مقاولهنامه شماره ۱۳۸ سازمان بینالمللی کار دربارهٔ «حداقل سن اشتغال به کار»
چکیده :در ادامه انتشار ترجمهٔ متن کامل ۸ مقاولهنامه اساسی «اعلامیه جهانی اصول و حقوق بنیادین کار» در کلمه، که با هدف آگاهی کارگران از حقوق خود تهیه شده است، اینک مقاولهنامه شماره ۱۳۸ دربارهٔ «حداقل سن اشتغال به کار»در اختیار علاقهمندان قرار میگیرد....
کلمه – گروه کارگری: روز جهانی کارگر در شرایطی در پیش روست که با وجود تعهد قبلی جمهوری اسلامی برای اجرای مقاولهنامههای اساسی سازمان بین المللی کار در «اعلامیه جهانی اصول و حقوق بنیادین کار»، برخی مقاولهنامه هایی که از سوی اعضای سازمان بینالمللی کار از جمله ایران پذیرفته شده اند، هنوز به درستی در ایران اجرا نمی شوند و سه مقاولهنامه مهم نیز هنوز در ایران تصویب نشدهاند.
گروه کارگری کلمه به مناسبت فرا رسیدن «روز جهانی کارگر» قصد دارد ترجمهٔ متن کامل ۸ مقاولهنامه اساسی «اعلامیه جهانی اصول و حقوق بنیادین کار» را برای آگاهی کارگران از حقوق خود منتشر کند. مقدمه این سلسله مطالب را در اینجا بخوانید.
پیش از این، متن مقاولهنامه شماره ۲۹ سازمان بینالمللی کار با موضوع «کار اجباری»، مقاولهنامه شماره ۸۷ سازمان بینالمللی کار با موضوع «آزادی تشکل و حفاظت از حق سازماندهی»، مقاولهنامه شماره ۹۸ سازمان بینالمللی کار با موضوع «حق تشکل و مذاکرهٔ دستهجمعی»، مقاوله نامه شماره ۱۰۰ سازمان بینالمللی کار با موضوع «دستمزد برابر»، مقاولهنامه شماره ۱۰۵ سازمان بینالمللی کار با موضوع «ممنوعیت کار اجباری» و مقاولهنامه شماره ۱۱۱ سازمان بینالمللی کار با موضوع تبعیض در استخدام و اشتغال در کلمه منتشر شده بود.
اینک ترجمه مقاوله نامه شماره ۱۳۸ دربارهٔ «حداقل سن اشتغال به کار» برای اطلاع علاقهمندان منتشر میشود:
«اعلامیه جهانی اصول و حقوق بنیادین کار»
مقاولهنامه شماره ۱۳۸ «سازمان بینالمللی کار»، دربارهٔ «حداقل سن اشتغال به کار»
مقدمه
کنفرانس عمومی سازمان بینالمللی کار، به دعوت هیئت مدیرهٔ «دفتر بینالمللی کار» در ژنو پنجاه و هشتمین جلسهٔ خود را در روز ۲۶ ژوئن ۱۹۷۳(۶تیر۱۳۵۲) برگزار کرد، و درباره پذیرش پیشنهادهای معینی در مورد حداقل سن برای اشتغال به کار، که چهارمین ماده دستور کار جلسه{کنفرانس عمومی} است، به تصمیمگیری پرداخت. کنفرانس با توجه به مقاولهنامه حداقل سن اشتغال در بخش صنعت، ۱۹۱۹، مقاولهنامه حداقل سن اشتغال در دریا، ۱۹۲۰، مقاولهنامه حداقل سن اشتغال در بخش کشاورزی، ۱۹۲۱، مقاولهنامه حداقل سن اشتغال در بخش پیرایشگرها و سوخترسانها، ۱۹۲۱، مقاولهنامه حداقل سن اشتغال دربخش غیر صنعتی، ۱۹۳۲، مقاولهنامه حداقل سن در دریا(بازنگری شده)، ۱۹۳۶، مقاولهنامه حداقل سن اشتغال