مرجعیت و دفاع از حقوق زندانیان

موضوع زندان و حقوق زندانیان در آثار به‌جا مانده علمی آیت‌الله العظمی منتظری جزو کلیدواژه‌های پرشمار است. وی با نگاه موشکافانه فقهی مجموعه‌ای ماندگار برای آیندگان گذاشت و در عمل نیز گام‌های مهمی در این رابطه برداشت. دفاع و حمایت ایشان از حقوق زندانیان در دوره‌های مختلف مبتنی بر بینش «کرامت»گرایانه به انسان و نیز تجربه‌هایی است که در مبارزات، زندان‌ها، شکنجه‌ها، تبعیدها و حصر اندوخته‌ بود.

حسن راستگویی و قبح دروغگویی

قرآن کریم منشأ دروغگویی برخی از انسان ها را وسوسه شیطان دانسته که قسم یاد کرده تا انسان را بفریبد. در داستان افک که گروهی از مسلمانان به خاطر عقب ماندن همسر پیامبر از قافله و گم شدن در صحرا که توسط یکی از مسلمانان پیدا شد و به کاروان مسلمانان رسانده شد، به دروغ تهمت ناروایی به همسر پیامبر زدند، قرآن پس از نقل ماجرا، عامل آن را سوء ظن و پیروی از شیطان دانست.

رهایی از انقیاد در برزخ ضرورت و آزادی

انجمن‌ها و شوراهای محلی و ایالتی و ولایتی، چنانکه تشکیل آنها در قانون اساسی هم الزام‌آور شده بود، با تثبیت حضور مؤثر و متشکل فرودستان جامعه در کنار نیروهای روشنفکری، می‌توانستند به عنوان گرانیگاه و بستر تشکیلاتی تلفیق ضرورت و آزادی عمل کنند. به لحاظ ذهنی نیز ادامه مباحثه و گفتگوی انتقادی ضابطه‌مند در تمام سطوح عرصه عمومی و نهادهای مدنی و سیاسی واسط، می‌توانست شکل‌گیری خرد جمعی و وفاق عمومی را در راستای ارزش‌های مشترک و خیر عموم تضمین کند، به شرطی که به شیوه‌ای دموکراتیک، عقلانی و به لحاظ انسانی همدلانه و حمایت‌گرانه جریان پیدا می‌کرد.

روش جهادی امام حسن(ع)

امام با اقدام شجاعانه و آینده‌نگرانه خود عظمتی در تاریخ آفرید تا آن جا که رقیبان و ناهمراهان در مقابلش سر تعظیم فرود آورده و وی را از زبان پیامبر (ص) به عنوان سروری که بین دو گروه مصالحه ایجاد می‌کند۴، ستودند، نقشی که به راستی نشان‌دهنده عظمت امام مسئول و دلسوز امت است. امام با اقدام خویش نه تنها از جان، مال و ناموس مردم محافظت کرد، بلکه بر اساسی‌ترین ارزش‌های دینی پافشاری و بدین‌گونه ازکتاب خدا، سنت رسول‌الله و سیره پدرش نگهبانی کرد. به راستی صلح او، هم چون جهادهای رسول خدا(ع)، نبردهای امام علی(ع) و شهادت امام حسین(ع)ارجمند و اثر گذار بود

از اسلام نبوی تا اسلام اموی

امام صدر اسلام اموی را «اسلام صوری» و «پوستۀ اسلام» و «اسلام یزیدی» می‌خوانَد و معتقد است که اگر «حسین‌بن‌علی(ع) در مقابل انحطاطی که بعد از پیامبر(ص) شروع شد و تا زمان یزید ادامه داشت، سکوت می‌کرد، این انحطاط رفته رفته بیشتر می‌شد و دیگر اثری از آن باقی نمی‌ماند. حتی اسم اسلام هم از بین می‌رفت.» در واقع، امام حسین با شهادت خود اسلام نبوی را زنده کرد و به همین سبب است که پیامبر می‌فرماید:«حسین منی و أنا من حسین.»

