دشواری‌های فهم تجدد در ایران

میل به نو شدن و دگرگونی و افق آینده برای ما شکل گرفته. ما اکنون هر روز هر لحظه به یک آینده می اندیشیم. انسان ایرانی در صدسال پیش همواره به گذشته می اندیشید اما اکنون دیگر آینده برای ما موضوعیت پیدا کرده است. برای همین در پس و پشت چشم های انسان ایرانی آرزوهای بزرگ آینده های دور و نزدیک خیالات واقعی یا غیر واقعی گوناگونی است که مانع از این می شود که اکنون یعنی زمان حال را سرد و بی روح ببیند. اگرچه مشکلات و مخاطرات و ناامنی ها بخش زیادی از مردم ایران را آزار می دهد اما در کنار این آزار و آزردگی نوعی امید و میل برای تغییر و انتظار و حس خوبی برای زندگی هم هست.

اختلاس، اختفا، مصلحت سیاسی

مجلس زمینه‌های نفوذ سیاست در اقتصاد کشور و نقض قوانین را با دادن قدرت به دولت فراهم کرد؛ دولتی که به هیچ عنوان پاسخگو نبود و گزارش اخیر رییس دیوان محاسبات از تخلفات عمده دولت از جمله عدم واریز 12میلیارد دلار به صندوق توسعه ملی نیز دلیلی بر این مدعاست. / فساد مساوی است با انحصار به اضافه صلاحدید منهای پاسخگویی. یعنی همه چیز توسط یک فرد یا یک نهاد تعیین شود و آن فرد یا آن نهاد بگوید، مصلحت این است. هر جا که این اتفاق افتاد بی‌شک باید منتظر وقوع فساد، اختلاس و تخلفات دیگر باشیم، زیرا فساد پدیده عجیب‌وغریبی نیست و در فرآیند مخفی‌کاری اتفاق می‌افتد.

جایگاه حقوق مردم در مکتب امام صادق (ع)

ویژگی مکتب صادق آل محمد(ع) این است که با اینکه به عبادت و یاد خدا توجه می کند، اما رعایت حقوق انسان ها را مهم تر از هر چیز می شمارد و جایگاهی ویژه به آن می دهد. در واقع رعایت حقوق انسان ها شالوده ای است که هم اخلاق بر اساس آن بنا می شود و هم عبادت و یاد خدا با آن معنا می یابد… حکومت هایی که خود را دینی می خوانند ظواهر دین را رعایت می کنند و به بعد عبادی دین و شعائر و مناسک عبادی بیشتر توجه می کنند، اما در مکتب امام صادق(ع) وضع به گونه دیگری است. نه تنها عبادیات مهم تر از حقوق انسان ها نیست بلکه رعایت حقوق انسان ها بهترین نوع عبادت است.

اسلام، دین آسانی و مدارا

پیامبر اسلام پس از سال هشتم هجرت كه مكه را فتح كردند، با اهل مكه و قریش كه بیشترین صدمات را به ایشان و مسلمانان در طول بیست سال زده بودند با رحمت و گذشت برخورد و همه آنها را عفو كردند. اساسا اسلام نسبت به اهل کتاب (مسیحیان، یهودیان، زردشتیان، صابئین) نگرش خاصی دارد و به گواهی تاریخ، برخورد نسبت به آنها بسیار با مدارا بود. جان و مال و نوامیس آنها محترم شمرده می شد و می‌توانستند در جامعه اسلامی، معابد و کلیساهای خود را داشته باشند و به عبادت بپردازند و ازدواج و طلاقشان را بر طبق احکام دین خود انجام دهند. تحمل و مدارای اسلام با اقلیت‌های مذهبی (یهود، نصارا،…) به حدی است که نه تنها دین آنها را محترم می‌شمارد، بلکه آنان از همه حقوق شهروندی برخوردار بودند و اسلام، دفاع از آنان را همچون سایر مسلمانان، لازم می‌شمارد.

