نهضت آگاهی‌بخشی با دست خالی؛ گزارشی از روزنامه‌های تک‌برگی پس از انتخابات 88

چکیده :با تشدید سانسور و توقیف روزنامه های مستقل و اصلاح طلب، استقبال مردم از روزنامه کاغذی کلمه، طلیعه راه تولد و تکثر روزنامه های تک برگی شد که در وب سایت های خبری برای پرینت در صفحه های آ-چهار به جمع مردم آمدند؛ به طوری که کلیه مراحل تهیه خبر، آماده سازی و انتشار اين روزنامه ها به صورت مخفیانه بود و تا امروز افراد زیادی به خاطر توزیع همين اوراق بازداشت و بازجویی شده اند. با این وجود راه انتشار و توزیع این روزنامه ها همچنان تداوم داشته است....

کلمه – زهره نقیبی:

در کیوسک های روزنامه فروشی اسامی زیادی از روزنامه ها به صف شده اند، از راست و چپ، با عناوین و تیترها و عکس های مختلفی که هیچ یک چشم نوازی نمی کنند و نگاهی به سمت آنها جلب نمی شود. شهروندان می دانند واقعیت چیز دیگری است. می دانند حالا مدت هاست که از حق دسترسی به اطلاعات آزاد و درست محروم شده اند؛ از همین روست که اخبار خود را نه از مسیری که حکومت تعیین کرده، بلکه با راهی که خود درست می دانند انتخاب می کنند.

تذکر، توبیخ، توقیف، بازداشت و سرکوب، سهم روزنامه و روزنامه نگاری در این سالهای ایران بوده است که تا جایی آزادی بیان و عقیده، کسب اطلاعات و افکار و اخذ و انتشار آن را مورد تهدید و تحدید قرار داده که شهروندان و روزنامه نگاران از این محدودیت فضای تازه ای خلق کرده و زمینه ساز تولد نسل جدیدی از روزنامه و روزنامه نگاری شده اند: روزنامه های کاغذی، الکترونیکی، زیرزمینی، شب نامه، اعلامیه و بسیاری اسامی دیگر که حالا برای هیچ شهروندی غریبه نیست و بدون شک هر کدام یک بار آن را دیده و دست به دست کرده و اخبار آن را پیگیر شده اند.

‌

روزنامه کلمه

روزنامه تک برگی کلمه، میهمان ناخوانده ای نبود. ادامه راه شما بود. تجربه موفق تحقق هر شهروند یک رسانه در دوران انتخابات و پس از آن، گام های سبز را با تاکید میرحسین بر آگاهی بخشی و اطلاع رسانی خانه به خانه، زمینه ساز تولد روزنامه تک برگی کلمه کرد که امروز شمارگان آن به 200 رسیده است. دویست شماره ای که باید آن را ضرب در مشارکت تمام شهروندان سبز، از خانه دار و بازنشسته و کارگر و کارمند و دانشجو و دانش آموز و … کرد که این روزنامه را دست به دست رساندند و سینه به سینه خواندند تا به این نقطه رسید.

اگر روزنامه کلمه سبز پس از انتشار تنها 22 شماره بعد از آنکه میرحسین موسوی صاحب امتیازی آن را از هیات نظارت بر مطبوعات دریافت کرده بود، توقیف شد؛ بر مهر روزنامه کاغذی تک برگی کلمه، مهر مشارکت و همراهی شما حک شده و به همین خاطر حیات آن تا امروز ادامه یافته است.

میرحسین موسوی آگاهی بخشی را مهمترین راهبرد جنبش خواند و تاکید کرد: “هر تغییر اساسی در جهت اصلاح گری، گسترش آگاهی است و بدون آگاهی گسترده در سطح جامعه، امکان تغییر وجود ندارد.” او سیاست “هر شهروند یک رسانه” را راهی برای به اجرا درآوردن این راهبرد خواند و بدنه جنبش را به نشر گسترده تر اطلاعات و اخبار پیرامونی، تشویق کرد؛ راهبردی که در عمل با مشارکت همه سبزها محقق شده و تداوم خواهد یافت.