منِ انسانی و فضائل و رذائل آن

اگر انسان عقل را به درستی به کار نبرد منشأ رذائل هم خود انسان می‌شود، هیچ انسانی شرور تر و رذل تر از خود انسان شرور پیدا نمی‌شود. این انسان کسی است که جهان و بشریت را می‌تواند نابود کند

قرآن مقدس؛ قرآن نامقدس

امور باطنی مانند خدا و حقیقت، مسائل جاودانه‌ی انسان‌اند. همیشه جایی در درون انسان دارند، با او به دنیا می‌آیند و با او می‌میرند و باز با انسان دیگری متولد می‌شوند. این امور اختصاصی به دینداران هم ندارد؛ هر انسانی در هر دورانی با این پرسش‌ها درگیر است و پاسخ‌ها البته متناسب با انسان و جهان در هر دورانی متفاوت است و دامنه‌ای از ایمان تا کفر دارد

امام موسی صدر و کرامت انسان

من نمی‌دانم این کسانی که مدعی حقوق بشرند چرا در این گونه موارد که می‌رسیم این گونه سکوت مرگبار دارند. حالا این ایام هم نزدیک است به ایامی ایشان از دست انسانیت ربوده شدند. دعا می‌کنیم که خداوند ایشان را به ما برگرداند. این افکار قطعا و قاعدتا پخته‌تر شده است و امروز ما و دیگر انسان‌ها محتاج امام موسای صدر هستیم

چرا در مسیر توسعه درجا زده‌ایم؟

قبل از اینکه بخواهیم نظام آموزش و پرورش را حرکت دهیم، که در شرایط کنونی کاری دشوار است، شاید بهتر باشد درون نهاد خانواده روی مادران و دخترها سرمایه‌گذاری کنیم و زمینه‌های محلی و منطقه‌ای این تحول را نخست در شهرها فراهم سازیم. باید توانایی ارتباطات و مهارت‌های زیستی (و نه شغلی) مادران را بالا ببریم. ما قبل از هر چیز به توانمندی های مادران نیازمندیم و این درحالی است که در ایران امروز تعداد زیادی از مادرانمان با سوادند یا دیپلم دارند و بخش‌های زیادی دارای تحصیلات عالی هستند.

شهید بهشتی و رویارویی اجتهاد با التقاط و تحجر

هر اندیشه‌ای را آرایش قرآنی و حدیثی دادن و به جای اندیشه‌های خالص اسلامی جا زدن و پذیرفتن و آراء و اندیشه‌های خویشتن و آراء و اندیشه‌های بیگانه از اسلام و قرآن و حدیث را بر دوش قرآن و حدیث و اسلام نهادن ، این می‌شود رأی و بدعت در دین و انحراف از دین و این هم گمراهی است.

امکان حقوق شهروندی در جامعه دینی

در دومین جلسه از سلسله درسگفتارهای «حقوق شهروندی؛ جستاری در طریق پرچالش علوم انسانی»، محمدرضا بهشتی، استاد دانشگاه تهران، با تاکید بر اینکه هدف او بیشتر طرح پرسش است تا پاسخ دادن، به طرح مباحثی چون تعریف حق، رابطه میان اخلاق و حقوق و تفاوت عمده آنها، رابطه حق و مفهوم عدالت و مواجه‌های متفاوت با مساله حقوق و همچنین چالش‌های مطرح در بحث حقوق بشر و حقوق شهروندی پرداخت.

تاریخ مثل اتم خطرناک است

تاریخ علمی است که می‌تواند به اندازه‌ اتم خطرناک باشد، چراکه ممکن است جنگ راه بیندازد و گمراه کننده باشد. اینکه بگویم ما اشتباه کردیم، کافی نیست. اشتباه در تاریخ جایز نیست. هنوز نمی‌توانیم تاریخی از ایران بنویسم که خارجی‌ها به آن رفرنس دهند و هنوز باید به کتاب خارجی‌ها ارجاع کنیم.

پرسش از خاستگاه کلام قرآنی

در دهه‌های اخیر و در پی به‌چالش کشیده‌شدن باورها و رفتار دینی در عرصه‌های مختلف سیاست، جامعه، فرهنگ و اندیشه، بحث از امکان فهمی نو و مرتبط با مسائل جدید، مورد توجه اهل نظر قرار گرفت. آنان باید بین دین و سنت تاریخی از یک‌سو و بنیادهای دینی در قرآن و سنت اصیل یعنی روش‌های عمل پیامبر و نه احکام اجتماعی سلف از سوی دیگر فرق می‌گذاشتند. دیری نگذشت که گفت‌وگوها به موضوع الهی یا بشری بودن خاستگاه زبان و معانی و مفاهیم قرآنی کشیده شد و نظریه‌های متفاوتی پیشنهاد و در معرض نقد و نظر قرار گرفتند.

