80 درصد مردم ايران با كمبود ويتامين D مواجهند

چکیده :پنجره هايي كه به دليل فرهنگ غلط همسايگي بايد با ضخيم‌ترين پرده ها پوشانده شود و در تمام طول روز، فضاي خانه از لمس نور طبيعي آفتاب بي بهره بماند. به واقع ما در ايران، از آفتاب مي‌گريزيم. تنها منبع غني از اين ويتامين، نور خورشيد است و صرفا در اثر مواجهه با آفتاب، سنتز ويتامين D اتفاق مي‌افتد كه اين شيوه دريافت هم در ايران به دلايل عديده امكان‌پذير نيست...

پنجره هايي كه به دليل فرهنگ غلط همسايگي بايد با ضخيم‌ترين پرده ها پوشانده شود و در تمام طول روز، فضاي خانه از لمس نور طبيعي آفتاب بي بهره بماند. به واقع ما در ايران، از آفتاب مي‌گريزيم. تنها منبع غني از اين ويتامين، نور خورشيد است و صرفا در اثر مواجهه با آفتاب، سنتز ويتامين D اتفاق مي‌افتد كه اين شيوه دريافت هم در ايران به دلايل عديده امكان‌پذير نيست.

نتايج پژوهش‌هايي كه از ابتداي دهه 80 در شهرهاي پرجمعيت كشور انجام گرفته نسبت به كمبود شديد ويتامين D در جمعيت اين شهرها هشدار مي‌دهد. هشدارها كه مبتني بر نتايج تحقيقات درباره جمعيت كودك، جوان و ميانسال شهرهاي مورد مطالعه بوده حاكي از آن است كه كمبود ويتامين D كه يكي از ويتامين‌هاي موثر در پيشگيري از پوكي استخوان، افسردگي، ابتلا به بيماري‌هاي گوارشي، ابتلا به MS، ابتلا به ديابت، چاقي و فشار خون است اكنون در جمعيت بزرگسال و كودك كشور از ميانگين 50 درصد هم فراتر رفته و با وجود آنكه گزارش اين كمبود از سال‌هاي 88 و 89 در اختيار مسوولان تامين امنيت غذايي كشور و غني‌سازي مواد غذايي از جمله وزارت آموزش و پرورش و دفتر بهبود تغذيه وزارت بهداشت قرار گرفته اما تيرنگ نيستاني، سرپرست آزمايشگاه پژوهش‌هاي تغذيه‌يي به «اعتماد» مي‌گويد كه هنوز هيچ يك از مواد غذايي با ويتامين D غني‌سازي نشده است. فقدان ويتامين D در مواد غذايي مصرفي كشور در حالي است كه به تاييد متخصصان تغذيه، ويتامين D سبب جذب كلسيم و فسفر توسط روده‌ها مي‌شود اما با نگاهي به آمار جمعيتي كه دچار كمبود ويتامين D هستند مي‌توان اين پيش‌فرض را نزديك به يقين دانست كه كمبود كلسيم ناشي از دريافت اين نوع ويتامين هم در جمعيت كشور رقمي قابل توجه باشد.

آفتاب بر سرمان به وفور مي‌تابد

كارشناسان محيط زيست تاييد مي‌كنند كشورهاي واقع در كمربند بياباني دنيا؛ خاورميانه و شمال آفريقا، بيشترين ميزان دريافت نور خورشيد را نسبت به ساير كشورهاي دنيا دارند. در حالي كه به گفته متخصصان تغذيه، بيش از 80 درصد دريافت ويتامين D از طريق مواجهه با نور آفتاب صورت مي‌گيرد و 10 الي 15 دقيقه قرار گرفتن روزانه بدن در مقابل نور بي‌واسطه خورشيد مي‌تواند نياز دو هزار واحدي به اين ويتامين موثر را تامين كند. نقش مواد غذايي همچون غلات و برخي سبزي‌ها و ميوه‌ها، كره، روغن كبد ماهي، زرده تخم‌مرغ، خامه، جگر، ماهي ساردين و گوشت قرمز و قارچ در اين فرآيند فقط 20 درصد اعلام شده اما احتمالا اين سوال را بايد در خفا مطرح كرد كه چرا 80 درصد مردم ايران دچار كمبود ويتامين D هستند. نيستاني در پاسخ به راهكار رفع كمبود ويتامين D مي‌گويد: «واقعيت اين است كه برخلاف بسياري از ويتامين‌هاي موجود در مواد غذايي، مقادير زيادي از ويتامين D در مواد غذايي وجود نداشته و صرفا در ماهي‌هاي چرب و روغن كبد ماهي به فراواني يافت مي‌شود. مقادير بسيار كمي از نوع ويتامين D2 در قارچ وجود دارد و مقدار اين ويتامين در زرده تخم‌مرغ هم بسيار كم است. تنها منبع غني از اين ويتامين، نور خورشيد است و صرفا در اثر مواجهه با آفتاب، سنتز ويتامين D اتفاق مي‌افتد كه اين شيوه دريافت هم در ايران به دلايل عديده امكان‌پذير نيست كه مهم‌ترين دليل، مسائل فرهنگي است. آلودگي هوا هم مانع از دريافت ويتامين D شده علاوه بر آنكه استفاده از كرم‌هاي ضدآفتاب هم مانع از سنتز ويتامين D مي‌شود اما عامل مهم، نوع زندگي ما است كه وقتي از ساعات اوليه صبح تا پايان غروب در محيط‌هاي سربسته و فاقد نور طبيعي كار مي‌كنيم، از دريافت اين ويتامين محروم مي‌مانيم.»