اولین روز مهرماه 1389 نقطه شروع همکاری ما و شما در پیگیری این مسیر جدید اطلاع رسانی بود؛ روزی که اولین شماره روزنامه تک برگی کلمه منتشر شد. به یاد دارید که تقسیم کار کردیم که “مقاومت در زندان از فرزندان انقلاب، آگاهی بخشی با توزیع روزنامه کلمه در مسجد و محله و محل کار از نسل آرمانخواه امروز… کارگران در کارخانه ها، دانش آموزان در مدرسه، دانشجویان در دانشگاه، کارمندان در اداره، معلمان در کلاس و همسایه ها در محله ها…”

در فضای تهدید و خفقان و ارعاب بعد از کودتای انتخاباتی 88 از روزگار تهدید و بازداشت و مشت و باتوم و کشتار در کنار وعده های سبز خیابانی، روزنامه کاغذی تک برگی را هم خط مقدم مبارزه برای در هم شکستن سانسور کردیم. با توزیع آن ثابت کردیم حتی با توقیف و بازداشت و حصر و کشتار هم اخبار میان ما مردم دست به دست خواهد شد، و هر شهروند یک خبرنگار تداوم راه یکایک شهروندان سبزاندیش ماند.

در این 200 شماره با هم خواندیم و منتشر کردیم از پیام ها و سخنان رهبران جنبش سبز، وعده های حضور سبز در خیابان های شهر را به گوش همگان رساندیم، با هم پیام رسان وضعیت زندانیان سیاسی و جامعه کارگری و معلمان و دانشجویان شدیم تا یکدیگر را از پشت پرده دادگاه های نمایشی اختلاس و فساد آگاه کنیم، تا از غارت و چپاول منابع کشور توسط نظامیان بگوییم، و از پیام ها و اخبار زندانیان سیاسی. تا در ویژه نامه های مختلف دست خونین حاکمان نامشروع را در شهادت هاله سحابی و هدی صابر برملا کنیم و حقیقت را به تصویر بکشیم. روز دروغ ممنوع را پی گرفتیم و رواج فرهنگ و ادب سبز را خواستیم و برای حرکت به سمت آن به پا خاستیم.

اگر چه در میانه راه دیوارهای حصر میان ما و رهبران جنبش سبز کشیده شد، اما این راه ادامه یافت تا همچنان شعار هر شهروند یک رسانه را زنده نگاه داریم و زبان سختی و شکنجه هایی باشیم که بر همراهان سبز در زندان ها می رود، تا پیام سبز میرحسین را از پشت دیوارهای حصر دست به دست کنیم و این بار شما باشید که یک به یک کلمات روزنامه را با نهضت کتابخوانی در لبیک به توصیه های میر سبز برای مطالعه دو کتاب تحریر کنید و در نهایت حاکمان تا دندان مسلح را که بودجه ای فراوان برای سانسور اخبار هزینه کردند، ناکام بگذارید.

زمان زیادی از تولد روزنامه تک برگی کلمه نگذشته بود که روزنامه کلمه در اتوبوس و تاکسی و مترو و مدارس و دانشگاه ها دست دوست و آشنا دیده شد و مخاطبان و مردم سبز اندیش شبکه توزیع کلمه شدند. آرام آرام در تاکسی و اتوبوس و مترو، درب منزل و مکان های عمومی کلمه را دیدیم و خواندیم و برای استفاده دیگر شهروندان، نسخه ای از آن را بر جا گذاشتیم. تاثیرگذاری انتشار روزنامه کلمه با مشارکت شما شهروندان در توزیع و مشارکت در آگاه بخشی تا حدی بود که دولت هم مجبور شد به نفوذ این روزنامه تک برگی در یکی از بسته ترین حوزه های نفوذ خود، یعنی مدارس، اعتراف کند.

وزارت آموزش و پرورش در واکنش به فراخوان کلمه برای توزیع در مدارس برای دانش آموزان، با صدور بخشنامه ای هراس حاکمیت از این مشارکت جمعی در آگاهی بخشی را علنی ساخت. معاون این وزارتخانه هم چندی بعد تلویحا به توزیع این نشریه در مدارس اعتراف کرد.

این تصاویری از مشارکت شما در این مسیر است؛ نامه‌ای که در آن حراست آموزش و پرورش با ابراز نگرانی از توزیع روزنامه کلمه در مدارس و استقبال دانش‌آموزان از آن، خواستار برخورد مدیران مدارس با توزیع این روزنامه و شناسایی مبادی ورود آن به مدرسه! شده است.

‌

‌

نسل جدید روزنامه های کاغذی در میان مردم

با تشدید سانسور و توقیف روزنامه های مستقل و اصلاح طلب، استقبال مردم از روزنامه کاغذی کلمه، طلیعه راه تولد و تکثر روزنامه های تک برگی شد که در وب سایت های خبری برای پرینت در صفحه های آ-چهار به جمع مردم آمدند؛ به طوری که کلیه مراحل تهیه خبر، آماده سازی و انتشار اين روزنامه ها به صورت مخفیانه بود و تا امروز افراد زیادی به خاطر توزیع همين اوراق بازداشت و بازجویی شده اند. با این وجود راه انتشار و توزیع این روزنامه ها همچنان تداوم داشته است.

