سفر به قبله

آنچه می خوانید، سفرنامه دیگری درباره سفر معنوی حج است؛ که به قلم سید علیرضا بهشتی شیرازی نگاشته شده. او مشاور میرحسین موسوی و زندانی سیاسی بند ۳۵۰ اوین است، از شاگردان عارف فقید مرحوم اسماعیل دولابی و نیز دبیر هیات دولت در زمان نخست وزیری میرحسین. این سفرنامه حاصل سفر علیرضا بهشتی شیرازی در سال ۱۳۶۱ به مکه مکرمه است.

توصیف و ارزیابی وضعیت اجتماعی ایران در سال ۹۱؛ آسیب‌ها و توانایی‌ها

تراکم آسیب‌های اجتماعی و وجود پتانسیل جنبشی در جامعه ایران از یک طرف و انسداد سیاسی تحمیلیِ حکومت بر جامعه سیاسی از طرف دیگر، آیندۀ جامعه ایران را پیش‌بینی‌ناپذیرتر کرده است. التزام حکومت به سازوکارهای مردم‌سالاری مثل آزادی احزاب، اجتماعات و رسانه‌ها و پذیرش انجام انتخابات سالم و منصفانه تنها راه مؤثر مهار جامعۀ بحران‌زا و بحران‌زیِ کنونیِ ایران است.

علل ناکامی فعالیت احزاب و نهادهای مدنی در ایران

بعد از ۲۲ خرداد ۸۸ ما شاهد بودیم که حزب مشارکت یا سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی بعد از نزدیک به سه دهه فعالیت غیر قانونی اعلام شدند. ما کاری به درست یا غلط بودن غیر قانونی اعلام شدن این احزاب نداریم بحث ما در این است که کسانی که معتقدند مردم ایران فرهنگ فردگرایی و فردمحوری دارند کافی است آمار بگیرند که ظرف یک صد سال گذشته چند حزب در پاکستان، ترکیه، انگلیس و ژاپن منحل و غیر قانونی اعلام شده‌اند و این آمار در ایران به چه میزان است.

شهر مردگان؛ حاکم مطلق‌العنان

در صورت وجود شکایت شهروندان از حکمرانان، چه مقامی می تواند به آن رسیدگی کند؟ و آیا کسی جز «خود حاکم» به آن رسیدگی خواهد کرد؟ و آیا پذیرفتنی است که قضاوت درباره فردی متهم که مورد شکایت است، به خود او سپرده شود و «متهم»، «قاضی» شود؟

روایتی واقع بینانه از مساله هسته ای ایران و غرب

غنی‌سازی ۲۰ درصدی اگر به لحاظ اقتصادی در نظرش بگیریم و نه به‌عنوان ذخیره‌ استراتژیک، تحت هیچ شرایطی به نفع ایران نیست. هیچ کدام از مصوبه‌های شورای امنیت و شورای حکام هم ممنوع نکرده که ایران اورانیوم برای راکتور پژوهشی‌اش را از بازار دنیا بگیرد… قطعاً اگر ایران این موضوع را سیاسی نمی‌کرد، می‌توانست از طریق متحدانش مثل روسیه این اورانیوم غنی‌شده را تهیه کند. فقط روسیه و آمریکا اورانیوم را برای رآکتورهای پژوهشی غنی‌سازی می‌کنند. بقیه کارهایش را که بازگرداندنش به اکسید اورانیوم و ساختن میله‌های سوخت است، خیلی کشورها خودشان انجام می‌دهند. اما عمل غنی‌سازی صرف نمی‌کند.