دختران دبيرستاني اصفهان، چهار برابر پسران كمبود ويتامين D دارند

نتايج تحقيقي كه در سال 83 در شهر اصفهان و از سوي پژوهشگران دانشگاه علوم پزشكي اصفهان انجام شد نشان داد به علت دوري از نور خورشيد، كمبود ويتامين D در دختران دبيرستاني شهر اصفهان چهار برابر شايع‌تر از پسران است. بر مبناي نتابج اين تحقيق كه 318 دانش‌آموز، 153 پسر و 165 دختر در گروه سني 14 تا 18 سال مورد مطالعه قرار گرفته بودند، كمبود ويتامينD 2/46 درصد گزارش شد كه 1/72 درصد از دختران و 3/18 درصد از پسران دچار كمبود شديد ويتامين D بودند.

بيش از 50 درصد ايرانيان كمتر از 40 سال، كمبود ويتامين D دارند

مردادماه سال 88، دكتر فرهاد غريب‌دوست ، رييس مركز روماتيسم ايران بر مبناي نتايج پژوهش انجام‌شده در سال 88 در اين مركز خبر داد كه بيش از 50 درصد افراد كمتر از 40 سال كشور از كمبود ويتامين D رنج مي‌برند. به گفته وي جمعيت مورد مطالعه در اين تحقيق، 689 بيمار مراجع به مركز روماتيسم ايران بودند و كمبود ويتامين D در 54 درصد زنان و 36 درصد مردان كمتر از 40 سال مراجعه‌كننده به اين مركز مورد تاييد قرار گرفت. وي همچنين به نتايج مطالعات مشابه پيشين در استان‌هاي گلستان، خراسان رضوي، فارس، بوشهر و آذربايجان شرقي اشاره كرد و از كمبود 44 الي 54 درصدي ويتامين D در جمعيت مورد مطالعه خبر داد.

نيمي از زنان ايراني دچار كمبود ويتامين D هستند

آبان‌ماه سال 90، حسين دلشاد، قائم‌مقام پژوهشكده علوم غدد درون‌ريز و متابوليسم، اعلام كرد: بر اساس نتايج مطالعاتي كه توسط پژوهشكده غدد و متابوليسم دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي انجام شده؛ تقريبا تمام افراد جامعه در معرض خطر كمبود ويتامين D قرار دارند و حدود نيمي از افراد جامعه به‌ويژه زنان در ايران به كمبود شديد ويتامين D مبتلا هستند. وي دلايل عمده كمبود ويتامين D را نوع تغذيه، آلودگي هوا و چاقي دانست و با اشاره‌يي تلويحي، خورشيد را منبع اصلي اين ويتامين معرفي كرد. اشاره پنهان او در اين جملات خلاصه مي‌شد: «مهم‌ترين منبع جذب ويتامين D، پوست بدن است كه 80 درصد اين ويتامين را از طريق تابش اشعه ماوراء بنفش خورشيد دريافت مي‌كند. بنابراين كساني‌كه پوست تيره دارند يا اشخاصي كه از نور آفتاب محرومند يا افرادي ‌كه از كرم ضدآفتاب كه مانع جذب شدن ويتامين D است، استفاده مي‌كنند، از جذب اين ويتامين به واسطه تابش آفتاب بي‌بهره‌اند و فقط 20درصد جذب ويتامين D از طريق مواد غذايي صورت مي‌گيرد.»

80 درصد مردم كشور كمبود ويتامين D دارند

دي‌ماه سال 90، مجيد حاجي‌فرجي، رييس انستيتو تحقيقات تغذيه و صنايع غذايي كشور، اعلام كرد: بر مبناي نتايج پژوهش‌هاي انجام‌شده در كشور، بيش از 80 درصد مردم دچار كمبود ويتامين D هستند. حاجي‌فرجي در همان زمان اعلام كرد: موثرترين راه جبران اين كمبود، غني‌سازي دوغ مصرفي مردم با ويتامين D است به اين معنا كه لازم است استانداردهاي افزودن مواد مغذي به دوغ تغيير كند تا مردم بتوانند با صرف دو وعده دوغ در روز، هزار واحد ويتامين D دريافت كنند كه با اين اقدام، 50 درصد از نياز روزانه مردم به اين نوع ويتامين تامين مي‌شود. نيستاني به «اعتماد» مي‌گويد: «از آنجا كه سطح سرم ويتامين D در فصول مختلف متفاوت بوده و در زمستان هم كاهش مي‌يابد، براي تعدادي از بيماران مبتلا به ديابت كه حدود 80 درصد كمبود ويتامين D داشتند، هزار واحد دوغ غني‌شده با ويتامين D توزيع كرديم. نتايج اين مطالعه و مصرف روزانه دو وعده دوغ غني‌شده نشان داد كه سطح ويتامين D در اين افراد تا حد قابل توجهي افزايش يافت، علاوه بر آنكه بسياري از مشكلات مرتبط با ديابت مثل قند خون يا التهاب و چربي خون بهبود يافت. در واقع يك مداخله تغذيه‌يي ساده، تا حد چشمگيري در وضعيت باليني اين بيماران موثر بود. نتايج فرضيات ما بر تاثير ژنتيك پاسخ ميزبان ديابتي به دريافت ويتامين D هم نشان داد برخي افراد كه ژن‌هاي خاصي را در بدن دارند و حدود 30 درصد از جامعه را دربرمي‌گيرند، ممكن است پاسخ مناسبي به سطوح سرمي ويتامين D نداشته باشند و براي اين افراد، علاوه بر توزيع عادي ويتامين D از طريق مواد غذايي غني‌شده بايد مراقبت‌هاي بيشتري در نظر بگيريم.»

