قــــدر را قدر بدانیم (2)

چکیده :در این شب کسانی متحول می شوند که زمینه های دریافت حقایق را در خود ایجاد کرده باشند؛ کسانی بال می گشایند و به سوی پروردگار پرواز می کنند که دارای قدرت بصیرت و اندیشه استوارند و هدف ها و قوانین جهان را شناخته اند و در میان تاریکی های درهم زندگی و اجتماع آشفته، سرچشمه خیر و حیات را دریافته و از تحیر و درماندگی رسته اند. مخلصانه در پیشگاه خدا تضرع نموده و از طریق معصومین آب حیات را نوشیده اند. چنین افراد شایسته که در این لحظات حساس متحول گشته اند، خود منشأ خیر در جامعه می شوند؛ از معراج خود به میان خلق فرو می آیند و دست آنان را می گیرند تا به معراج برند....

کلمه – گروه معارف:

در ادامه‌ی مطلب پیشین، نیمه دوم از سوره مبارکه قدر مورد تفسیر و تحلیل قرار می گیرد تا به برکت این سوره بر کرانه قدر الهی قرار گیریم:

بسم الله الرحمن الرحیم
«لیلة القدر خیر من ألف شهر»

شب قدر، خیر محض است، یعنی از هر جهتی خیر است؛ خیری که منشأ آثار و برکات است، خیری که پیوسته در حال تجدید شدن است و امور را تقدیر می نماید.

و اما یکی از خیرات و برکاتی که در این شب در طول تاریخ بشریت فرو فرستاده شده است، قرآن است که تاریخ بشریت را متحول ساخته است.

عدد «هزار» در سوره قدر بیانگر «کثرت» است و بیانگر عدد معین هزار نیست؛ به عبارتی منظور از هزار ماه، هر دوره و هر عمری است که در آن تحول نباشد و عمر بدون تحول و هر دوره بدون ولایت ائمه معصوم(ع) هر چه قدر هم که باشد، در برابر یک شبِ چند ساعته قدر، ارزش ندارد و این شبِ چند ساعته، خیر محض است.

«تنزل الملائکه و الروح فیها بإذن ربهم من کل أمر»

نزول دفعی قرآن کریم، تنها یک بار صورت گرفت و دیگر تکرار نشد، اما آنچه که در سالهایی قبل و بعد از این نزول در این شب اهمیت دارد و پیوسته تکرار شده، تکرار می شود و تکرار خواهد شد، نزول روح و ملائکه به سوی زمین و تدوین برنامه یک ساله بشر و هر یک از انسان ها است که در این سوره از آن با نام «أمر» یاد می شود.

در این شب، ملائکه خداوند و روح به اذن خداوند ازآسمان به زمین آمده و امور یک سال آینده بشر را به ولی امر زمان تسلیم می کنند. امر در اینجا به معنای «برنامه» است. برنامه ای که از طرف خداوند صادر شده و به تناسب شؤونات خلائق و در جهت انجام «کار دنیا» و همراه با «فرمان الهی» است و به واسطه آن هر ساله برنامه جدیدی برای بشر ابلاغ می گردد.

قرآن کریم نازل شده است و نزول امر در حکم مفسر قرآن است پس از ویژگی های مهم «امر»، روشن بودن، مفسر بودن و گره گشا بودن است که با نزول امر در شب قدر، آیات قرآن توضیح داده می شود به طوری که برای مردم هدایت گر بوده و متناسب پیشامدها و اوضاع و احوال مردم در آن سال و حکیمانه باشد.

در این آیه نزول سالانه أمر به واسطه ملائکه و روح مطرح می‌شود تا عوالم هستی و مراتب آن و دست اندرکاران اجرای امور جهان معرفی گردد. آنگاه اذن پروردگار مطرح می شود تا یادآور شود که هستی مراتبی دارد و نام «ربِّ» پروردگار نشان می دهد که باید از چیزهایی استفاده کنی که تو را تربیت می نماید چرا که تربیت و تکامل با اختیار و وجود علل و اسباب تحقق می پذیرد.

و اما معنای اصلی آیه این است که ملائکه و روح بر صاحب امر نازل می شوند و امر را از طرف خداوند به او عرضه می کنند؛ همانگونه که صاحب امر لیاقت دارد تا ظرفی باشد که ملائکه و روح و امر بر آن نزول کنند، مومنین نیز هریک به تناسب ظرفیت و تقوایی که دارند قلبشان ظرف نزول ملائکه خاصّ و روح خاص و امر می شود که مختص به خود او است.

هرکس در 23 روز اول ماه مبارک رمضان ظرف وجودی‌اش را با تقوا توسعه دهد و خود را مستعد دریافت فیوضات الهی گرداند، هنگامی که قرآن بر سر می گیرد و از خدا درخواست می کند و چهارده معصوم (ع) را واسطه فیض الهی قرار می دهد، به تناسب ظرف وجودی که برای خود ساخته است دریافت مینماید و ملائکه و روح بر او نزول می یابند.

و اما آثار این تجدید امر چیست؟ یکی از آثار این نزول امر سالیانه در شب قدر، نعمت هدایت دائمی بشر است چراکه هر ساله برنامه ای متناسب با اندیشه ها و عقول جدید و لیاقت های فعلی ایشان عرضه می گردد.