قفل‌های تاریخی بر پای اقتصاد ایران

با کمال تاسف طی سال های گذشته کم توجهی در عرصه سیاست گذاری و شتاب زدگی در خرج کردن درآمدهای نفتی و بی اعتنایی بی سابقه به بخش های مولد و بنیه تولید ملی و دامن زدن به تمایلات مصرفی شرایط سخت و خطیری را برای اقتصاد ایران به وجود آورده. بدون تردید فضای تشدید تحریم ها و اوج گیری تنش ها در مناسبات بیرونی نیز به سهم خود بر مشکلات تولیدکنندگان می افزاید اما به شرحی که آمد می توان با فصل الخطاب کردن علم در فرآیندهای تصمیم گیری و تخصیص منابع و التزام نهادمند و نظام وار به قانون و برنامه در اجرا، بسترهای لازم برای برون رفت از شرایط موجود و رهایی از قفل های تاریخی توسعه را فراهم کرد.

وصیتنامه سیاسی احمد قابل، پژوهشگر دینی

كودتاچیان بدانند كه ریختن خون فرزندان ملت، كه خود به «حماسه‌آفرینی آنان و كسب عزت برای ایران و جمهوری اسلامی، در انتخابات اخیر» اقرار كرده‌اند، جز ننگ و نفرت و عذاب الهی در دنیا و آخرت را برای آنان درپی نخواهد داشت. پس از خدا بترسند و خون فرزندان ملت را نریزند، كه در منطق شریعت محمدی(ص) ریختن خون یك نفر به‌ناحق، همچون كشتار تمامی آدمیان است.

یادداشت تحلیلی سیدمصطفی تاجزاده؛ میرحسین بابصیرت بود یا …؟

وقتی سخنگوی کودتای انتخاباتی، زنجیره سبز راه آهن-تجریش در روزهای انتخابات 88 را “فتنه” می خواند و برای توجیه عملیات سرکوب علیه کمپیین انتخاباتی آقای میر حسین موسوی، همگرایی جنبش های اجتماعی پایتخت را “توطئه محفل صبحانه به سرکردگی بهزاد نبوی” و امثال او معرفی می کرد آیا می توانست تصور کند که روزی در نتیجه همین کودتا ارزش پول و پرچم و پاسپورت ایران به چنین سقوطی دچار خواهد شد و ایران به دست کودتاچیان وارد جرگه کشورهای دست چندم منطقه و کشور‌های دسته‌ی آخر جهانی خواهد شد؟

سلامت انتخابات و «مراقبت های ویژه» مطلوب رهبری

چهل ماه از آن روزها گذشته است. نامزدهای معترض آن انتخابات در بازداشت خانگی هستند و کشور گرفتار پیامدهای بی کفایتی دولتی است که به جای مردم، رهبری به آن مشروعیت داد و حالا رهبری نگران سلامت انتخاباتی است که قرار است هشت ماه بعد برگزار شود و رقبایی که بر سر قدرت از حالا به جان هم افتاده اند. چه شده که رهبری نگران سلامت انتخابات و خواستار مراقبت بیشتر شده است؟ آیا در این چهل ماه، جمهوری اسلامی تغییر کرده یا ساز و کارهای قانونی، و یا ایشان تجربه خاصی در این زمینه دارند که مردم از آن بی خبرند یا قبلا چیزی از احمدی نژاد و دولتش دیده اند که امروز نگران سلامت انتخابات شده اند؟

حج مسخ شده

متأسفانه بعضی از علما که در آن سفر بودند در آنجا مثل اینکه هیچ توجه نداشتند که باید عمل آنها هم عملی باشد که دیگران را به نفی امتیازات لااقل در این چند روز تشویق کند. حتی کار به جائی رسید که در حرم پیغمبر اکرم(ص) عده‌ای دور آقا حلقه می‌زدند و مثل زنجیر دست می‌گرفتند و ایشان را وارد می‌کردند و برایش سلام و صلوات ختم می‌کردند. من واقعاً تعجب کردم که این دیگر چیست و چگونه نقشی است که ما می‌توانیم داشته باشیم؟ مکه می‌رویم چه می‌خواهیم بکنیم؟ چرا همه چیز مسخ می‌شود؟ حجمان هم مسخ می‌شود، حج یک عالم برجسته هم حتی مسخ می‌شود. برجستگی یک عالم برجسته، در این است که در مراسم حج این اظهار امتیازات از او دیده نشود.