دربخش صنعت(بازنگری شده)، ۱۹۳۷، مقاولهنامه حداقل سن اشتغال دربخش غیر صنعتی(بازنگری شده)، ۱۹۳۷، مقاولهنامه حداقل سن اشتغال در بخش صید ماهی، ۱۹۵۹، مقاولهنامه حداقل سن اشتغال دربخش کارهای زیرزمینی، ۱۹۶۵، و با در نظر گرفتن فرارسیدن زمان تامین ابزار عمومی در مورد این موضوع، ابزارمناسب بخشهای اقتصادی محدود که به تدریج بتوان جایگزین ابزار موجود کرد، با چشمانداز دستیابی به هدف محو کامل کار کودک، و در پی اتخاذ این تصمیم که این پیشنهادها باید در قالب یک مقاولهنامهٔ بینالمللی تدوین شوند، مقاولهنامهٔ زیر را در روز بیست و ششم ماه ژوئن سال ۱۹۷۳(۶ تیر ۱۳۵۲) تصویب میکند که از این پس میتوان آن را با عنوان «مقاولهنامه حداقل سن اشتغال»، ۱۹۷۳ ، نام برد.
ماده ۱
تمام اعضای سازمان بینالمللی کار که این مقاولهنامه برای آنها لازمالاجراست، موظفند مقرراتی را تدوین کنند که محو کامل کار کودک را تضمین و حد اقل سن برای استخدام یا کار را مطابق با رشد کامل جسمی و ذهنی جوانان تعیین کند.
ماده ۲
۱- تمام اعضایی که این مقاولهنامه را تصویب کردهاند و به آن پیوستهاند موظفند بهطور رسمی در بیانیه الحاقی تصویبنامه خود حداقل سن اشتغال و وسیله حمل و نقل ثبت شده در قلمرو خود را تصریح کنند؛ طبق ماده های ۴ تا ۸ این مقاولهنامه، هیچ فردی با کمتر از سن تعیین شده حق استخدام یا کار در هیچ حرفهای را نخواهد داشت.
۲- تمام اعضایی که این مقاولهنامه را تصویب کردهاند و به آن پیوستهاند میتوانند متعاقبا بهطور رسمی به اطلاع مدیر کل دفتر بینالمللی کار برسانند که حداقل سنی بالاتر از حداقل سن قبلی را تعیین کردهاند.
۳- حداقل سن تعیین شده تحت عنوان بند اول این ماده نباید کمتر از سن پایان دوره تحصیل اجباری باشد، و در هر صورت نباید کمتر از ۱۵ سال باشد.
۴- بهرغم مفاد بند ۳ این ماده، اعضایی که امکانات اقتصادی و آموزشی آنها به قدر کافی توسعه نیافته است، پس از مشورت با سازمانهای کارفرمایان و کارگران، در صورت وجود چنین سازمانهایی، میتوانند در بدو امر حداقل سن اشتغال به کار را ۱۴ سال تعیین کنند.
۵- تمام اعضایی که طبق مفاد بند قبل، حداقل سن اشتغال را ۱۴ سال تعیین کردهاند، موظفند در گزارش خود در مورد استفاده از این کنوانسیون که طبق ماده ۲۲ قانون اساسی سازمان بینالمللی کار ارائه شده، بیانیهای بگنجانند مبنی بر اینکه …
الف- دلیل انجام این کار به قوت خود باقی است؛ یا
ب- از تاریخ مذکوراز حق خود نسبت به بهرهمند شدن از مفاد مزبور چشمپوشی میکنند.
ماده ۳
۱- حداقل سن مجاز جهت اشتغالی که به دلیل طبیعت آن کار و یا شرایط انجام کار احتمالا موجب به خطر افتادن سلامت، ایمنی یا اصول اخلاقی جوانان خواهد بود، نباید کمتر از ۱۸ سال تعیین شود.