چگونه به اعتدال برسیم؟

عارف، تمام آفریده ها را همچون خانواده خود می بیند. رسم بیگانگی و غیر بینی از ساحت وجود این ها بر چیده شده است چراکه همه ی مخلوقات را شأنی از شئون محبوب متعالی و جلوه ای از حق می بیند. چنان که در کلام ائمه آمده است که : “الخلق کلهم عیال الله”. بنابراین کسی که عارف و زاهد می شود و دنیا را برای رسیدن به محبوب مطلق ترک می کند علاقه ی او به سایرین به مراتب بیشتر از دیگران می شود محبتی خالص و بی ریا دارد اگر اعلام می کند ” دست کارگر را می بوسم و به آن بوسه افتخار می کنم”. تعارف نمی کند زیرا او از این مراحل عبور کرده است

هدایت انسان و عوامل انحراف/ گفتاری منتشرنشده از شهید بهشتی

اگر انسان به راه بیاید و هیچ چیزِ تازه‌ای پیش نیاید، همین که هیچ چیز تازه‌ای پیش نیاید، انسان‌های در راه را دچار تحجر و فرورفتن در آن حالتی که هستند می‌کند، سیر تکاملی آنها را متوقف می‌کند و وقتی انسان در این دنیای متحرک، در یک مرحله متوقف شد، فردای توقف، نخستین روز عقب‌ماندگی است.

مطهری و اصلاح دینی در ایران

با تشکیل جمهوری اسلامی، طرح اصلاح اندیشه دینی برای بعضی غیر قابل پذیرش می‌باشد و بدین خاطر فضای مناسبی برای طرح اینگونه موضوعات از میان رفته است و بلکه موجب هزینه‌های زیاد است. استاد مطهری محصول دوره است که اندیشمندان دینی بی‌هیج فشار رسمی و غیره رسمی بدنبال دغدعه‌هایشان در اعتلای دینی بودند. حال با کوچک‌ترین انتقاد از یک مسئله، متهم به دگراندیشی و خروج از دین و…. خواهند شد که پیامد بسیار گران به همراه دارد.

شورای هماهنگی راه سبز: نامه کروبی پرده از تزویر برداشت

شورای هماهنگی راه سبز در بیانیه‌ای با حمایت از نامه‌ی مهدی کروبی تصریح کرده است: پیام تاریخی و فریاد شجاعانه‌ی شیخ آزاده از درون حصر پنج ساله، نه با سودای خلاصی خود از حبس غیرعادلانه، بلکه با هدف نجات کشور از محاصره نابخردی‌ها برآمده است؛ دغدغه‌ای که در جای جای نامه آقای کروبی به آقای روحانی، به‌طور صریح و آشکار مطرح شده است.

دانشگاه چه کند؟

حسام‌الدین آشنا سرپرست مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست‌جمهوری در گردهمایی معاونان و مدیران فرهنگی و اجتماعی دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی کشور که سوم اردیبهشت ۱۳۹۵ در مشهد مقدس برگزار شد از مسئولیت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه در دوران پساتحریم سخن گفت.

سیاست‌ورزی رسانه‌ای در تلگرام

این رخداد اگرچه به لحاظ رسانه‌ای نوپدید نبوده، اما به لحاظ اجتماعی نوپدید است. تلگرام در خلق ارتباطات سیاسی «بی‌مکان» و «بی‌زمان» بسیار تأثیرگذار بوده و شبکه‌ای از همه رسانه‌های دیگر را به دنبال خود کشانید. جامعه ایرانی رندانه به دنبال پیشبرد خواسته‌های نوخود با نگاه اصلاح‌طلبانه است و برای این کار مدام در حال خلق حوزه‌هایی نو برای گفت‌وگو پیرامون بهبود سرنوشت خویش است. عرصه انتخابات هفتم اسفند نیز از این خلق مدام جامعه برکنار نماند. تلگرام و شبکه ظرف بود و خواست و آرمان و تلاش مردم مضمون.