چند نکته فراتر از اعتراف به اشتباه

«یکی از خطاهایی که در اواسط دهه هفتاد انجام شد، ادامه سیاست کنترل جمعیت بود که این اشتباه باید جبران شود زیرا نسل جوان، عامل اصلی پیش‌روندگی کشور است. البته اجرای سیاست کنترل جمعیت در اوائل دهه هفتاد کار صحیحی بود اما ادامه آن از اواسط دهه هفتاد اشتباه بود و مسئولین کشور و از جمله رهبری در این اشتباه سهیم هستند و باید از خداوند طلب عفو کنند.»

قاعدين زمان پس از ۳۰ سال

مقاله پيش رو دو فصل منتشر نشده از کتاب بازنویسی شده “در شناخت حزب قاعدین زمان” نوشته عمادالدين باقی در سی‌امین سال انتشارش است که در شماره جديد مهرنامه منتشر شده است. عمادالدين باقی اينک در بازنويسی سراسری کتاب خود با حفظ فاصله‌ی فکری و سياسی با انجمن حجتيه قصد دارد به دور از ادبيات انقلابی به اين تجربه فعاليت اجتماعی و مذهبی نگاه تازه‌ای کند.

شهر مردگان؛ شهروندان بی‌دفاع

شهر مردگان، شهر انسان های «بی دفاع» است. این تعبیر اقتباس از قرآن کریم است که «غیبت» را خوردن گوشت «مرده» خوانده است . در تفاسیر آمده است که خداوند «انسان بی دفاع» را که به دلیل عدم حضور در مجلس بدگویی نمی تواند از خود دفاع کند، «مرده» دانسته است. پس آنجا که نسبت های ناروا دادن مباح، و دفاع کردن ممنوع است، در حقیقت «شهر مردگان» است… اگر در جامعه ای، قدرت دفاع از شهروندان سلب شود و آنان نتوانند با ابزارهای نرم، از حیثیت و آبروی خود دفاع کنند ، تهاجم به اشخاص بیگناه، رایج شده و حیثیت شهروندان، بی ارزش گردیده و ظلم فراگیر می شود.

ششصد روز حبس در بن بستی به نام ستاره

در همه این بیست ماهی که میرحسین در حبس بوده است شاید بیشتر از چند جمله به نقل از او منتشر نشده است. اما گویی این سیاستمدار مردمی پیش بینی همه این روزها را کرده بود و بیانیه هایی که از اولین روز پس از 22 خرداد از خود به جای گذاشت، بازگو کننده همه آنچه بود که پیش آمد، از تاثیر یارانه ها و سومدیریت های اقتصادی، از بلندپروازی ها و جار و جنجال های هسته ای، از شکاف عمیق دولت و مردم، از بی اعتمادی جامعه به صاحبان قدرت، از راهکارهای گفته بود و استفاده از عقل جمعی، آزادی مطبوعات و انتخابات آزاد

خالد مشعل و پازل جدید قدرت

همزمان با موضع گیری حماس در مقابل بشار اسد و دولت سوریه بسیاری از تحلیلگران این تصمیم خالد مشعل را در راستای اتفاقاتی می‌دانند كه اخیرا افتاده و آن را به انشعاب جنبش حماس تعبیر می‌كنند. از سویی برخی رسانه‌ها و مطبوعات خارجی نیز این اعلام را ناشی از تغییر مشی و موضع سیاسی حماس متاثر از انقلاب‌های خاورمیانه ارزیابی كرده‌اند.

ریشه‌ی سیاسی سقوط اقتصاد ایران؛ حاکمیت یکدست

خسارت ملی که امروز به وجود آمده حاصل یک دوره ای از حاکمیت یکدست اصولگرایان بر سرنوشت خط و مشی گذاری ها در حوزه اقتصاد و سیاست است. اینک هرکارشناس اقتصادی اگر بخواهد نسخه ای برای درمان کاهش بهای پول ملی تجویز کند، هیچ چاره ای ندارد جز اینکه نسخه اقتصادی خود را با یک نسخه سیاسی دیگر تلفیق کند.