بيش از 90 درصد دانش‌آموزان شهر تهران كمبود ويتامين D دارند

حاجي‌فرجي در نيمه دوم زمستان 90 همچنين از نتايج تحقيقي كه از سوي اين مركز و در فاصله سال‌هاي 86 تا 87 در 12 منطقه شهر تهران انجام‌شده خبر داد كه بر مبناي اين نتايج، بيش از 90 درصد دانش‌آموزان به كمبود شديد ويتامين D دچار بودند كه اين كمبود در پسران، 85 تا 90 درصد و در دختران، 90 تا 95 درصد گزارش شده بود. به گفته حاجي‌فرجي، گزارش اين تحقيق در اختيار وزارت بهداشت قرار گرفت و پيشنهاد اعضاي انستيتو اين بود كه شير و آبميوه توزيع‌شده در مدارس، با ويتامين D و كلسيم غني‌سازي شود اما اين پيشنهاد هنوز در انتظار طرح در شوراي سياستگذاري سلامت است. نيستاني به «اعتماد» درباره جزييات اين تحقيق مي‌گويد: «زمستان سال 86 با اجراي يك طرح استاني، 1100 دانش‌آموز دبستاني 9 الي 11 ساله از 60 دبستان در شهر تهران مورد مطالعه قرار گرفتند و نتايج آزمايش‌هاي ما نشان داد بيش از 90 درصد كودكان شهر تهران در فصل زمستان دچار درجاتي از كمبود ويتامين D هستند و اين مساله بسيار تكان‌دهنده است زيرا وظيفه ويتامين D صرفا تحكيم استخوان‌ها و بافت‌هاي سخت نيست بلكه پژوهش‌هاي جهاني نشان داده كمبود اين ويتامين در ابتلا به بيماري‌هاي مزمن، سرطان‌ها، بيماري‌هاي قلبي و عروقي، بيماري‌هاي خودايمني و ديابت موثر بوده و افرادي كه در سنين پايين به درجاتي از كمبود ويتامين D مبتلا هستند، به احتمال زيادي به اين بيماري مبتلا خواهند شد و در صورت ابتلا، به نوع شديدتري از بيماري مبتلا مي‌شوند. البته نقش ويتامين D را نبايد در كاهش پوكي استخوان ناديده گرفت و متاسفانه آمارها نشان مي‌دهد كه سن ابتلا به پوكي استخوان كاهش يافته است. پس از انجام اين تحقيق، طرح غني‌سازي شير مدارس با ويتامين D را اجرا كرديم و نشان داديم كه حتي با غني‌سازي شير با صد واحد ويتامين D كمبود اين ويتامين در كودكان حتي تا حد مطلوب هم رفع نمي‌شود و لازم است استراتژي كمكي براي مقابله با اين معضل اجرا شود.»

مردمي كه از آفتاب مي گريزند

با وجود آنكه ايران كشور بي آفتابي نيست، اما مشكلاتي طي ساليان اخير سبب شده شهروندان به ويژه ساكنان كلانشهرها كه زندگي روزمره فرصت فراغت كمتري براي‌شان باقي مي گذارد، چندان مجالي براي ملاقات با آفتاب نداشته باشند. والديني كه از بيم ناامني خيابان‌ها و تردد ديوانه وار خودروها ترجيح مي دهند فرزندان‌شان از آفتاب بي بهره بمانند تا آنكه عطش نگراني از هر دقيقه‌يي كه كودك در خيابان هاي ناايمن حضور دارد، ايام را بر والدين زهر كند. به دلايل مختلف، اكثريت استخرهاي شنا براي بانوان، سرپوشيده و بي نصيب از نور طبيعي آفتاب است. پنجره هايي كه به دليل فرهنگ غلط همسايگي بايد با ضخيم‌ترين پرده‌ها پوشانده شود و در تمام طول روز، فضاي خانه از لمس نور طبيعي آفتاب بي بهره بماند.

به واقع ما در ايران، از آفتاب مي‌گريزيم.

منبع: روزنامه اعتماد