در انقلاب اسلامی، رسانه ها و مردم در کنار یکدیگر حرکت کردند

چکیده : بعد از رفتن شاه، از عناصر مهم تغییر فضای اعتراضی و نشان دادن پایان حکومت محمدرضا پهلوی، روزنامه ها بودند و رادیو و تلویزیون از کنترل خارج شده بود، البته بعد از اینکه رضا قطبی رئیس تلویزیون ملی از کشور خارج شد، رسانه هایی که گاهی ساز مخالف می زدند با مردم هم صدا شدند و تمام رسانه ها کنار هم قرار...

یک استاد رشته ارتباطات گفت: رسانه باید بازتابی از فضای اجتماعی باشد. اگر رسانه چه در شرایط عادی و چه در شرایط انقلاب بازتابی از فضای روز جامعه به مردم ندهند افکار عمومی آن را طرد خواهند کرد.

دکتر علی گرانمایه پور در گفت وگو با شفقنا در خصوص ویژگی های رسانه ها در سال 57 تصریح کرد: در زمان انقلاب دو نوع رسانه در پیشبرد انقلاب موثر بود، این رسانه ها ارتباطات اجتماعی و میان فردی و هیات ها و تشکل های مذهبی بودند؛ همچنین ابزارهایی که کاربرد زیادی داشتند، جلسات مساجد، تریبون منابر، تکثیر سخنرانی ها و پیام ها بودند. در آن دوره ورود نسل جدید رادیوها کاست های پرتابل که قابلیت ضبط و پخش داشت، سبب می شد سرعت تکثیر کاست ها بیشتر شود. همچنین انتشار اعلامیه ها و عکس های بزرگ در سطوح وسیع که از خارج از ایران می آمدند عمدتا از مهمترین ابزاری بود که کاربرد فراوان داشت.

او ادامه داد: بعدها دیوار نویسی و نهضت شعار نویسی به عنوان مهمترین رسانه ها برای اعتراض جمعی مطرح شدند و جنبشی در آن زمان راه افتاد به اسم جنبش دیوار نویسی که عکس امام خمینی (ره) و شعار مرگ بر شاه را روی دیوارها حک می کردند. این ابزارها برای تغییر فضا از حالت عادی به فضای اعتراضی به کار گرفته می شدند.

گرانمایه پور در مورد نقش رسانه ها در دو مقطع قبل از خروج شاه و بعد از آن، خاطر نشان کرد: روزنامه ها قبل از خروج شاه تا حدودی با مردم همراه بودند و به خاطر حضور شهربانی، ساواک و فشارهایی که وجود داشت رادیو، تلویزیون و مطبوعات با احتیاط عمل می کردند، این در حالی است که در 17 شهریور عکسی در روزنامه کیهان به چاپ رسید و مشخص شد که روزنامه ها کم کم با مردم همراه شده اند. همچنین بعد از رفتن شاه، از عناصر مهم تغییر فضای اعتراضی و نشان دادن پایان حکومت محمدرضا پهلوی، روزنامه ها بودند و رادیو و تلویزیون از کنترل خارج شده بود، البته بعد از اینکه رضا قطبی رئیس تلویزیون ملی از کشور خارج شد، رسانه هایی که گاهی ساز مخالف می زدند با مردم هم صدا شدند و تمام رسانه ها کنار هم قرار گرفتند.

این مدرس و عضو هیات علمی دانشگاه با بیان اینکه انقلاب سال 57 صرفا یک انقلاب رسانه ای نیست افزود: در مورد انقلاب 57 نمی توانیم بگوییم که انقلاب روزنامه ها، رادیو و تلویزیون بود اما می توانیم بگوییم انقلاب نوارهای کاست، اطلاعیه، اعلامیه ها، پوسترها و جنبش شعار نویسی بود. از نکات دیگری که در این انقلاب دیده می شد شعار نویسی روی کاغذهای کوچک بود که روی شیشه های اتومبیل ها قرار می دادند و توسط نیروهای گارد شاهنشاهی در سطح خیایان ها و پشت چراغ قرمز ها جمع آوری می شد. البته این جنبش شعار نویسی در دانشگاه ها و مدارس در سطح وسیع تری ادامه داشت.

او در خصوص تنوع رسانه ها و گرایش کمتر مردم به صدا و سیما در سال های اخیر، اظهار کرد: در گذشته تکثر رسانه ها مثل امروز نبود اما در حال حاضر کانال های ارتباطی بسیار متنوع هستند و مردم اگر اخبار را از رادیو و تلویزیون دریافت نکنند به سراغ اینترنت، سایت ها و رسانه های دیگر می روند. بنابراین مسلما جایگزین شدن یک رسانه به جای رسانه دیگر میل و گرایش به منبع اطلاعاتی گذشته را کمتر می کند. بحث گرایش و علاقه مردم هم وجود دارد که این موضوع بین افکار عمومی نسبت به روزنامه ها و صدا سیما کمتر شده است. این موضوع را می توان در یک میزگرد بررسی کرد که چرا رسانه ها دچار انسداد خبری شده اند، چرا صدا و سیما عملکرد یک سویه دارد و اینکه جریان خبری در صدا و سیما جهت دار است در صورتی که می تواند بی طرف باشد.

گرانمایه پور در خصوص تاثیر پذیری رسانه و مردم از یکدیگر در فضای انقلاب سال 57 تصریح کرد: تیترهایی مثل شاه رفت و امام آمد در تغییر فضای جنبش مردم و سقوط حکومت شاه بسیار موثر بود و می توانیم بگوییم که هم روزنامه ها حرفه ای عمل کردند و هم از فضای جامعه تاثیر گرفتند. اگر رسانه در برهه زمانی خاص، از شرایط و فضای اجتماع خود تاثیر نمی گرفت حتما از طرف مردم طرد می شد، پس می توان گفت که هر دو کنار هم و با یکدیگر حرکت کردند. بنابراین رسانه باید بازتابی از فضای اجتماعی باشد؛ اگر مطبوعات چه در شرایط عادی و چه در شرایط انقلابی بازتابی از فضای روز جامعه به مردم ندهد افکار عمومی آن را طرد خواهد کرد.

او در ادامه افزود: در شرایط انسداد خبری و خفقان، رسانه ها برای دوام آوردن و حفظ خود باید قالب و زبان خبری خود را تغییر دهند، شاید بتوان گفت خبر، تلخ و برنده ترین قالب است که همیشه با مقاومت روبرو می شود؛ پس از طریق تغییر قالب خبری به گفت وگو، انتقاد و پیشنهاد، کاریکاتور و طنز می توان طوری فضای افکار عمومی و جامعه را به تصویر کشید که رسانه هم از بین نرود.

گرانمایه پور در ادامه با بیان اینکه همیشه نمی توان گفت رسانه ها در تغییر سرنوشت جامعه دخیل هستند بلکه رسانه ها در امتداد حوادث جامعه قرار می گیرند و به آنها سرعت می بخشند، افزود: به طور مثال انقلاب مصر یکی از انقلاب هایی است که رسانه ها توانسته اند تغییرات را در آن سریع تر کنند، همان طور که مشاهده می شود تظاهرات مردم در میدان التحریر و سرنگونی مبارک تنها توسط تاثیر رسانه ها بر انقلابیون صورت نگرفت ولی توانست این روند را تسریع کند و به عنوان یکی از عوامل در فرآیند تغییر نظام سیاسی عمل کند.