مرز فرزانگي در سياست

آفت ديگر روشنفكري در جوامع ما بعد صنعتي Homoacademicos شدن روشنفكران است. گفتيم كه ويژگي روشنفكران فرزانه، برخورداري از جهان‌بيني باز، ذوابعاد بودن است. اما در جوامع صنعتي روشنفكران را در آكادمي‌ها تقطيع مي‌كنند و براي هر يك ميدان كاري خاصي مشخص كرده از آنها مي‌خواهند كه فقط به طور تخصصي در اين Fild كار كنند.

ریشه یابی مشکلات معیشتی نیروی کار

اگر نقصی هست که هست، این نقص نه به خود امر سیاست بازتوزیع کننده منابع مالی در جمعیت بلکه به فقدان سیاست دموکراتیک در جهت بازتوزیع قدرت سیاسی برمی گردد. این نکته ای است که هنوز نه تحلیلگران چپ گرا در ایران به آن پی برده اند و نه به طریق اولی تحلیلگران اقتصادی راست گرا

امام رضا(ع) پاسخ می‌دهد: چگونه دین‌ورزی کنیم

دينداري و ايمان با صبر و استقامت همراه و قرين است و هيچ دينداري بدون استقامت وجود ندارد. كسي كه ظلم و ستم و تباهي و فساد را مي‌بيند و از اعتراض نسبت به آن و مبارزه با آن، كه وظيفه مسلم و قطعي ديني اوست، به خاطر هزينه‌هايي كه براش دارد، سرباز مي‌زند، هرگز ديندار نيست.

چگونه موگابه پول ملی زیمبابوه را نابود کرد

سياست‌هاي تصدي‌گرانه و دولتمدارانه موگابه که سعي مي‌کرد در تمام عرصه‌هاي اقتصادي و سياسي قدرت خود را گسترش دهد، سبب شد تا با مديريت ناصحيح و با گسترده شدن هرچه بيشتر دولت، عملا بخش کشاورزي اين کشور که گسترده‌ترين و اصلي ترين بخش در اقتصاد اين کشور بود از بين برود. موگابه و گروه اتحاد ملي آفريقايي زيمبابوه نه تنها اقتصاد را با تورم حاد، فقر و قحطي ويران نمودند بلکه آنها توان مديريت اجرايي را هم در اين کشور قلع‌وقمع کردند. / گويا ديکتاتورها، حاکمان مستبد، قهرمانان ملي ديروز، جويندگان فروتن استقلال، و معماران آرمانشهرهاي سترگ، بايد فقر و فلاکت مردم را به چشم ببينند، جباريت واقعيت را از نزديک احساس کنند و خطر سقوط‌شان جدي باشد، تا به اصلاح سياست‌هاي نادرست و در پيش گرفتن سياست‌هاي صحيح اقتصادي و منطبق بر علم اقتصاد روي آورند.

ماهیت پول و رابطه آن با ربا

اين مقاله در صدد است كه به بررسي و تحليل نظر شهيد بهشتي در مورد ماهيت و وظايف پول و همچنین رابطه آن با فلسفه ربا در مقايسه با نظر طالقاني، غزالي و مطهري بپردازد و در اين راستا ابتدا نظر شهيد بهشتي و سپس غزالی، طالقانی و مطهری را مطرح كرده و در ادامه به نقد نظر شهید بهشتی و مقایسه آن با نظر سه عالم دیگر می پردازد.

