساب می آید. بنابراین کیفر دادن به مرتد با بررسی که از آیات و روایات انجام گرفت و گفته شد، در آن عصر با نگاه تاریخمندی آن مجازاتی اعتقادی نبوده و ناظر به رفتارها و برخوردهای متهمان در عمل اجتماعی بوده است. و این حکم برفرض که ارتداد با همه خصوصیاتش جرم اجتماعی شناخته شد، الزاماً به معنای حکم اعدام نیست و امروز با توجه به شرایط همان طور که در سایر جرم هایی مانند سرقت با تناسب به جرم و مجرم از زندان و جریمه تعیین می گردد، در باره مرتد نیز چنین خواهد بود و اگر در آن عصر که تشدید مجازات امری طبیعی بوده تناسب با آن عصر داشته و مصالح اجتماعی و احتیاط در دماء امروز اقتضای دیگری خواهد داشت.

مشروح این تحقیق را در اینجا بخوانید.


6 پاسخ به “آیات و روایات اسلامی درباره موضوع «ارتداد» چه می‌گویند؟”

  1. ناشناس گفت:

    لا اکراه فی الدین چه معنی دارد؟
    فطرت ذاتی انسان چه نقشی در انسانیت دارد؟
    آیا ما که تحت تعالیم اجباری اسلامی قرار داریم همگی مسلمانیم؟
    آیا انسانیت یعنی مسلمانی؟
    آیا شیخ احمد جنتی و …مسلمانند؟
    و…
    با این اوصاف درود بر هر انسان مرتد و غیر مسلمان که انسانیت را بر اسلامیت مقدم میداند.

  2. ناشناس گفت:

    طبق صریح قران ، نفاق از کفر بدتر است . نفاق هم به این معنی است که شخص به چیزی معتقد نباشد و به آن تظاهر کند . این با تقیه فرق دارد که نه بحث آن در صلاحیت من است ونه جای آن اینجا . حال مسلمان زاده مثلا 40 ساله ای با تحقیق و تفکر ( منظورم درستی یا نادرستی نتیجه این تحقیق و تفکر نیست ، در مثل مناقشه نیست ) به این نتیجه میرسد که خدا نیست یا دین دیگری قابل قبولتر از اسلام است .( در وضعیت فعلی خیلی هم مقصر نیست ) حال اگر به اسلام عمل کند منافق است ، اگر به آنچه معتقد شده است سر و کارش با قاضی مقیسه یا مقیصه ( از بس به ایشان ارادت دارم ، املای اسمش فراموشم شده ) کثر الله امثالهم برای خدمت به اسلام .

  3. ناشناس گفت:

    با بررسی های انجام شده در استعمال این کلمه در قرآن روشن می شود که ارتداد صرف تغییر عقیده نیست، بلکه ارتداد تغییر عقیده با علم به حقانیت آن است. که پس از روشن شدن حق و از روى عناد ورزى آن را انکار نماید(۲) ; خراب کردید . تغییر عقیده با علم به حقانیت آن یعنی چه ؟ این که تغییر عقیده نیست . من به خدا و نبوت حضرت محمد ( ص ) و معاد اعتقاد را راسخ دارم . چرا میترسید بگوئید که این حکم فقط متعلق به زمانی بود که اسلام هنوز ریشه دار نشده بود و مشرکان حجاز علیه آن توطئه میکردند . تا مجبور به این توجیهات نشوید . چون در صفحه مشروح تحقیق امکان نظر دادن نبود ، اینجا نوشتم . جمله ذکر شده در مشروح مقاله آمده است .

  4. ناشناس گفت:

    واقعا ممنونم کمی آرام شدم، فقط لطفا اینرا هم توضیح دهید از چه زمانی وچرا حکم انحرافی اعدام در اسلام در این موارد اجرا می شود.
    ————————————————————————————————————————————————————–
    در ضمن لطفا زندانیان آذربایجان -مخصوصا در مراسم افطاری- یادتان نرود در قفس چند روز پیش زندانی شده اند. باز هم ممنون

  5. عمران گفت:

    بسم الله الرحمن الرحیم
    آيه 45 سوره فاطر:
    ولو یواخذ الله الناس بما کسبوا ما ترک علی ظهرها من دابه – ولکن یوخرهم الی اجل مسمی فاذا جاء اجلهم – فان الله کان بعباده بصیرا

    اگر خدا مردم را به آنچه كرده اند بازخواست كند – بر پشت زمين هيچ جنبده اي نمی گذاشت … و ليكن تا مدتي معين ( روز قيامت ) عقوبت آنها را به تاخير مي اندازد.
    …………………………………………………………………………………………………………………

    آيه 40 سوره رعد : فانما علیک البلغ و علیک الحساب =(یا محمد) بر تو رساندن پيام است و بر ما حساب كردن( در روز قیامت).

    ……………………………………………………………………………………………………………………………..