۲- انواع کارهایی که مصداق بند اول این مادهاند، توسط قوانین و مقررات کشور یا توسط مقام ذیصلاح، پس از مشورت با سازمانهای کارفرمایان و کارگران، در صورت وجود چنین سازمانهایی، تعیین میشوند.
۳- بهرغم مفاد بند اول این ماده، قوانین و مقررات کشور یا مقام ذیصلاح، پس از مشورت با سازمانهای کارفرمایان و کارگران، در صورت وجود چنین سازمانهایی، اجازه استخدام یا اشتغال را از سن ۱۶ سالگی صادر میکند، مشروط بر آنکه سلامت، ایمنی یا اصول اخلاقی جوانان شاغل کاملا مورد حمایت قرار گیرد و آنها از روش کار لازم یا آموزش فنی حرفهای مناسب در فعالیت مربوطه برخوردار باشند.
ماده ۴
۱- در صورت لزوم مرجع ذیصلاح پس از مشورت با سازمانهای کارفرمایان و کارگران مربوطه، در صورت وجود چنین سازمانهایی، میتواند شاخههای محدودی از اشتغال را که کاربرد این مقاولهنامه موجب بروز مشکلات خطیری در ارتباط با آن مشاغل میشود، از شمول این کنوانسیون خارج کند.
۲- تمام اعضایی که این مقاولهنامه را تصویب کردهاند، باید در اولین گزارش خود در مورد استفاده از این مقاولهنامه که تحت عنوان ماده ۲۲ قانون اساسی سازمان بینالمللی کار ارائه شده است، فهرست گروه مشاغلی را که ممکن است طبق بند اول این ماده حذف شده باشند ارائه کنند، و برای این حذف دلایلی ارائه نمایند، و در گزارشات بعدی در مورد قانون و عملکرد خود در ارتباط با مقولههای حذف شده و تاثیری که در این مقاوله نامه گذاشته یا تاثیر احتمالی آن، نقطه نظرات خود را بیان کنند.
۳- استخدام یا اشتغالی که در ماده ۳ این مقاولهنامه آمده، مطابق این ماده نباید از شمول کاربرد این مقاولهنامه خارج شود.
ماده ۵
۱- اعضایی که امکانات اقتصادی و آموزشی آنها توسعه کافی پیدا نکرده است، پس از مشورت با سازمانهای کارفرمایان و کارگران، در صورت وجود چنین سازمانهایی، میتوانند در بدو امر دامنه کاربرد این مقاولهنامه را محدود کنند.
۲- تمام اعضایی که از بند اول این ماده استفاده میکنند، باید در الحاقیه تصویبنامه خود، شاخههای فعالیت اقتصادی یا انواع تعهداتی را که مفاد مقاولهنامه در آنها اعمال می شود مشخص کنند.
۳- مفاد این مقاولهنامه به عنوان یک حداقل در موارد ذیل کاربرد دارد:
معدن و استخراج، تولید، ساخت و ساز، برق، گاز و آب، خدمات بهداشتی، حمل و نقل، ذخیره سازی و ارتباطات، مزارع و سایر فعالیتهای کشاورزی که بهطور عمده به منظور اهداف تجاری انجام میشوند، اما به استثنای داراییهای خانوادگی و تولیدات در مقیاس کوچک برای مصرف محلی که بهطور مرتب از استخدام کارگران مزد بگیر استفاده نمیکنند.