بیانیه «ضد جنگ» شورای هماهنگی راه سبز امید

افراطی‌های حاکم در تل‌آویو، همسو با جنگ‌طلبان ایالات متحده و برخی دیگر از دولت‌های غربی، از توهم و ماجراجویی و جهالت مستولی بر اردوگاه اقتدارگرایی در ایران، سود می‌جویند و هر روز با صدایی بلندتر از روز قبل در شیپورهای جنگ می‌دمند. شورای هماهنگی راه سبز امید شخصیت‌ها و جریان‌ها و جمعیت‌های سیاسی کشور را به رعایت مشدد و ملاحظه‌ی موکد منافع ملی، همدلی و همبستگی ملی، و پاسداشت تمامیت ارضی و استقلال ایران، فرامی‌خواند.

اندیشه سیاسی آیت‌الله منتظری

آخرین دیدگاه حضرت آیت الله منتظری این بود که، خداوند متعال به همراه خلقت بشر، برای او حقوقی در نظر گرفته است که یکی از آنها حق تعیین سرنوشت خویش است. انسان بر اساس همین حق، برای رسیدن بهتر به اهداف زندگی خویش حکومت تشکیل می دهد. او اگر دنیاگرا باشد از این حق در جهت تشکیل یک حکومت سکولار استفاده می‌کند و اگر دین‌باور باشد، از این حق در جهت تشکیل حکومت دینی استفاده می‌کند. حکومت دینی حکومتی است که علاوه بر تامین بهتر معیشت آدمیان، این ظرفیت را دارد که عقاید، اخلاق و شریعت اسلامی را عینیت می‌بخشید. بهترین راه عینیت بخشیدن به این نیاز، ایجاد یک حکومت مشروطه با انتخاب مردم و پرهیز از شکل‌گیری حکومت مطلقه و استبدادی است. برای جلوگیری از استبداد لازم است همه قوا به صورت مستقیم یا غیر مستقیم توسط مردم و به موقتی انتخاب شوند.

قبض فقه و بسط علم

بهترین راه مواجهه با پدیده های جدید آن است که فقها بدون آنکه درباره ی مصادیق وارد بحث شوند، به اظهارنظر فقهی در قلمرو کلیات اکتفا نمایند. نتیجه چنین رویکردی، از یک سو «استحکام فقه» و از سوی دیگر اعتبار بیشتر آن در میان مردم است. اگر عملاً به آنچه که در فقه گفته ایم که تشخیص مصداق خارج از مسئولیت فقیه است، پایبند باشیم، در این صورت علاوه بر آنکه کارشناسان هر فن و دانشمندان هر رشته از علوم، آزادانه به بحث و اظهارنظر می پردازند، نهادهای عرفی قانونگذاری نیز می توانند درباره ی این مسائل تصمیم گیری نموده و نظرات آنها که به تشخیص موضوع مربوط می‌شود، نیاز به تأیید فقهی نداشته و از سوی نهادهای فقهی حکومت، قابل وتو نیست.

میرحسین از آموزه‌های مدرسه جبهه و جنگ می‌گوید

آمده بود تا صدای خاموش مردمی باشد که بازی سیاست و اقتصاد توان از آنان بریده بود؛ تا بپرسد “چه چیز ما را از رسیدن به آرمان‌هایمان بازداشت و به شرایط فعلی رساند”؟ و بگوید: “میراث انقلاب ما پرورش روح‌های بزرگ و اخلاص‌های مثال‌زدنی بود… با ایران امروز مقایسه کنیم؛ جامعه‌ای سودازده که در آن تحجر دولت‌سازی می‌کند؛ جامعه‌ای تقلب‌زده، دروغ‌زده” و آمده بود تا بار دیگر الگوی موفق سال های جنگ و جبهه را زنده کند و بگوید با مردم است که می توان دستاوردهای یک نظام و انقلاب را زنده نگه داشت و اگر این مردم “خسته” شوند و یا به “خانه هایشان” باز گردند، همه چیز از بین می رود.

