پاسخ به مخالفان جامعهشناسی در شرایطی که علوم انسانی و اجتماعی دانشگاهی زیر تبلیغات یکطرفه رسمی قرار گرفته است، چگونه میتوان هم از دین و هم از جامعهشناسی (به عنوان یکی از علوم تجربی اجتماعی)در عرصه عمومی دفاع کرد؟ فرض این نوشته این است که ما به هر دو نوع تبیینهای دینی و جامعهشناختی به طور فردی و اجتماعی نیازمندیم. با تضعیف جامعهشناسی یکی از راههای موثر شناسایی معضلات، مشکلات، نابسامانیها و آسیبهای اجتماعی که مردم در زندگی روزمره با آنها روبرو هستند و از آن رنج میبرند از رونق میافتد، کلیشههای بیپایهای که به نام حقایق مسلم در عرصه افکار عمومی پخش میشود امکان نقد و وارسی پیدا نمیکند و با ننشاندن دانش و تبیینهای دینی از امر اجتماعی در جای خود، جامعه ما از یکی از انواع مهم تفسیر و تبیین (تببینهای دینی) و یکی از منابع معنادهنده و هویتبخش به زندگی فردی و اجتماعی و تقویتکنندهی بنیانهای اخلاقی جامعه محروم میشود. با این همه هدف این نوشته بررسی ارتباط دینشناسی (اسلامشناسی) و جامعهشناسی (بهعنوان یکی از رشتههای علوم انسانی دانشگاهی) در همه ابعاد آن نیست. بلکه این نوشته هدف محدودتری را دنبال میکند و آن کنکاشی است درباره دلایل مخالفان جامعهشناسی که از موضع دین صورت میگیرد. در طول این جستار شش روایت از «دانش اجتماعی دینی» را طرح و سپس آنها را نقد میکنم و در برابر آنها از معرفتبخشی و راهنمای عمل بودن هر دو دانش جامعهشناختی و دینی از امر اجتماعی (با رعایت ضوابط و معیارهای هر یک) دفاع میکنم.