۴- تمام اعضایی که دامنه کاربرد این مقاولهنامه را طبق این ماده محدود میکنند …
الف- باید در گزارش خود تحت عنوان ماده ۲۲ قانون اساسی سازمان بینالمللی کارموضع کلی خود را نسبت به استخدام یا اشتغال کودکان و نوجوانان در فعالیتهای مختلفی که از شمول کاربرد این مقاولهنامه حذف شده اند، و همچنین نسبت به پیشرفتهای احتمالی در مورد کاربرد وسیع تر مفاد این مقاولهنامه، بیان کنند؛
ب- میتوانند در هر زمان توسط یک بیانیه خطاب به مدیرکل دفتر بینالمللی کار، بهطور رسمی دامنه کاربرد این مقاولهنامه راتوسعه دهند.
ماده ۶
این مقاولهنامه در مورد کار کودکان و نوجوانان که به منظور تحصیل عمومی، حرفهای و فنی، در مدرسه یا سایر موسسههای آموزشی، حضور پیدا میکنند، یا کاری که توسط اشخاصی میتواند انجام شود که حداقل ۱۴ سال سن دارند، در صورتیکه چنین کاری طبق شرایط تعیین شده توسط مرجع صالح، پس از مشاوره با سازمانهای کارفرمایان و کارگران مربوطه، در صورت وجود چنین سازمانهایی، انجام شود مصداق ندارد، کاری که بخش لاینفک موارد ذیل است …
الف- دوره تحصیلی یا آموزشی که در درجه اول یک مدرسه یا موسسه آموزشی مسئول آن است؛
ب- برنامه یا آموزشی که عمدتا یا بهطور کلی یک وظیفه محسوب میشود، برنامهای که مرجع صالح آن را تایید کرده است؛ یا
ج- برنامه راهنمایی یا آشناسازی که به منظور تسهیل انتخاب شغل یا یک خط آموزشی طراحی شده باشد.
ماده ۷
۱- قوانین و مقررات هر کشوری میتواند استخدام یا کار افراد ۱۳ تا ۱۵ ساله را در کارهای سبکی که در ذیل میآیند مجاز بداند …
الف- کاری که سلامت جسمانی و روانی افراد را در معرض مخاطره قرار ندهد؛ و
ب- کاری که به حضور آنها در مدرسه، شرکت آنها در آشناسازیهای حرفهای یا برنامههای آموزشی تایید شده توسط مرجع صالح، یا ظرفیت آنها در بهرهمند شدن از دستورالعمل دریافتی آسیب نزند.
۲- مرجع صالح باید فعالیتهایی که در آن استخدام یا اشتغال، طبق بندهای ۱ و ۲ این ماده مجاز است را مشخص و تعداد ساعات و شرایط آن اشتغال یا کار را تعیین کند.
۳- قوانین یا مقررات ملی میتواند اشتغال و یا کار افرادی که حداقل ۱۵ سال سن دارند اما هنوز تحصیلات اجباری خود را که مطابق با الزامات مندرج در بندهای (الف) و (ب) از بند ۱ این ماده است، به اتمام نرساندهاند ،مجاز بداند.
۴- به رغم مفاد بندهای اول و دوم این ماده، اعضایی که از مفاد بند ۴ این ماده استفاده میکنند، مادام که مقید به استفاده از این مفادند، میتوانند سنین ۱۲ و ۱۴ را جایگزین سنین ۱۳ و ۱۵ بند اول و سن ۱۴ را جایگزین سن ۱۵ در بند دوم این ماده کنند.
ماده ۸
۱- مرجع صالح پس از مشورت با سازمانهای مربوطه کارفرمایان و کارگران، در صورت وجود چنین سازمانهایی، میتواند با مجوزهای اعطا شده در موارد فردی، امکان استثنایی در ممنوعیت اشتغال را که در ماده ۲ این مقاولهنامه آمده است، برای فعالیتهایی از قبیل شرکت در فعالیتهای هنری فراهم آورد.
۲- مجوزهایی که به این ترتیب اعطا میشوند باید از نظر ساعت اشتغال به کار و شرایط کاری مجاز تعیین شده محدود باشند.
