جنگ خاموش تهران
چکیده :هماكنون تهران سالي 50 هزار فوتي دارد كه از اين ميزان سالي 20 تا 22 هزار نفر به خاطر بيماريهاي قلبي تنفسي جان ميدهند. عمده فوتشدگان بين 45 تا 55 سال هستند. در واقع در اين 14 سال هواي تهران قاتلي ورزيدهتر شده است طوري كه در آن سال در هر ساعت يك نفر را برميگزيد و اكنون دو نفر در يك ساعت. در مطالعات شهري، شهر يك موجود زنده ارزيابي ميشود. نفس ميكشد توسعه مييابد و كالبد به دوران عوض ميكند. با اين تصوير بالاخره آيا جنگي خاموش در جريان...
مهدي افشارنيك
با خس خس سينه و نفسهاي كوتاه اين روزها ياد كردن از چنارهاي عباسي و آب كرج و باغات تهران يك گونه و نوعي از مازوخيست بازي است. چه كاري است؟! آه بلند كشيدن هم خودش داستاني است با وضع اين روزهاي تنفس. مهمترين عامل آلودگي تهران خودرو است. بارها گفته شده خودروهاي توليد و متردد در ايران بالاتر از استانداردهاي دنيا سوخت مصرف ميكنند البته فقط گفته شده. ميزان و اندازهاش دچار هرمنوتيك است. هر صاحب اعتباري يك آماري داده است كه آمار مذكور هم به اهداف سازمانياش بيايد، هم اينكه حتما نشان داده شود آن مقام و آن سازمان كمترين نقش را در آلوده بودن تهران دارد.
بياييد پايي جلوتر نگذاريم بخش مهمي از مشكل همين جاست وگرنه اگر همت ملي و كلان باشد صورت مساله و حل آن خيلي پيچيده نيست. خودروسازان بايد به سمت توليد خودروهاي كممصرف بروند كه برنامهريزي ميخواهد و مرد كهن. اما نكته همان عدم وفاق است. اين عدم وفاق هم نه از برداشتهاي مختلف كارشناسي كه از همجهت نبودن منافع است. در سال 1374 يك بيانيه هشدارآميز از سوي كارشناسان شهري منتشر شد كه بيانيه تاثيرگذاري بود. اين بيانيه عمدتا بر آثار بهداشتي و بيماريزاي آلودگي هوا تاكيد داشت و نويسندگان آن كوشيدند بر اين نكته پا فشارند كه يكي از عوامل عمده همهگيري نگرانكننده بيماريهايي همچون افسردگي، اضطراب و انواع ناراحتيهاي تنفسي در تهران، آلودگي هوا بوده و اين پديده را بايد از جمله عوامل قابل توجه مرگ و مير در تهران به شمار آورد.
البته، اين بيانيه آنقدر بازتاب نيافت كه بتوان تصور كرد همچون مانيفستي براي همه فعاليتهاي بعدي مقابله با آلودگي هوا در تهران مورد توجه بود. واقعيت آنكه در همه سالهاي بعد از انتشار اين بيانيه، همچنان اثر بهداشتي آلودگي هوا بود كه مورد توجه قرار ميگرفت و آثار زيستمحيطي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي (از جهت تاثيري كه بر تخريب و رنگ باختگي آثار تاريخي، معماري و فرهنگي دارد) اين پديده فراموش شد. دليل اين امر شايد اين باشد كه آماري كه سه سال بعد از بيانيه «هواي تهران 74» توسط «جايكا» (كنسرسيومي از مشاوران بينالمللي كه با محوريت كارشناسان ژاپني طرح جامع براي كاهش آلودگي هواي تهران را تدوين كردند) منتشر شده بود، بسيار هولانگيز بود: آلودگي هوا سالانه بين 7 تا 9 هزار نفر را در تهران ميكشد! يعني به طور متوسط سالانه هشت هزار نفر و تقريبا هر ساعت يك نفر. به آمار بازميگرديم.
