قــــدر را قدر بدانیم

چکیده :آن را «قدر» نامگذاری کرده اند چرا که ارزش آن، ذاتی است و از همین روست که عبادت در این شب ارزش فراوانی پیدا می کند و پاداش فراوانی به شب زنده داران و عبادت کنندگان آن داده می شود. در این سه شب با کرانه قدر بر دریای رحمت الهی غوطه ور باشید تا راز هر یک را دریابید....

کلمه – گروه معارف:

گفته‌ند که شبهای 19 و 21 و 23 ماه مبارک رمضان را به شب زنده داری و دعا و نماز و تضرع به درگاه باری تعالی سپری کنید و به یاد داشته باشید که شب قدر فقط یکی از این سه شب است؛ اما کدام شب؟ پس تضرع و شب زنده داری ما در شب های دیگر به چه معنا است؟

برای شناختن بیشتر شب قدر، از سوره قدر یاری می طلبیم تا راهنمای رازهای زیبای این شب با عظمت و پر ارزش باشد:

بسم الله الرحمن الرحیم
«انّا انزلناه فی لیله القدر»

کلمه «لیل» به معنای شب است و مذکر و مؤنث ندارد و حرف «ة» در کلمه «لیلة» در سوره قدر بیانگر منحصر به فرد بودن این شب است؛ چرا که «در سال فقط یک شب قدر وجود دارد.»

«قدر» در اصل به معنای «رسیدن به نهایت و کُنه چیزی» و در اصطلاح به معنای «مقدار و میزان معین» است؛ و «لیله القدر» به معنای شبی ارزشمند است که مقدرات هستی در آن رقم زده می شود.

چرا شب؟ اگرچه روز همراه با روشنایی و گرمی و حرکت و تکاپوی هستی است، ولیکن رحمت های خاص و فیض های ملکوتی خداوند در شب اعطا می شود و دلیل آن در خود انسان است:

اول آنکه عمل انسان در شب، بدون ریا است چراکه عموم مردم در خوابند و یکی از مقدمات تقرب به خدا «اخلاص» است.

دوم آنکه شب خلوت ترین زمان شبانه روز در میان هیاهوی زندگی انسان ها است و بیگانگان درگاه الهی در خوابند و انوار قدسی در این آرامش شبانه تجلی پیدا می کنند.

سوم آنکه در این زمان، مشغله ها و اتصالات به غیر کاسته می شود و انسان با برخاستن در شب و تلاوت قرآن و دعا و عبادت شبانه به درگاه الهی، به مرحله جدا شدن از غیر خدا می رسد و زمینه اتصال برایش فراهم می شود.

نهایت آنکه شب با ویژگی هایی که دارد، زمان مساعدی برای عبادت و بهره گیری از فیض های الهی و جذب انوار قدسی و استجابت دعا است.

«و ما أدریک ما لیلة القدر»

لیلة القدر چه شبی است؟ شب قدر، زمان نزول دفعی قرآن است؛ نزولی در قالب وجود نوری بر قلب پیامبر(ص)، که دوباره در طول 23 سال به طور تدریجی بر پیامبر نازل گشت و به مردم ابلاغ شد.

شب قدر در هر سال تنها یک شب است و لابد از میان شبهای 19 و 21 و 23 ماه مبارک رمضان. بنابر روایات متعدد، شب 23 این ماه به شب قدر بودن نزدیک تر است؛ اگرچه مستحب است هر سه شب به نماز و دعا و تضرع به درگاه الهی سپری شود، چرا که هر یک از این سه شب، مراحل تکوینی برنامه یک ساله انسان را می گذرانند و برنامه نهایی در شب قدر ابلاغ می شود.

در این سه شب با کرانه قدر بر دریای رحمت الهی غوطه ور باشید تا راز هر یک را دریابید. و اما شب نوزدهم، شب تقدیر است؛ شبی که برنامه سالانه همه امور توسط خداوند باری تعالی تدوین و تسلیم می شود.

در مورد تدوین این برنامه سالانه، امام صادق (ع) می فرمایند: « درشب نوزدهم رمضان، خداوند ابتدا مجموعه امور تقدیری (غیر قطعی)، امور اِبرامی (نیمه قطعی) و امضایی (قطعی) را جمع می کند و سپس مقدرات را مشخص می نماید.» ( تفسیر قمی، 2/431) و خود در این باره توضیح داده اند که: خداوند در این شب قدر، اَجَل ها، روزی ها و هر چیزی را که حادث می شود مانند مرگ و حیات و رفاه و تنگی و خیر و شر و غیره را پیش بینی و مقدر می نماید.