در این مجال کوتاه به معرفی برخی از آنها می پردازیم:

‌

‌

روزنامه قلم سبز

در شانزدهم آذرماه سال 89 و همزمان با روز دانشجو، روزنامه اینترنتی قلم سبز آغاز به کار کرد. تحریریه این روزنامه اعلام کرد: در راستای هم افزایی اجتماعی و اطلاع رسانی بیشتر، فعالین جنبش سبز بر آن شدند که با الهام گیری از سنت حسنه روزنامه کلمه و به منظور گسترش و تنوع اطلاع رسانی، روزنامه قلم سبز را به صورت روزانه منتشر و در معرض افکار عمومی‌ قرار دهند.

سرمقاله این روزنامه در اولین شماره با عنوان قلم توتم من است، اشاره کرده بود: رسانه های جنبش سبز بی شمارند به تعداد میلیونها سبز در جای جای جهان. گوشواره این روزنامه تک برگی نیز به پیامی از میرحسین موسوی به مناسبت روز دانشجو اختصاص یافته بود.

این روزنامه در شماره های مختلف خود به تحلیل و گزارش بحران های مختلف اقتصادی، سیاسی و اجتماعی و هم چنین انعکاس اخبار زندانیان سیاسی پرداخت. شماره سوم این روزنامه با مصاحبه ای اختصاصی از مهندس میرحسین موسوی همراه بود.

‌

‌

‌

‌‌

‌

‌

‌

روزنامه اعتماد ملی

روزنامه تک صفحه ای «اعتمادملی» يک سال و سه ماه پس از توقيف روزنامه اصلی، به صورت تک صفحه ای برای انتشار عمومی در اختیار شهروندان قرار گرفت. روزنامه اعتماد ملی پيش از توقيف، ارگان حزب اعتماد ملی به دبير کلی مهدی کروبی رهبر در حصر جنبش سبز بود. آغازگر نخستين شماره روزنامه تک صفحه ای اعتمادملی به وضعيت دشوار رسانه های منتقد دولت اشاره شد که «يا به بند توقيف کشيده شده اند يا زير تيغ تيز سانسور، ناچارند از بيان بخش عمده ای از وقايع و ظلم ها و ستم ها خودداری کنند.»

سرمقاله روزنامه نوشت: «در شرايطی که رسانه های دولتی و حاکميتی با بودجه های کلان در جهت دروغ پراکنی و سرپوش گذاشتن بر واقعيت های جامعه و ضعف های دولت مستقر عمل می کنند، اين روزنامه با اين اميد به ميدان اطلاع رسانی بازگشته که يکی از راه های آگاهی بيشتر مردم، برای انتخاب صحيح و گام برداشتن در مسير آگاهی است.»

پیش شماره بیستم روزنامه تک ‌صفحه‌ای اعتمادملی همراه با مصاحبه اختصاصی مهدی کروبی بود و پس از شمارگان مختلف این روزنامه که به منظور تکثیر مردمی، در فضای اینترنت قرار گرفت، به نظر می رسد به دلیل محدودیت های موجود از انتشار منظم بازمانده است.

‌

‌

‌

‌

‌

‌‌

سبزینه

از نشریه های الکترونیکی جنبش سبز بود که پس از وقایع بیست و دوم خرداد هشتاد و هشت هر هفته و به همت گروهی از هوادارن جنبش سبز تهیه می‏ شد که طی آن از مخاطبان خود می خواستند این نشریه را در بین دوستان، آشنایان، اقوام و یا در مساجد، مدارس، دانشگاه‏ها، مجتمع‏ های مسکونی، مترو، اتوبوس و … توزیع کنند.

این نشریه با شعار ” کسی بی خبر نماند” در شماره های مختلف به انتشار اخبار جنبش سبز و دعوت به راهپیمایی های مختلف روز قدس، سیزده آبان و .. پرداخت.

این نشریه آنگونه که در سایت آن عنوان شده است، در پی دستگیری های گسترده سال هشتاد و هشت، پس از انتشار بیست و پنج شماره از انتشار بازماند.

‌

‌

‌

‌‌‌

‌

‌

‌

‌

‌

«ندای سبز»

از روزنامه های تک برگی بود که در اندازه آ-چهار برای پرینت کاغذی ابتدا به صورت اعلامیه متولد شد و سپس در فواصل مختلف با تغییرات گوناگون منتشر شد.