ماده ۹
۱- مرجع صالح تمام اقدامات مقتضی جهت اطمینان از اجرای موثر مفاد این مقاولهنامه، شامل تعیین مجازاتهای مناسب، را اتخاذ خواهد کرد.
۲- قوانین و مقررات ملی یا مرجع صالح باید افراد مسئول جهت تعیین مجازاتهای مناسب را مشخص کند.
۳- قوانین و مقررات ملی یا مرجع صالح باید اسناد ثبتی یا سایرمدارکی را که میبایست کارفرما حفظ کند یا در دسترس وی باشد، معین کند؛ این اسناد که در صورت امکان باید کاملا تایید شده باشند، حاوی نام، سن یا تاریخ تولد افرادی است که استخدام میکند یا کسانی که کمتر از ۱۸ سال دارند و برای او کار میکنند .
ماده ۱۰
۱- این مقاولهنامه شرایط مندرج در این ماده را اصلاح میکند، مقاولهنامه حداقل سن در بخش صنعت، ۱۹۱۹، مقاولهنامه حداقل سن در بخش دریا، ۱۹۲۰، مقاولهنامه حداقل سن اشتغال در بخش کشاورزی، ۱۹۲۱، مقاولهنامه حداقل سن اشتغال دربخش پیرایشگرها و سوخترسانها،۱۹۲۱ ، مقاولهنامه حداقل سن اشتغال دربخش غیر صنعتی، ۱۹۳۲ ، مقاولهنامه حداقل سن اشتغال در دریا(بازنگری شده)، ۱۹۳۶، مقاولهنامه حداقل سن اشتغال دربخش صنعت(بازنگری شده)، ۱۹۳۷، مقاولهنامه حداقل سن اشتغال در بخش غیرصنعتی(بازنگری شده)، ۱۹۳۷، مقاولهنامه حداقل سن اشتغال در بخش صید ماهی، ۱۹۵۹، و مقاولهنامه حداقل سن اشتغال در بخشکارهای زیرزمینی،۱۹۶۵
۲- به اجرا درآمدن این کنوانسیون موجب خاتمه یافتن مقاولهنامه حداقل سن اشتغال در دریا(بازنگری شده)، ۱۹۳۶، مقاولهنامه حداقل سن اشتغال دربخش صنعت(بازنگری شده)، ۱۹۳۷، مقاولهنامه حداقل سن اشتغال دربخش غیر صنعتی(بازنگری شده)، ۱۹۳۷، مقاولهنامه حداقل سن اشتغال در بخش صید ماهی، ۱۹۵۹، یا مقاولهنامه حداقل سن اشتغال دربخش کارهای زیرزمینی، ۱۹۶۵، و تصویب مجدد نمیشود.
۳- مقاولهنامه حداقل سن در بخش صنعت، ۱۹۱۹، مقاولهنامه حداقل سن اشتغال در دریا، ۱۹۲۰، و مقاولهنامه حداقل سن اشتغال در کشاورزی، ۱۹۲۱، مقاولهنامه حداقل سن اشتغال در بخش پیرایشگران و سوخترسانها، ۱۹۲۱، در صورتیکه تمام طرفهای حاضر رضایت خود را با تصویب این مقاولهنامهها و یا به وسیله اطلاعرسانی به مدیر کل دفتر بینالمللی کار نشان دهند، تصویب مجدد ضرورتی نخواهد داشت.
۴- زمانیکه الزامات این مقاولهنامه پذیرفته شوند …
الف- توسط عضوی که یک طرف معاهده بازنگری شده حداقل سن اشتغال در بخش صنعت)،۱۹۳۷، است و حداقل سن کمتر از ۱۵ سال تعیین شود، به خاطر مطابقت با ماده ۲ این مقاولهنامه آن عضو باید بلافاصله این مقاولهنامه را ترک کند،
ب- در ارتباط با اشتغال در بخش غیرصنعتی، طبق تعریف حداقل سن اشتغال در مقاولهنامه حداقل سن دربخش غیر صنعتی، ۱۹۳۲، عدول از آن توسط عضوی که طرف این مقاولهنامه است، موجب ترک فوری این مقاولهنامه میشود.