آیا جامعه سیاسی امروز ما ناخوش است؟

زماني كه ما با ملل عالم مراوده و معاشرت نداشتيم، و در يك گوشه دنيا با عادات و رسوم سه هزار ساله زندگي مي‌كرديم، و با اسباب و آلات عهد عتيق يك نوع معاش تلخ كه در مذاق ما خيلي شيرين مي‌آمد داشته، از شدت بي‌خبري از اوضاع روزگار، خويشتن را ارشد اولاد آدم مي‌خوانديم، اهل كره زمين را ريزه‌خوار خوان كرم و انعام خود مي‌شمرديم، اگر با آن حال غرور و نخوت از ما سوال مي‌كردند: ايران آيا ناخوش است؟ بي‌شبهه در جواب برآشفته متغيرانه جواب مي‌داديم: خير! معاذالله. ايران بهشت جهان است و رشك جنان! ايران مركز بزرگان است و مجمع دانايان و چشم و چراغ عالم است و اهلش زبده بني‌آدم؛ مزاجش در غايت صحت است و نهايت سلامت!

طالقانی را منافق‌پرور می‌دانند و بهشتی را کمونیست؛ یادداشت لطف‌الله میثمی در سی سال قبل

این مقاله تصویری در ذهن مخاطب می‌سازد تا به مدد آن به نگرشی جامع‌تر از مجموعه تحلیل‌های سیاسی – اجتماعی سی و چند سال گذشته دست یازد؛ تحلیل‌هایی چند سویه و گاه منطبق و گاه متنافر با وضع‌های واقعا موجود. به بیان دیگر این مقاله نشان می‌دهد که حفره‌های پدید آمده پس از حذف نیروهای مرجع انقلاب، چه پیش از نگارش این مقاله و چه پس از آن ‌چه پیامد‌هایی داشته است.

الغاء دوگانه انگاری در جنبش سبز

یکی از دلایلی که می تواند مانع تداوم و همه گیر شدن گفتگو در جامعه شود، تشدد مفاهیم و دریافت های است که واژگان در ذهن کشن گران ایجاد می کند. در ادبیات سیاسی متداول ما گاهی برای بیان و تفسیر یک موضوع و مصداق واحد، لفظ ها و ترکیب های متنوعی جعل می شود که نه تنها وجهی از وجوه آن مصداق را می پوشاند بلکه حتی از بیان وجه مورد ادعای خویش نیز عاجز است.

زندگی من؛ گفت‌و‌گو با استاد مصطفی ملکیان

ما از بهشت بیرون رفته‌ایم و هبوط کرده‌ایم. باید فرود بیاییم. توقعات را باید پایین بیاوریم. من فکر می‌کنم بخشی از درد و رنجی که ما می‌بریم، به خاطر این است که می‌خواهیم جامعه را اصلاح کنیم. من می‌گویم ما یک کار باید بکنیم. ما باید اخلاقی زندگی بکنیم. جامعه خود به خود به میزان اخلاقی بودن ما بهبود پیدا می‌کند، همین. منظور من این است که اصلاح اجتماعی باید نتیجهٔ عمل من باشد نه هدف عمل من.

دکتر عبدالحسین زرین کوب و نهضت نوین فرهنگی ایران

زرین‏ کوب فهم ظریف و دید ژرفى را نسبت به ادبیات کلاسیک ایران عرضه کرد و این نگاه و روایت جدید، یعنى نقد و تحلیل و تصحیح آثار ادبى ـ اعم از منظوم و منثور ـ اتفاقا همان نوشداروى عزیزى بود که براى ماندن در جهانى که به سوى «جهانى شدن» و هضم فرهنگ‏هاى مقاوم پیش مى‏رود، نیازمندش هستیم. بحران هویت که گریبان همه ملتهاى پیرامونى را گرفته، با تلاش مردانى ستبر همچون زرین‏ کوب، نتوانسته است در حقیقت و مبانى فرهنگ و هویت تمدنى ایرانیان خللى وارد آورد. چنین حقى که زرین‏ کوب برعهده همه ما دارد و رمزهاى مصونیت ذهن ایرانى، از بیگانگى و هدم و غارت را به تک تک شاگردان و خوانندگانش آموخته است، بزرگترین میراث این استاد ارجمند و همان داستان گویا و شیواى زندگى اوست.