آخرین به روز رسانی این روزنامه در سایت ندای سبز آزادی مربوط به 2 تیر ماه 91 است. انتفاضه دوم سبزها، همه عاشقان آمده بودند ، همه را خبر کنیم،تلاش ملی برای نجات دریاچه ارومیه ،آخرین زنگ‌های خطر در سال90 از جمله عناوین اصلی این روزنامه بوده است.

این شیوه از اطلاع رسانی به موازات انتشار اخبار جنبش سبز در سایتی با همین عنوان دنبال شد.

‌

‌

‌

‌‌

‌

‌‌‌

‌

‌

‌

روزنامه کلام سبز

از نشریاتی بود که سه سال قبل و همزمان با شدت گرفتن اعتراضات مردم و تشدید فضای سانسور در نشانی اینترنتی 22khordad.org منتشر شد و آن هم در میانه راه از انتشار بازماند. (اینجا و اینجا را ببینید)

‌

‌‌

‌

‌

‌

‌

‌‌

‌‌

‌‌

‌

‌‌

‌

‌

روزنامه سبز

مسئولان روزنامه سبز هدف از انتشار اين نشريه اينترنتی را مقابله با انتشار اخبار و گزارش های نادرست و جعلی در مورد ميرحسين موسوی و جنبش اعتراضی از سوی جريان حاکم عنوان کردند و و اعلام داشتند «مطالبی که در روزنامه سبز منتشر میشوند، اخبار موثقی هستند که پس از بررسی چاپ می شوند.»

این نشریه در اولین هفته های پس از انتخابات 88 و توسط تعدادی از روزنامه نگاران خارج از کشور منتشر شد و شعار آن هم ” نترسید نترسید ما همه با هم هستیم” ذکر شده بود.

‌

‌

‌‌

‌

‌

‌

‌‌

‌

‌‌

‌

روزنامه خیابان

تهیه کنندگان روزنامه چند برگي “خيابان” همچون ديگر روزنامه هاي تك برگي افرادي ناشناخته اند. این نشریه تولد خود را همگام با جنبش خياباني مردم ايران آغاز كرد. تهیه کنندگان در معرفي خود نوشتند: اين روزنامه، به علت ضرورت خبر رساني با جنبش انقلابي خرداد 88 تولد یافت و در 86 شماره انتشار یافت.

اولين شماره اين روزنامه 29 خرداد 1388، يعني 7 روز بعد از انتخابات پر مناقشه رياست جمهوري منتشر شد که شامل مهم ترین خبرهای روز به خصوص در حوزه جنبش اعتراضي سبز بود. هم از طريق ايميل ها، و همچنين به صورت كپي. به مدت يك ماه به صورت روزانه انتشار آن ادامه يافت و پس از آن غالبا هفته اي دو شماره منتشر شد.

نویسندگان «خیابان» می گویند: ما تلاش كرده ايم رسانه را از حنجره آيت الله ها و سياست مداران حرفه اي و اقتدارها بازپس بگيريم و به حنجره ي شهروندان عادي، كارگران، دانشجويان، زنان، و ديگر گروه هاي تحت ستم بسپاريم. رسانه اي از درون جامعه، و براي جامعه. نه جامعه اي كه تسليم است، بلكه جامعه اي كه در حال مبارزه است.

‌

‌

‌

‌

‌

‌

روزنامه ندای انقلاب

در مقابل همه این روزنامه ها که هر یک به نوعی در جهت اهداف جنبش سبز تلاش می کردند، یک مورد عجیب هم وجود داشت؛ به همان اندازه تعجب آور که گاهی می بینیم کسانی که از چندین شبکه صدا و سیما و مطبوعات و منابر و … بهره مندند، به شعارنویسی با اسپری روی دیوار رو می آورند! یا تلاش می کنند با سوء استفاده از پسوندهایی همچون علوی و نبوی، بدلی برای جنبش سبز بسازند.

روزنامه «ندای انقلاب» که مدتی در سایت امنیتی ندای انقلاب منتشر می شد، این مورد عجیب است که آشکارا به تقلید از روزنامه تک برگی کلمه می پردازد و فکر می کند دلیل پرمخاطب بودن و مشتری داشتن این رسانه، انتشار آن به این شیوه ی ناگزیر است.