سمیه‌ای از قبیله‌ی توحید

بیایید فریب نخوریم و این فاصله‌ی عظیم را ببینیم. برادر و خواهرم که خیلی از باورهایت مثل باورهای ما نیست اما هم من و هم تو از ظلم و دروغ و خشونت و فریب و استبداد بیزاریم و در برابر آن می‌ایستیم و مقاومت می‌کنیم، اگر از یک قبیله نباشیم لااقل هم‌پیمانیم. اما آنها که مثل ما اعتقاد دارند اما مثل ما نمی‌زیند و مثل ما عمل نمی‌کنند از قبیله‌ی ما نیستند. توحید بدون موحدانه زیستن و موحدانه عمل کردن ناقص و ناکافی است. ایمان بدون زندگی موحدانه و عمل موحدانه، ذهنیتی بیش نیست.

ترکیه، راهی تازه در جهان اسلام

طالبان برای اجرای احکام اسلامی، زنان را از تحصیل محروم می‌کند، مدارس دخترانه را به آتش می‌کشد، دماغ دختران را می‌برد، سنگسار می‌کند، برای رفتن به بهشت و با عملیات انتحاری، دیگر اسلامگرایان را در آتش می‌سوزاند. در مقابل اسلامگرایان ترک از معرفت اسلامی سخن می‌گویند، آزادی را نه تنها برای خود، بلکه برای مخالفان هم می‌خواهند، به رسانه‌های آزاد اعتقاد دارند و بیشتر کتاب‌هایی را که در جهان اسلام نوشته شده، به ترکی ترجمه کرده‌ و از آنها استفاده می‌کنند.

جنبش‌های اخیر نیاز به رهبر ندارند

عصر حاضر، عصر فرد بازیگر است. این فرد هم مسئول است و هم آزادیخواه و دیگر اجازه نخواهد داد کسی برای او تعیین تکلیف کند. این پارادایم جدید هم آینده را نشان می‌دهد و هم انسان امروز را از سر درگمی‌ و آینده هراسی می‌رهاند. قدرت طلبان ماستها را کیسه کنند و ایدئولوگها مغازه دیگری باز کنند. کسی نیاز به رهبری آنها ندارد.

تأملی درباب لیبرالیسم و دموكراسی

گمان نمي‌كنم بتوان به سادگي تفاوت‌هاي ميان ليبراليسم و دموكراسي را ناديده گرفت و حكم به اين هماني آنها داد. اين تفاوت‌ها وقتي به بحث از نظام‌هاي ليبراليستي موجود مي‌رسيم آشكارتر و همان‌طور بحث‌انگيزتر خواهد شد. به گمان من مي‌توان از موضع يك دموكرات چپ انتقادهاي موجه و ريشه‌نگرانه‌اي به نظام‌هاي ليبرال دموكرات موجود عالم داشت، انتقادهايي كه نه كهنه هستند و نه با تفاسير سنتي و لنيني از ماركسيسم قرابتي دارند.

اشداء علی الکفار رحماء بینهم، یا بالعکس؟

به یاد داریم که سال گذشته و در آستانه سفر آقای احمدی نژاد به نیویورک نیز همین اتفاق در مورد زندانی سوم، سارا شورد، افتاد و مشارالیها با قرار وثیقه 500 میلیون تومان که علی الظاهر توسط سلطنت عمان پرداخت شد، آزاد شده و بلافاصله به آمریکا رفت. اکنون نیز در آستانه سفر هشتم آقای احمدی نژاد به نیویورک، شاهد تکرار این سناریو درباره دو زندانی دیگر آمریکایی هستیم.

جنبه‌های نمادین یک حکم شلاق

شلاق زدن بر پیکر این زن 33 ساله که نماد یک تحول 33 ساله است … من یک بار در تحلیل واقعه دوم خرداد، آن را پاسخی به تحقیر دانستم و آن را رویداد را به “انقلاب علیه تحقیر” توصیف کردم. معتقدم در سال 57 هم انقلاب علیه تحقیر بود. چندی پیش دیدم که یکی از تحلیل‌گران انقلاب‌های عربی را هم به دلیل تحقیر شدگی جوانان عرب دانسته است. تردیدی نباید داشت که چنین کنش‌های تحقیر کننده‌ای واکنش‌هایی به همان اندازه یا شدیدتر خواهد داشت.