    آيه 83 سوره زخرف : فذرهم بخوضوا و يلعبوا حتي يلقوا يومهم الذي يوعدون
    ( يا محمد ) پس بگذار ايشان را كه گفتگو كنند و بازي كنند تا برسد به روزي كه وعده شان داده ايم ( در روز قيامت ) يا :

    ( يا محمد ) پس رهايشان كن تا در با طل فرو روند و بازي گوشي كنند تا به آن روزشان كه وعده داده ايم برسند ( روز قيامت )

    …………………………………………………………………………………………………………………………

    در روي زمين در طول تاريخ بشري ميلياردها بنده و مخلوق خدا به دنيا آمده ا ند رفته اند و در ميان آنها ميلياردها نفر به خدا بي اعتقاد بوده اند و كفر و شرك به خدا داشته اند و هيچوقت به آفرينش كائنات و طرز بوجود آمده آن فكر و انديشه نداشته اندو در وادي خورد و خوراك و اندوختن ثروت و مال و قدرت و مقام اسير بوده اند و شهوت مقام و ثروت و قدرت آنها را كور كرده است ( مثل حاكمان كنوني جمهوري اسلامي ) و هيچوقت در فكر دنياي جاودانه مردم نبوده اند تا آنها را از فقر و گرسنگي و فساد و قتل و جنايات كه همه نشات گرفته از تامين نبودن زندگي و دخل و خرج بوده نجات دهند و در اين وادي انقدر سرگردان بوده اند تا حتي قبرستان ها زيارت كرده اند و قدم در دنياي ديگر گذاشته اند كه ديگر راه برگشتي نبوده است و اينها اصل قضيه است و اما در باره اين مسلمان مسيحي شده بايد گفت :

    آيات بالا گوياي موضوعي است كه كه مي فرمايد : اگر خدا مردم را به جرم گناهشان از بين مي برد يك موجود زنده روي زمين نبود و همه نابود شده بودند ولي خداوند رحمان به همه بي اعتقادان روزي ميدهد
    آيه 45 سوره فاطر: ولو یواخذ الله الناس بما کسبوا ما ترک علی ظهرها من دابه – ولکن یوخرهم الی اجل مسمی فاذا جاء اجلهم – فان الله کان بعباده بصیرا
    اگر خدا مردم را به آنچه كرده اند بازخواست كند – بر پشت زمين هيچ جنبده اي نمی گذاشت … و ليكن تا مدتي معين ( روز قيامت ) عقوبت آنها را به تاخير مي اندازد.

    ………………………………………………………………………………

    در جاي ديگر خطاب به رسول الله مي فرمايد تو نسبت به بي ايماني و كفر و شرك مردم و عملكرد آنها حرص و جوش نخور و فقط شما پيامبري هستيد از طرف من براي مردم كه آيات را به آنها ابلاغ كني – مي خواهند قبول كنند ومي خواهندنكنند تا برسد به روزي كه من به حساب آنها و ا عمال آنها كه در روح آنها ثبت است رسيدگي ميكنم و شما فقط پيام رسان هستيد كه در آيه زير بخوبي اين مسئله گفته شده است

    در اينصورت ما وصي و وكيل بنده خدا نيستيم ميخواهد كافر شود يا ميخواهد مسيجي يا يهودي شود و خدا است و بندگان خدا و امروز ما بايد شرايطي ايجاد كنيم تا مردم را از فقر نجات دهيم كه اين مردم آنقدر در قوت لايموت خود سرگردان هستند كه به آخرت و دنياي ديگر نيستندوفقط وفقط به فكر شكم سير كردن خود و زن و فرزندان خود هستند و در اين وادي سرگردان تا حتي ذرتم المقابر = تا وقتي قبر ها را زيارت كردند

    آيات زير را با عملكردخود و رفتار خود مقايسه كنيم – ماكه وصي و وكيل همه نيستيم و سياست تبليغ اسلام و مذهب شيعه در جهان و خرج گزاف آن همه را به فقر رسانده است و اگر ما در بعد از انقلاب در كشورمان بي طرف بوديم وشعار نميداديم كه از براي فتح قدس از كربلا بايد گذشت ( حمله مقدس جمهوري اسلامي ايران به عراق صدام ) و اين دخالت ها دركشورهاي ديگر نبود و چوب در لانه زنبور نميگرديم وكشور خود را از فقر وبيكاري و فسادنجات ميداديم به اين روز نمي افتاديم

    آخوند ها قدرت عظيمي داشتند كه مردم را بخاطر محرم و شهادت امام حسين جمع كنند – اگر در طول تاريخ مي گفتند كه هر هيئت عزادار امام حسين بخاطر 72 تن هر سال 72 درخت ميوه در ايران و باغ ها و جنگل ها و هر جاي خائي بكارند مملكت ديگر روي فقر نمي ديد و از خارج ميوه وارد نمي كرديم و ثروت تبليغ را در ايران خرج ميكرديم و ايران را بهشت مي كرديم ومي گفتيم بيائيد اين است دين اسلام و مذهب شيعه نه اينكه طور ي مديريت ميكرديم كه 850 ميليارد دلار در آمدنفتي 32 ساله جمهوري اسلام را حيف و ميل مي كرديم و در يك قلم سه ميليارد دلار ( سه هزارميليارد تومان ) دزدي شود و اين قسمتي از كل بي ايماني و بي اعتقادي به خدا و روز قيامت است – حالا به فكر اين هستيم كه يك مسلمان مسيحي شده – بودن و نبودن آن تاثيري روي مسلمانيت نميكند – ما خود را كه مسلمان هستيم كنترل كنيم كه دزدي سه هزارميلياردتوماني دزديده نشود ومردم در فقر و گرسنگي و تخم مرغ دانه سيصد تومان ( شانه اي 8000 تومان ) گرفتار نشوند

  6. عباس گفت:

    بسیار خوب، اما توضیح ندادید که اگر خود شما بر مسند قدرت بودید چه موضعی در این باره داشتید ، بلاخره شما این موضوع را محکوم میکنید یا تائید میکنید ؟ دست کم نظر بنده را منتشر کنید !!!