ج- در ارتباط با اشتغال در بخش غیرصنعتی، طبق تعریف حداقل سن اشتغال در مقاولهنامه حداقل سن در بخش غیر صنعتی(بازنگری شده)، ۱۹۳۷، چنانچه عضوی که طرف این مقاولهنامه است حداقل سن کمتر از ۱۵ سال را تعیین کند، به خاطر مطابقت با ماده ۲ این مقاولهنامه آن عضو باید بلافاصله این مقاولهنامه را ترک کند،
د- در ارتباط با اشتغال در بخش دریا، طبق تعریف حداقل سن اشتغال در مقاولهنامه حداقل سن دربخش دریا(بازنگری شده)، ۱۹۳۶، چنانچه عضوی که طرف این مقاولهنامه است حداقل سن کمتر از ۱۵ سال را تعیین کند، به خاطر مطابقت با ماده ۲ این مقاولهنامه آن عضو باید بلافاصله این مقاولهنامه را ترک کند،.
ه- در ارتباط با اشتغال در بخش صید ماهی، طبق تعریف حداقل سن اشتغال در مقاولهنامه حداقل سن دربخش صید ماهی، ۱۹۵۹، چنانچه عضوی که طرف این مقاولهنامه است حداقل سن کمتر از ۱۵ سال را تعیین کند، به خاطر مطابقت با ماده ۲ این مقاولهنامه یا پذیرش ماده ۳ این مقاولهنامه در مورد اشتغال در بخش صید ماهی ، آن عضو باید بلافاصله این مقاولهنامه را ترک کند،
و- توسط عضوی که یک طرف مقاولهنامه حداقل سن اشتغال در بخش کار زیرزمینی، ۱۹۶۵، و حد قل سن کمتر از ۱۵ سال را تعیین میکند، چنانچه عضوی که طرف این مقاولهنامه است حداقل سن کمتر از ۱۵ سال را تعیین کند، به خاطر مطابقت با ماده ۲ این مقاولهنامه یا پذیرش ماده ۳ این مقاولهنامه در مورد اشتغال در بخش فعالیتهایی که در زیر زمین انجام میشوند، آن عضو باید بلافاصله این مقاولهنامه را ترک کند.
۵- پذیرش الزامات این مقاوله نامه …
الف- طبق ماده ۱۲ آن، شامل ترک مقاولهنامه حداقل سن در بخش صنعت، ۱۹۱۹، میشود؛
ب- طبق ماده ۹ آن، شامل ترک مقاولهنامه حداقل سن در بخش کشاورزی، ۱۹۲۱، میشود؛
ج- طبق ماده ۱۰ آن، در ارتباط با کار در دریا، شامل ترک مقاولهنامه حداقل سن در بخش دریا، ۱۹۲۰، میشود، و طبق ماده ۱۲ آن شامل ترک مقاولهنامه حداقل سن در بخش پیرایشگران و سوخترسانها) ،۱۹۲۱، میشود.
ماده ۱۱
تصویب و پذیرش رسمی این مقاولهنامه از سوی اعضا باید برای ثبت به اطلاع مدیرکل دفتر بینالمللی کار رسانده شود.
ماده ۱۲
۱- این مقاولهنامه فقط برای آن اعضایی از سازمان بینالمللی کار لازمالاجرا است که تصویبنامهٔ آنها در دفتر بینالمللی کار ثبت شده باشد.
۲- این مقاولهنامه دوازده ماه پس از تاریخی که تصویبنامهٔ دو عضو در دفتر مدیرکل ثبت میشود لازمالاجراست.
۳- از آن تاریخ به بعد، این مقاولهنامه دوازده ماه پس از ثبت تصویبنامه هر عضو، برای آن عضو لازمالاجراست.