ایران لیبی نیست

ایران لیبی نیست، ایران «کشوری»ست با یک «ملت»، نه قبایلی که دور هم زندگی می‌کنند و دولت‌های خارجی قیم‌شان هستند و شورای انتقالی‌اش متعهد به حفظ منافع آن‌هاست. ایران دولتی می‌خواهد متعهد به حفظ منافع ملتش؛ منافعی که در صدر آن‌ها تعیین سرنوشت ملت به‌دست خود است، نه به‌دست دولتی دست‌نشانده که وضعیت بدتر از بد شود.

نشانه شناسی تفرعُن در قرآن مجید

همه دیکتاتورها و جباران باید داستان فرعون را مرور کنند و در آن تامل کنند و از آن عبرت گیرند. فرعون که بود و چگونه حکومت کرد و چه ویژگی هایی داشت و پایان کارش چگونه بود؟ و نیز مردم باید تامل و تفکر کنند تا فرعون و تفرعن را بشناسند تا فریب نخورند و به بردگی کشیده نشوند.

کدامیک ترجیح دارد؛ حکومت دینی با رفتار ظالمانه، یا حکومت غیر دینی با رفتار عادلانه؟

مطلوب بودن و موفق بودن یک حکومت نه بر اساس شرایط حاکم و فضائل دولتمردان، بلکه بر اساس نوع عملکرد آن ها و بخصوص توفیقشان در احقاق حقوق عامه و به حداقل رساندن ظلم ارزیابی می شود. این موفقیت را بر اساس تعداد مساجد بنا شده و یا شماره ی قرآن های چاپ شده، و یا شرکت کنندگان در مراسم عبادی اعتکاف و مانند آن ها سنجیده نمی شود، اینها از «فضیلت های جامعه اسلامی» است و نه «تکالیف حکومت».

در زمان قدرت باید از حقوق شهروندی سخن گفت

ارباب قدرت اطلاع و آگاهی مردم را دردسر ساز می دانند. از این رو، اگر در مسیر «جهل و نادانی و بی اطلاعی» مردم هم حرکت نکنند، نسبت به «ارتقاء دانش و آگاهی شهروندان» هم دغدغه و حساسیتی ندارند. با وجود چنین فرهنگی در میان حاکمان و دولتمردان، پیشوایان معصوم کاملا بر عکس عمل می کردند.

چگونه دولت بوش به اقتدارگرایان کمک کرد تا دولت اصلاحات را در ایران شکست دهند

با همکاری آرام و نامحسوس ایران در حمله به افغانستان در دوره طالبان، کم‌هزینه‌ترین عملیات کشورگشایی برای آمریکایی‌ها قلم خورد و این حمایت با تلاش دیپلماتیک ایران در “اجلاس بن” برای روی کار آمدن حامد کرزی تداوم یافت. اما به تدریج معلوم شد که نه تنها صورتحساب ایران از سوی آمریکایی‌ها پرداخت نمی‌شود، بلکه با قرار دادن ایران در فهرست “محور شرارت” و توصیف ایران به عنوان تهدیدی برای صلح جهانی از سوی جرج بوش، همه آن اقدامات همراه با حسن نیت، به عنوان ضعف تلقی شد.

جنبش سبز، جنبش ضد دروغ

شایسته است فعالان جنبش سبز با اتخاذ روش های تشویقی، سعی در گسترش راستگویی کنند تا میکروب دروغگویی هر روز بیشتر از روز قبل، جای خود را تنگ بیابد، سرمایه های اجتماعی و تاریخی این مرز و بوم حفظ شود، و بستری مناسب برای رویش گل های امید در آینده ای نزدیک فراهم گردد. سبزها هر جا که هستند باید چون زمرد اخلاق بدرخشند. پایبندی به اخلاق در کانون منشور راه سبز امید قرار دارد. همراهان جنبش سبز باید همچون گوهری گرانبها از این اصل اصیل مراقبت کنند، و گرنه تفاوتی با ساکنان تاریکخانه‌ی امپراتوری دروغ نخواهند داشت و مبارزه شان برای احقاق حق به نزاع بر سر قدرت تنزل خواهد یافت. تنها در آن صورت است که می توان گفت جنبش سبز همین حالا هم پیروز است.