خداوند در شب 21 مقدرات را اِبرام می کند یعنی به حالت نیمه قطعی در می آورد، به گونه ای که قابلیت تغییر برنامه و جابجایی هایی که بر حسب ظاهر مربوط به شرایط جدید است در آن وجود دارد و در شب 23 آنها را امضا می کنند، به گونه ای که امر، حتمی خواهد بود و هیچ تغییری در آن راه ندارد و این شب، همان شب قدری است که خداوند فرمود: «لیله القدر خیر من ألف شهر»

و اینجاست که رابطه شب زنده داری دراین شب ها و تقدیر یک ساله انسانها مشخص می شود، چرا که توجهات و عبادات و شب زنده داری ها دراین سه شب، بر روی مراحل مختلف برنامه زندگی انسان که در این سه شب مقدر می شود، اثر می گذارد.

* شب قدر یک واقعه تاریخی منحصر به یک زمان خاصّ نیست. شب قدر همراه با هستی از ابتدای خلقت دنیا بوده و تا قیامت خواهد بود: « لیله القدر إلی یوم القیامه.» ( بحار الانوار، 25/98/72)

* آن را «قدر» نامگذاری کرده اند چرا که ارزش آن، ذاتی است و از همین روست که عبادت در این شب ارزش فراوانی پیدا می کند و پاداش فراوانی به شب زنده داران و عبادت کنندگان آن داده می شود. ( اصول کافی باب تولد امیرالمؤمنین)

* قابلیت شب قدر چنان است که قرآن در آن نازل می شود؛ قرآنی که هدایتگر بشریت است از ختم رسالت تا ختم طبیعت(قیامت)؛ شبی که هر ساله قابلیت استمرار دارد.

* شب قدر شبی است که برنامه های حکیمانه خداوند و اندیشه های نوین حرکت ساز بر اندیشه ها و نفوس انسانهای خفته پرتو افکنده و او را از جایش بر می انگیزد و زندگیش را متحول می گرداند.

* شب قدر، شبی است که پایانش سرآغاز زندگی نوینی است. «سلام هی حتی مطلع الفجر»

دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند
و اندر آن ظلمت شب آب حیاتم دادند
(حافظ شیرازی)

* شب قدر در همه زمانها در طول تاریخ بشریت، و برای همه ملت ها استمرار داشته و یک موهبت الهی جاودانه است.

* مهمتر آنکه این شب قابلیت استمرار دارد تا هر ساله بشریت نظاره گر نزول های جدید باشد. هر ساله از مقاه بیت معمور، آیات خداوند تجلی می نماید و اصول و معارف شریعت به صورت برنامه های مشخص شده و متناسب با شرایط و شئون سال جدید نازل می شود. «فیها یفرق کل أمر حکیم» (دخان 44/4)

* شب قدر، یک امر واقعی است نه یک امر اعتباری. اما این واقعیت، مطلق نیست یعنی برای همه افراد در این جهانِ مادی که محدود به زمان و مکان اند، یکسان نیست؛ چنانکه طلوع و غروب نیز برای همه مردم زمین یکسان نیست. برای هر منطقه ای شروع شب یک زمان خاص بوده و غیر از منطقه دیگر می باشد و هرگز نمی توان گفت شروع و ختم شب درتمام نقاط زمین یکسان است و بدین ترتیب زمان شروع و پایان شب قدر نیز تابع اُفُُق منطقه مورد نظر است و ملائکه شب نیز تابع این شب ها هستند. این را نیز باید در نظر داشت که برای تردد ملائکه، زمان و مکان مطرح نیست تا مشکلاتی نظیر تنظیم وقت پیش آید.

* همچنین از علائم شب قدر گویند که بویش دلپذیر است. در ایام سرد، گرم و آرام بخش می شود و در ایام گرم، سرد و دلپذیر می گردد و ستارگان در آن شب مانند خورشید تابان هستند. ( اقبال الاعمال، ص65)

ای «قدر» بیا دل مرا گلشن کن
سرشار ز یاس و مریم و آوشن کن
در ظلمت شب روح و ملک چون بینم؟
ای «قدر» بیا شب مرا روشن کن

بار الها به کوچکی ما نگاه نکن، به بزرگی خودت بنگر و بهترین تقدیرها را برای ما بنویس. آمین

برگرفته از کتاب «بر کرانه قدر» نوشته‌ی سید هدایت الله طالقانی