درباره آلودگي تهران 18 سازمان مسووليت و مدخليت دارند كه مهمترين نكته اين كنار هم بودنشان اين است كه هيچ وفاقي با هم ندارند و موضوعشان تهران نيست و سازمان خودشان (بخوانيد آينده سياسي خودشان) است. يك نمونه تاسفآور خودروهاي فرسوده است. به گفته محيط زيست 4 ميليون خودروي فرسوده در كشور در تردد است كه سهم تهران نيمي از اين ميزان است. اين خودروها تا 30 برابر خودروي سالم (با استانداردهاي ايران نه اروپا) سوخت مصرف ميكنند.
برآوردهاي سازمان بهينهسازي مصرف انرژي نشان ميدهد كه پيكانهاي فرسوده به طور متوسط در هر كيلومتر 55گرم مونوكسيد كربن در هوا منتشر ميكنند در حالي كه خودروهاي جديد به ازاي همان مسافت فقط يك گرم مونوكسيدكربن توليد ميكنند. با خروج يك ميليون دستگاه خودروي فرسوده، روزانه 2 ميليون و 800هزار ليتر در مصرف سوخت صرفهجويي خواهد شد. در واقع ? ميليون خودرو فرسوده در كشور روزانه 11ميليون و 200هزار ليتر سوخت اضافي مصرف ميكنند. در واقع بايد اين دو ميليون كوره به سرعت از خيابانهاي تهران جمع شوند اما به نظرتان اين مساله چند سال است بين خودروسازان و بانكها و شهرداري و محيط زيست و نيروي انتظامي بحث ميشود؟ از هفت سال پيش مورد توجه بوده و كارهايي شده است اما هنوز مسافركشي با پيكان تاكسي راحت و بيدغدغهتر است تا سمند. به آمار بازگرديم؟! آمار سال 77 جايكا ميگفت سالانه هشت تا 9 هزار نفر در تهران به خاطر آلودگي هوا جان ميدهند.
هماكنون تهران سالي 50 هزار فوتي دارد كه از اين ميزان سالي 20 تا 22 هزار نفر به خاطر بيماريهاي قلبي تنفسي جان ميدهند. عمده فوتشدگان بين 45 تا 55 سال هستند. در واقع در اين 14 سال هواي تهران قاتلي ورزيدهتر شده است طوري كه در آن سال در هر ساعت يك نفر را برميگزيد و اكنون دو نفر در يك ساعت. در مطالعات شهري، شهر يك موجود زنده ارزيابي ميشود. نفس ميكشد توسعه مييابد و كالبد به دوران عوض ميكند. با اين تصوير بالاخره آيا جنگي خاموش در جريان نيست.
منبع: روزنامه اعتماد
غفلت از عامل سیاسی
ضمن تایید مطالب فوق، از یک عامل دور اما اصلی غفلت می کنیم. ما عادت کرده ایم که به عوامل نزدیک و کمتر موثر نگاه کنیم. در مساله آلودگی کسی به عامل سیاسی توجه ندارد. مساله عمده در کشور ما نظام سیاسی و نحوه توزیع قدرت است. تمام قدرت در مرکز است و در مرکز هم در دست یک نفر. استان ها همچون اعضای ناقص کشور دارای اختیارات نیستند. با توجه به مرکزگرایی موجود در ایران فعالان در صحنه های اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی، همه چیز را در تهران می بینند. همه چیز در پایتخت است.
امروزه حتی پاکستان دارای چهار ایالت و دارای نظام فدرال است. پایتخت پاکستان دویست هزار نفر جمعیت دارد. ما همواره از فدرال شدن وحشت داریم و گمان می کنیم که با وجود قومیت های مختلف ممکن است کشور تجزیه شود. این ترس و علاقه به قرار دادن قدرت در مرکز و در دست یک نفر، عامل دور و اصلی آلودگی در تهران است. مترو، ماشین های کهنه و… در مرحله بعدی هستند.