چرا رهبر در برجام اپوزیسیون دولت شده است

در پیام نوروزی رهبری از برجام نه به عنوان یک پیروزی و یا موفقیت‌ در سال گذشته بلکه به عنوان رخدادی یاد کرد که فرصت‌ها و نگرانی‌هایی را به همراه داشته است!!! و نهایتاً در سخنرانی مشهد دولت و تیم مذاکره کننده را متهم کرد در موافقتنامه برجام از خط قرمزهای نظام عدول کردند.

پرسش اخلاقی از انتخابات کدام است؟

طرح این پرسش که «چگونه می‌توانیم از فواید حضور در انتخابات بهره ببریم بی‌آنکه این شرکت در معنای تایید رفتار‌های حاکمیت در قبال منتقدین قلمداد گردد؟» می‌توان ما را به این راهکار برساند که با نگاشتن یک متن مبسوط، تفسیر خویش را از عمل رای دادن و انتقاد‌های خود را وضعیت حقوق بشر بصورت توأمان ارائه کنیم. یا اینکه مثلا برای رفع نگرانی‌هایمان در مورد کیفیت کاندیداهای منتخبمان، تا حد امکان در پسا انتخابات نظارت نقادانه و متعهدانه‌ای را در قبال آن‌ها پیش بگیریم و یا اینکه برای جبران توجه بیش از حدمان به سیاست ورزی کلان در مقوله انتخابات، پروژه‌هایی مدنی را در عرصه مدنی برای خود طراحی کرده و به پیش ببریم.

ملی کردن شورای نگهبان؛ پیام انتخابات ۷ اسفند برای رهبری

آیا پس از ۷ اسفند جناح اصول‌گرا به جای بهره‌مندی از رانت‌ها و دوپینگ‌های سابق و تلاش برای کاهش مشارکت مردم به نوسازی فکری، سیاسی و تشکیلاتی خود می پردازد و می کوشد با گفتمان، برنامه و ادبیات جدید از پوسته ۱۵ درصدی خود خارج شود یا هم چنان به شیوه شکست خورده پیشین مشی خواهد کرد و روز به روز از مردم دورتر می شود تا همین رأی ۱۵ درصدی را نیز از دست بدهد؟

به سوی جامعه‌پذیری اخلاقی

اگر آنقدر رشد کرده ایم و به بلوغ عقلانی رسیده ایم که می توانیم با حضور سیاسی و آگاهانه خود از نفوذ افراط گرایی و بد اخلاقی در این صحنه کم کنیم و در پی یک حاکمیت عقلانی باشیم، چرا نباید از همین شعور و اراده ی گرانبهای خود برای ساختن زندگی اجتماعی اخلاقی و جامعه پذیری اخلاقی سود نبریم..؟؟

صدای تغییر از همه‌جا شنیده می‌شود

سعید مدنی معتقد است که رفتار مردم در انتخابات اسفندماه به لحاظ ماهوی هیچ تفاوتی با اعتراضات آنان پس از انتخابات ۱۳۸۸ ندارد، این‌ها دو تاکتیک متفاوت برای هدف واحد است. و انتخابات اخیر نمایش صریح و روشنی از «فشار از پایین» بود که «فرصتی برای چانه‌زنی از بالا» فراهم کرد.

انتخابات سال ۱۳۹۴؛ تأثیر غیرقابل‌تصور پیام یک چهره ممنوع‌التصویر

سال ۹۴ در شرایطی آغاز شد که رئیس دولت اصلاحات از سوی مسئولان قضایی «ممنوع التصویر» اعلام شده بود. اقتدارگرایان قصد داشتند راه را بر اثرگذاری انتخاباتی سیدمحمد خاتمی ببندند. اما در نهایت باز هم یک پیام تصویری کوتاه و بازتاب «تکرار می کنم» خاتمی، نتیجه انتخابات را به نفع «لیست امید» رقم زد.