و اما اثر دیگر آن تکامل دائمی جامعه است. اگر انسان حرکت کند و به مجهولی برسد و راهی برای ادامه حرکتش نیابد، متوقف می شود و برای ادامه حرکتش نیاز به یک راهگشا دارد و از این رو شب قدر نزول امر و برنامه جدید است تا با طراحی های جدید که متناسب با وضع موجود جامعه و مردم است جان ها را جانی تازه بخشد و به حرکت درآورد. در تأیید این سخن، اگر نظری بر جوامع بشری در طول تاریخ بیفکنیم به روشنی دیده می شود که هرکجا توقف و سرگردانی بوده، شخصیتی همراه با طرح های مناسب و متناسب با شرایط جامعه و اندیشه ها قیام نموده و با سخنانی بجا، حیاتی نوین در کالبد جامعه دمیده و آنها را به حرکت درآورده و یا از انحراف به سوی هدایت رهبری نموده است.

«سلام هی حتی مطلع الفجر»

سلام به معنای سلامت است و عبارتند از داشتن«صحت و عافیت» و «نداشتن آفات ظاهری و باطنی» و تنوین «سلامٌ» حکایت از آن دارد که این کلمه «انواع سلامتی» را شامل می شود.

شب قدر، سلام است و همه اش سلامتی؛ چرا که همه نیروهای آفرینش هماهنگ بوده و توزیع کننده روزی های مادی و معنوی بر مبنای شئون حکمت اند و درهای رحمت باز بوده و دست شیطان از شیطنت بسته شده و آنچه هست خیر و برکت و رحمت است تا به صبح، تا طلوع فجر. (حتی مطلع الفجر)

در این شب کسانی متحول می شوند که زمینه های دریافت حقایق را در خود ایجاد کرده باشند؛ کسانی بال می گشایند و به سوی پروردگار پرواز می کنند که دارای قدرت بصیرت و اندیشه استوارند و هدف ها و قوانین جهان را شناخته اند و در میان تاریکی های درهم زندگی و اجتماع آشفته، سرچشمه خیر و حیات را دریافته و از تحیر و درماندگی رسته اند. مخلصانه در پیشگاه خدا تضرع نموده و از طریق معصومین آب حیات را نوشیده اند. چنین افراد شایسته که در این لحظات حساس متحول گشته اند، خود منشأ خیر در جامعه می شوند؛ از معراج خود به میان خلق فرو می آیند و دست آنان را می گیرند تا به معراج برند.

این درسی برای زندگی ماست. آنگاه که انسان از منافع پراکنده و زودگذر دنیایی بگذرد و از پناهگاه های وهمی بیرون آید، چشمش به حقایق عالم باز و دلش با یاد خدا آرام گیرد. در این هنگام انسان متحول می گردد و این تحول فکری و روحی و جهان بینی، راهیابی به سوی دار السلام خواهد بود و به او خطاب رسد که :

«ای کسانی که ایمان آورده اید همگی به سلامت داخل شوید.» (بقره، 208)

راه دستیابی به چنین دار السلامی، گذشت از خود خواهی و سود جویی، گذشت از چشم داشتن به حقوق دیگران، چشم پوشی از لغزش ها و نقص ها است؛ چنانکه خدای تعالی فرمود:

«لن تنالوا البر حتی تنفقوا مما تحبون» ( آل عمران، 92)

هرگز به نیکی نمی رسید مگر آنکه از آنچه که دوست دارید انفاق کنید.

و نیز فرمود: «یسئلونک ماذا تنفقون قل العفو» ( بقره، 219)

«از تو سؤال می کنند چه چیزی را انفاق کنند، بگو عفو و گذشت را»

اگر گذشت را انفاق کنی و از هر غیری بگذری، به دارالسلام خواهی رسید.

و بالاخره آنگاه که در شب تاریک اندیشه ها و عقول، بیداری حاصل شود و احیاء انجام گیرد، حرّها و حرّیت ها خود را باز می یابند.

این احیاء، یک احیاء واقعی است. احیائی است که در آن جان احیاء می شود، زنده می شود نه آنکه جسم به احیاء و بیداری واداشته شود. احیاء ظاهری به چشم است و جسم و آمیخته با اجبار، اما احیاء باطنی به جان است و برخاسته از اختیار و همراه با بیداری فطرت

و خداوند آخرین آیه را ختم به سلامت و صبح روشنایی نمود تا امید و نشاط و حرکت را در دل ها ایجاد و تقویت نماید و انسان های افسرده را پرنشاط و مردگان را احیا کند و جامعه ای پرتلاش، سازنده و برین بوجود آورد.

آه ! این شب بوی دیگر می دهد
بوی مشک بوی عنبر می دهد

بوی احمد، بوی حیدر، مرتضی
بوی زهرا(س)، بوی امر و مقتدا

می رسد خوشتر نسیمی از قَدَر
از نزول امـر و انوار قـَدَر

بار الها به کوچکی ما نگاه نکن، به بزرگی خودت بنگر و بهترین تقدیر ها را برای ما بنویس. آمین

برگرفته از کتاب «بر کرانه قدر» نوشته سید هدایت الله طالقانی