سی گام برای خودسازی / گام هفتم: تذکر (یادآوری)

چکیده :تذکر دارای انواع و اقسامی است: ۱- یادآوری خداوند به هنگام روبه‌رو شدن با گناهان، ۲- یادآوری خداوند به هنگام برخوردار شدن از نعمت‌های خداوند، ۳- یادآوری خداوند به هنگام خشم و به هنگام شهوت، ۴- یادآوری خداوند پس از ارتکاب گناه برای انجام توبه، ۵- یادآوری خداوند به هنگام مواجه شدن با دنیاداران و ......

قسمت‌های پیشین مجموعه مطالب «رمضان، سي‌گام در راه خود‌سازي» به قلم محمود صلواتی تا اینجا منتشر شده بود. اکنون بخشی جدید از این مطالب را به نقل از وب‌سایت مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم بخوانید:

گام هفتم: تذکر (یادآوری)

«وَ ارْزُقْنِي فِيهِ ذِكْرَكَ وَ شُكْرَكَ بِدَوَامِهِ»، «بارخدایا، در این روز تداوم ذکرت را روزیم فرما.»
مداومت در ذکر و همواره به یاد خدا بودن، از گام‌های دیگر تکامل و از مراحل مهمّ خودسازی است. خداوند متعال در قرآن می‌فرماید: «إِنَّ الَّذينَ اتَّقَوْا إِذا مَسَّهُمْ طائِفٌ مِنَ الشَّيْطانِ تَذَكَّرُوا فَإِذا هُمْ مُبْصِرُونَ»، «پرهیزگاران چون وسوسه‌های شیطانی به سراغ‌شان آید متذکر می‌شوند و بینا می‌گردند.»(اعراف:۲۰۱)

از امام صادق (ع) روایت است که فرمود: «شخصی تصمیم به گناه می‌گیرد اما هنگامی که به یاد خدا می‌افتد از گناه صرف‌نظر می‌کند.»

تذکر دارای انواع و اقسامی است:

۱- یادآوری خداوند به هنگام روبه‌رو شدن با گناهان، ۲- یادآوری خداوند به هنگام برخوردار شدن از نعمت‌های خداوند، ۳- یادآوری خداوند به هنگام خشم و به هنگام شهوت، ۴- یادآوری خداوند پس از ارتکاب گناه برای انجام توبه، ۵- یادآوری خداوند به هنگام مواجه شدن با دنیاداران و …

انسان باید همواره واعظی در درون داشته باشد:

«هر‌که را خوابگه آخر مشتی خاک است گو چه حاجت که به افلاک کشی ایوان را»[1]

مرحوم امام خمینی (ره) در کتاب چهل حدیث خویش در شرح حدیث هجدهم می‌نویسد:

«بدان که تذکر از نتایج تفکر است و لهذا منزل تفکر را مقدم بر منزل تذکّر دانسته‌اند. جناب خواجه عبدالله فرماید: «تذکر فوق تفکر است، زیرا این طلب محبوب است و آن حصول مطلوب.» تا انسان به دنبال جستجو است، از مطلوب محجوب است و با وصول مطلوب، از تعب تحصیل فارغ آید. و قوت و کمال تذکر بسته به قوت و کمال تفکر است و آن تفکر که نتیجه‌اش تذکّر نام معبود است، در میزان سایر اعمال نیاید و با آن‌ها در فضیلت مقایسه نشود؛ چنان‌چه در روایات شریفه از عبادت یک سال و شصت سال و هفتاد سال، تفکر یک ساعت را بهتر شمرده‌اند و چون ثمره‌ی مهم عبادات حصول تذکر از معبود حق است و این خاصیت از تفکر صحیح بهتر حاصل می‌شود. پس اگر طالب کمالات صوریّه و معنویه و سالک طریق آخرت و مهاجر الی الله هستی، قلب را عادت بده به تذکّر محبوب و دل را عجین کن با یاد حق تعالی.»[2]

در مورد تذکر روایاتی وجود دارد که برخی را یادآور می‌شویم:

۱- در کافی به سند صحیح از فضیل‌ بن یسار روایتی از امام صادق (ع) آمده است که فرمود: «مَا مِنْ مَجْلِسٍ يَجْتَمِعُ فِيهِ أَبْرَارٌ وَ فُجَّارٌ فَيَقُومُونَ عَلَى غَيْرِ ذِكْرِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَّا كَانَ حَسْرَةً عَلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَه»، «هیچ مجلسی نیست که در آن نیکان و بدانی گرد هم آیند، آن‌گاه بدون ذکر خدا برخیزند مگر آن‌که برای آن‌ها در روز قیامت مایه‌ی حسرت گردد.»

۲- باز در کافی به سند خود از امام صادق (ع) روایت است که فرمود: «إنّ اللَّه عزوجلّ يقول: من شغل بذكري عن مسألتي أعطيته أفضل ما اعطي من سألني»، «هر کس به خاطر ذکر من از درخواست از من باز بماند، او را بیشتر از آن‌چه کسی از من درخواست کرده عطا خواهم کرد.»[3]

۳- در کتاب عدة‌الداعی از پیامبر خدا (ص) روایت است که فرمود: «وَ اعْلَمُوا أَنَّ خَيْرَ أَعْمَالِكُمْ وَ أَزْكَاهَا وَ أَرْفَعَهَا فِي دَرَجَاتِكُمْ وَ خَيْرَ مَا طَلَعَتْ عَلَيْهِ الشَّمْسُ ذِكْرُ اللَّهِ سُبْحَانَهُ فَإِنَّهُ أَخْبَرَ عَنْ نَفْسِهِ فَقَالَ أَنَا جَلِيسُ مَنْ ذَكَرَنِي…»، «بدانید که بهترین اعمال شما نزد پروردگارتان و پاکیزه‌ترین و رفیع‌ترین آن‌ها و بهترین چیزی که بر آن آفتاب طلوع کرده، یاد خداوند سبحان است چراکه وی از خودش خبر داده و فرموده: من همنشین کسی هستم که یادم باشد.»[4]

1. لسان‌الغیب حافظ شیرازی، دیوان اشعار، غزل ۹.

2. امام خمینی، چهل حدیث، ص۲۴۹.

3. الکافی، ج۲، ص501.

4. عدة‌الداعی، ص۲۳۸.