هدف دین کدام است؛ بستن چشم‌ها و گوش‌ها یا تطهیر دل‌ها و جان‌ها؟

رسالت اصلی و هدف گوهرین دین پاکیزه کردن دل ها و جان ها و معالجه بیماری های آنهاست تا بتوانند خود را در برابر وسوسه ها از لغزش ها حفظ کنند، و نه بستن چشم و گوش انسان ها و نگه داشتن تن ها و بدن های آنان در محیطی استرلیزه شده که در آن هرگز امکان گناه کردن نباشد.

آنجا که تاریخ به کمک دموکراسی می‌‌آید

دکتر صادق زیباکلام، استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران در گفتاری برای دیپلماسی ایرانی به تحولات اخیر جهان عرب می‌پردازد و معتقد است این موج دموکراسی خواهی در کشورهایی که سابقه مبارزاتی بیشتری دارند تاثیر بیشتری گذاشته است.

دین‌ورزی ظالمانه، ظلمات است

ما بیش از هر زمان دیگر محتاج آن «چسب درونزای اجتماعی» هستیم که جنسش از عدالت و ترکیبش از مکالمه ومفاهمۀ سیاسی و مدیریت رضایت بخشی تعارضهاست. اختلافات سیاسی، لازمۀ لاینفکی از جامعۀ عاقل و بالغ و رشید است. خصوصاً جامعه ای با مشخصات قشربندی وریخت شناسی اجتماعی ما.

محمد (ص) در قدرت (1)

شواهد تاریخی متعددِ حاکی از فرعونیت حاکمانی که بر مسلمانان حکم رانده‌اند، این تردید را در آدمی پدید می‌آورد که نکند این خاصیت اسلام است که این‌چنین رهبر را مقدس و متکبر می‌سازد!؟ نکند اصلا خود پیامبر اسلام هم نعوذ بالله وقتی که به قدرت رسیده است، خود را بالاتر از هر چون‌وچرایی قرار داده است و حکومتش رنگ تقدس گرفته ‌است؟

دین، هدف است یا وسیله؟

آیا دین داری و مسلمان بودن نیز یکی از نقش های زندگی در کنار سایر نقش ها است؟ در واقع بحث بر سر آن است که این نقش در مقابل سایر نقش های زندگی چه جایگاهی دارد.

ضد آگاهی یا آگاهی کاذب

تنها راه برای غلبه بر هجوم اطلاعاتی و تحلیلی، دستیابی و یا توافق نسبی درباره‌ی پرابلم و مسأله‌ای است که می‌خواهیم در آن زمینه اقدام کنیم، در غیر این صورت دیر یا زود متوجه خواهیم شد که حجم عظیم اطلاعات و تحلیل، نقش ضدآگاهی را بازی کرده و فرد را از مسیری که می‌تواند مورد نظرش باشد دور می‌کند.

ایران؛ بازنده‌ی اصلی بیداری اسلامی در منطقه

آتشی که محمد بوعزیزی، فروشنده دورگرد تونسی با به آتش کشیدن خود ایجاد کرد کشور به کشور، پیش می رود و حاکمان کشورهای عرب را در بر می گیرد. به نظر می رسد مشکلات انباشت شده در خاورمیانه انبار باروتی ساخته اند که این آتش به آسانی فرو نمی نشیند و به تغییرات در کل خاورمیانه خواهند انجامید. از این رو باید منتظر چهره کاملا جدیدی از خاورمیانه در سالهای آینده باشیم.