ماده ۱۳
۱- عضوی که این مقاولهنامه را تصویب کرده و به آن پیوسته است، میتواند پس از سپری شدن ده سال از تاریخ آغاز لازمالاجرا شدن این مقاولهنامه، از طریق سندی رسمی که برای ثبت به اطلاع مدیرکل دفتر بینالمللی کار میرساند، پیوستن خود به این مقاولهنامه را پس بگیرد. این ترک مقاولهنامه، تا یک سال پس از تاریخِ ثبت آن قابل اجرا نخواهد بود.
۲- هر عضوی که این مقاولهنامه را تصویب کرده و به آن پیوسته است و تا یک سال بعد از سپری شدن دورهٔ ده سالهٔ مذکور در بند قبلی از حق خود مطابق این ماده برای ترک این مقاولهنامه استفاده نکند، برای یک دورهٔ ده سالهٔ دیگر متعهد به اجرای آن خواهد بود، و پس از آن، میتواند پس از سپری شدن هر دورهٔ ده ساله، تحت شرایط قید شده در این ماده، این مقاولهنامه را ترک گوید.
ماده ۱۴
۱- مدیر کل دفتر بینالمللی کار موظف است همه اعضای سازمان بینالمللی کار را از ثبت شدن تمام تصویبنامهها وشکایتهایی که به اطلاع او رسیده است، آگاه سازد.
۲- مدیر کل دفتر بینالمللی کار پس از آنکه همه اعضای سازمان بینالمللی کار را از ثبت شدن دومین تصویبنامهای که به اطلاع او رسیده است، آگاه ساخت، توجه آنها را به تاریخی که این مقاولهنامه لازمالاجرا خواهد بود جلب خواهد کرد.
ماده ۱۵
مطابق مادهٔ ۱۰۲ منشور سازمان ملل متحد، مدیرکل دفتر بینالمللی کار موظف است جزییات کامل همهٔ موارد پیوستن یا ترک اعضا را که توسط او و مطابق با مفاد مواد قبل ثبت شده است، برای ثبت به اطلاع دبیرکل سازمان ملل متحد برساند.
ماده ۱۶
هیئت مدیرهٔ دفتر بینالمللی کار هرگاه که لازم تشخیص دهد، موظف است گزارش کارکرد این مقاولهنامه را به کنفرانس عمومی بدهد و لزوم قرار دادن موضوع تغییر کامل یا جزیی آن را در دستور کار کنفرانس، بررسی کند.
ماده ۱۷
۱- اگر کنفرانس از راه اصلاح کامل یا جزیی این مقاولهنامه، مقاولهنامهٔ جدیدی را تدوین کند، مگر آنکه در مقاولهنامهٔ جدید تدبیر دیگری در نظر گرفته شده باشد، آنگاه:
الف- به رغم ماده ۱۳ بالا، اگر و زمانی که مقاولهنامهٔ اصلاح شدهٔ جدید لازمالاجرا شده باشد، تصویب مقاولهنامهٔ اصلاح شدهٔ جدید توسط یک عضو و پیوستن به آن، از لحاظ قانونی خودبهخود به معنای ترک بلافاصلهٔ [آن عضو از] این مقاولهنامه خواهد بود؛
ب- از تاریخ لازمالاجرا بودن مقاولهنامهٔ اصلاح شدهٔ جدید، این مقاولهنامه کنونی دیگر قابل تصویب نخواهد بود و پیوستن اعضا به آن میسر نمیباشد.
۲- این مقاوله نامه با شکل و محتوای موجود خود برای اعضایی که آن را تصویب کردهاند ولی مقاولهنامهٔ اصلاح شده را تصویب نکردهاند، همچنان لازمالاجرا خواهد ماند.
مادهٔ ۱۸
نسخههای به زبان انگلیسی و فرانسهٔ متن این مقاولهنامه بهطور یکسان معتبرند.