جالب است که می بینیم سایت متعلق به سپاه پاسداران هم برای این روزنامه تک برگی! تبلیغ می کرده، و جالب تر اینکه نه فقط در سایت جوان آنلاین که حتی در سایت اصلی ندای انقلاب هم اثری از فایل پی دی اف آن نیست و با اینکه خبر آن باقی مانده، گویا فایل روزنامه به کلی حذف شده است.

‌

‌‌

‌

‌

‌

‌

دانش آموزان سبز

روزنامه دانش آموزان، نسبتا نوپاتر از بقیه است. این روزنامه که از طریق در دسترس مخاطبان قرار می گیرد، چند روز قبل چهارمین شماره خود را منتشر کرد.

بر بالای این نشریه که به صورت الکترونیک منتشر شده و قابل چاپ است، نوشته شده: دو روزنامه دانش آموزی- خودمانی. طنز سبز، عکس سبز، روزشمار حصر و معرفی شهدای سبز در کنار یادداشت ها و مقالات خبری و تحلیلی، دیگر مطالب روزنامه دانش آموزان سبز را تشکیل می دهد که از طریق صفحه فیس بوک دانش آموزان سبز قابل دسترسی است.

‌

‌

‌

‌‌

‌

‌

‌‌

‌

‌‌

‌

جریده شفق

شفق، یکی دیگر از روزنامه تک برگی نزدیک به جنبش سبز است که انتشارش از زمستان 90 آغاز شده و آخرین شماره آن نیز که شماره 24 است، هفته اول ماه جاری (مرداد) منتشر شده است.

این نشریه که گرایش بیشتری به پوشش اخبار کارگری و مسائل و مشکلات معیشتی مردم دارد، در این آدرس و همچنین از طریق فیس بوک در اختیار مخاطبانش قرار می گیرد. معرفی کوتاه زندانیان سیاسی، جزء ثابت مطالب جریده شفق است.

‌

‌

‌‌

‌

‌

‌

‌‌

‌

‌‌

‌‌

‌

* * *

این فهرست قطعا کامل نیست. شبکه های بی مرکز و بدون رأس که چنین کارهای خودجوشی را ترتیب می دادند، یک جا متمرکز نیستند که بتوان اطلاعات آنها را یکباره گردآوری کرد. برای همین، بی شک این گزارش نیاز به تصحیح و تکمیل از سوی شما مخاطبان دارد تا بتواند مدخلی برای مستندسازی گوشه ای از فعالیت های صورت گرفته در متن جنبش سبز ملت ایران قرار گیرد.

و اما امروز فضا همان فضای تحدید و سانسور است، چیزی تغییر نکرده، جز آنکه با تشدید بن بست های حاصل از سوء مدیریت و ناکارآمدی حاکمان نامشروع در تمام عرصه ها که دور جدیدی از دروغ و ریای آنها را به نمایش گذاشته، وظیفه همه ما در افشای این دروغ پردازی ها بیشتر شده است. از این رو باید روزنامه کلمه را با هم از نو بخوانیم و توزیع کنیم. بخوانیم و آن را جا بگذاریم تا کسی بی خبر نماند.

* * *

مجموعه مطالب ویژه دویستمین شماره روزنامه تک‌برگی کلمه:

دانلود ویژه‌نامه شماره 200 روزنامه تک برگی کلمه در سه صفحه
آرشیو کامل 200 شماره روزنامه تک‌برگی کلمه
گزارش تصویری/ تکثیر و توزیع روزنامه کلمه در مترو و تاکسی، خانه و محل کار، شهر و روستا
رسانه قابل اطمینان/ حسین زمان
به پاس سه سال همراهی/ مریم شربتدار قدس
آرزوهای من برای کلمه/ محمد نوری‌زاد
دانستن باطل‌السحر خفقان است/ فخرالسادات محتشمی‌پور
شبنامه‌ها علیه تاریکی و استبداد/ علی مزروعی
روزنامه‌ی بی‌روزنامه‌ها و رسانه‌ای برای هر شهروند/ سید مهرداد طباطبایی
آقای میرحسین! این امانت توست/ حسین ناصری نیا
گسترش آگاهی؛ چشم اسفندیار خودکامگان و اقتدارگرایان/ نسیم بهشتی
نماد ِ بودن و سبز ماندن‎/ بیتا موحد
چالش‌های خبرنویسی درباره زندانیان سیاسی/ مانی حقیقی
انتخاب سبز بودن/ صحرا عابدی
نهضت آگاهی‌بخشی با دست خالی/ زهره نقیبی
گفت و گو با خانواده‌های زندانیان سیاسی درباره آگاهی‌بخشی و عملکرد کلمه/ زهرا صدر