هجرت از جاهلیت به مدنیت

با نزدیک‌شدن به قرن پانزدهم هجری و رنج‌ها و مصیبت‌های دردناکی که امروز پیکره جهان اسلام را مجروح کرده است، بهترین تفسیر برای حدیث نبوی در احیای دین در استقبال از آغاز قرن هجری و زنده نگاه‌داشتن خاطره و یاد تشکیل مدینه و مدنیت در زمان پیامبر مکرم، پشت‌کردن به نگره تجدید‌گرایی دینی و اقبال به تجددگرایی و روشنفکری دینی است. روشنفکری دینی و آموزه‌هایش، مهم‌ترین نعم‌البدل برای تفسیر مدنی از دین در برابر تفسیر خشونت‌آمیز و بربری از دین است. مسلمانان باید در آستانه قرن جدید هجری، در میان بربریت و مدنیت دست به انتخاب سترگی بزنند.

آتش در خرمن خاورمیانه

امروزه دیگر معلوم است که رسیدن به دموکراسی نیاز به فرهنگ‌سازی دارد. در سال ٢٠١١ اعراب و کشورهای منطقه از سوی مردم و به‌ویژه جوانان در یک حالت انفجاری به خیابان‌ها آمدند، اما جوانان نمی‌دانستند که در عمل با مردمی مواجه هستند که نظرات آن‌ها خیلی زود جابه‌جا می‌شود؛ همچنین سازمان‌ها، گروه‌ها و سیاستمداران بر موج سوار و ارتش‌ها سرگردان می‌شوند یا از هم می‌پاشند و ناامنی همه‌جا را فرا می‌گیرد و مردم، صنعتگران، بازار و احزاب همه برای امنیت از ارتش درخواست می‌کنند که رئیس‌جمهوری را که با رأی مردم روی کار آمده، کنار بگذارند و دولت جدیدی روی کار بیاورند.

نمودها و نمادهای تغییر رفتار سیاسی ایرانیان

اینکه رفتار سیاسی ما ایرانیان دستخوش تغییرات پردامنه و حتی قابل مشاهده‌ای در چند سال گذشته شده، واقعیتی انکار‌ناپذیر است؛ البته تغییراتی ازاین‌دست به‌یک‌باره به وجود نمی‌آیند و به‌یک‌باره نیز از میان نمی‌روند. دگرگونی‌هایی این‌چنین هم تحت تأثیر «ابَرروند‌ها» (mega trend)‌‌هایی هستند که به صورت تدریجی، مستمر و درازمدت شکل می‌گیرند و هم در رویارویی با رخدادهایی که فرد یا اجتماع را در معرض تکانه‌های خاص قرار می‌دهند، تأثیر می‌پذیرد.

آقای خامنه‌ای! شأن رهبری را حفظ کنید

پنهان نیست که آیت الله خامنه ای با مسیری که بر مبنای انتخاب مردم در سال ۱۳۹۲ در پیش گرفته شده، موافق نیست. رهبری در هیچ انتخاباتی به اندازه هفت اسفند ۱۳۹۴ سطح خود را تا حد عضو کمپین انتخاباتی اصولگرایان پایین نیاورده بود. دیروز اما او کار را به جایی رساند که از لحاظ جنس مخالفت و سطح “پریدن” به رئیس جمهور، در حد حسین شریعتمداری است. آیا آیت الله خامنه ای حق دارد جایگاه رهبری را تا این حد پایین بیاورد که چند ساعت هم نتواند دندان روی جگر بگذارد و بی صبرانه دهان به دهان رئیس جمهور منتخب مردم بگذارد؟ آیا نباید حرمت امامزاده را متولی اش نگه دارد؟

برابری دیه زن و مرد؛ راهی که آیت‌الله صانعی گشود

امروز یکی از تلاش‌های دیرینه نواندیشی دینی در عرصه اجتماعی به ثمر رسید و مساله برابری دیه زن و مرد با اتکا به اجتهاد مبتنی بر فقه پویا حل شد. بدین ترتیب راهی که فقیه نوگرایی به نام آیت‌الله‌العظمی یوسف صانعی گشوده بود و با وجود فشارها و حملات، شجاعانه بر آن ایستادگی کرده بود، به سرانجام رسید و برابری دیه زنان و مردان که تا پیش از این باورنکردنی و دور از ذهن به نظر می رسید، در جمهوری اسلامی به یک قانون لازم‌الاجرا تبدیل شد.