اصلاح طلبی سبز و فرصت انتخابات پیش رو

در این مقاله ی راهبردی با بیان این حقیقت که “این انتخابات که جبهه اقتدارگرا بیش از دو سال و نیم آن را به تعویق انداخته و با نقض سنتی سی ساله برای مدت بی سابق ه‏ای خود را از آن دور داشته است، در عین حال حاوی فرصت‏ها و تهدیدهایی است که بی شک جنبش سبز را متاثر خواهد ساخت” با رعایت اختصار کوشیده است تا خاطر مخاطبان و فعالان جنبش سبز را در سطوح مختلف به دو نکته اساسی جلب کرده و به تشریح تحلیل از 1- مکان یابی و جایگاه جنبش سبز در سپهر سیاست ایران و 2- تعیین زاویه نگاه به انتخابات بر اساس درک صحیح از موقعیت کنونی، بپردازد.

مبانی عقلانی مشروعیت حکومت در دوران غیبت از دیدگاه شهید بهشتی

مبنای عقلی شهید بهشتی برای این بحث این است که هرگاه مسلمانان گرد هم بیایند و تصمیم بگیرند که جامعه‌ای اسلامی داشته باشند (به این معنا که اسلام را به عنوان مکتب راهنمای عمل در تنظیم نظامات فردی و اجتماعی خودشان پذیرفته باشند)، براساس یک قرارداد اجتماعی، تشکیل حکومت اسلامی می‌دهند. اینجا هیچ بحث از ولایت انتصابی نیست.

درآمدی بر نظریه‌های اعتراضات انتخاباتی

دو رهیافت کلی درتبیین کامیابی انقلاب های انتخاباتی وجود دارد. رهیافت اول بر ثبات اقتدارگرایی انگشت می نهد و نقش عواملی ساختاری مثل قوت دولت و حزب حاکم را برجسته می کند. رهیافت دوم، اما عامل سرنوشت ساز را در ابتکار استراتژیک مخالفان می جوید. فارغ از این که عامل اصلی در توفیق اعتراضات چیست.

دغدغه حکیمان نسبت به صلح جهانی

تعلیمات ادیان بشر را به صلح‌دوستی راهنمایی کرده ولی با کمال تأسف نمی‌توان منکر شد که همیشه در طول تاریخ مواردی بوده است که نهادهای دینی ابزار دست قدرت‌طلبان قرار گرفته و تحت لوای دین مردم را به جنگ کشیده‌اند.

نقد مردم؛ تعقیب سایه‌های بلند خویش

دموکراسی اجتماعی جز با نقد در حوزۀ عمومی، از دولت واز خودمان به دست نمی آید. امکان ندارد که با قواعد غیر دموکراتیک زندگی بکنیم و به دموکراسی برسیم. چگونه می شود مسؤولیتهای شهروندی را در کوی و برزن و بازار و محل کار، زیر پا گذاشت و به حقوق شهروندی دست یافت. ما تنها درون آن دموکراسی زندگی خواهیم کرد که فهم و عمل ما، جزوی از آن است.

آیا مخالفت با ولایت فقیه شرک است؟

شرک شمردن مخالفت با ولایت فقیه با قرآن مجید به هیچ وجه سازگاری ندارد، اما از قرآن مجید بر می آید که اطاعت محض و بی چون و چرای از عالم دین شرک است. قرآن مجید یهودیان و مسیحیان را مورد مواخذه قرار می دهد که عالمان خود را ربی در کنار خدا قرار دادند و روایات پرشمار در این باره می گوید که مقصود این است که اطاعت محض و بی چون و چرا می کرده اند.

نیروها و تشکل‌های سیاسی در ایران امروز

بر مبنای سه معیار هویت تاریخی، گرایش ایدئولوژیک و الگوی رفتاری؛ کوشش کردم تا تصویری از جناح‌بندی‌های سیاسی ایران ارائه کنم و دیدگاه‌های مطرح شده توسط صاحبنظران و تشکل‌های سیاسی را نیز نقد و ارزیابی نمایم.