تذکرهای پنج سال قبل آیت‌الله بیات؛ عاقبت این مسیر یا فروپاشی است و یا دیکتاتوری

چکیده :آیت الله بیات زنجانی 1386: اگر روند حذف نیروهای آبدیده و صلاحیت‌دار و سپردن امور به افراد کم تجربه و گاه نااهل به همین منوال ادامه پیدا کند و بخشهایی گسترده از جامعه نتواند به سهم خود کرسی امور را تصاحب کند، عاقبتی جز فروپاشی از درون و یا افتادن به ورطۀ دیکتاتوری در انتظار نظام اسلامی نخواهد بود و طبیعی است که در آن صورت برای آحاد مردمی که در نظامی دیکتاتور منش زندگی کنند، میان حکومتی مسمّی به اسلام و یا حکومتی امریکایی چندان فرقی نخواهد بود و این خطری است که به واسطۀ مشکلات کنونی در روابط خارجی و دیپلماتیک کشور و نیز مشکلات اقتصادی و معیشتی مردم، دور از انتظار نیست....

کلمه – حکیم خدایار:

در طی سالهای حاکمیت اقتدارگرایان، مراجع تقلید و روحانیون برجسته بارها و بارها نسبت به اوضاع کشور هشدار دادند که اکنون می بینیم که چند سال پس از این هشدارها و نهی از منکرها یکی پس از دیگری افشا می شوند.

شرایط اسفناک اداره کشور و مشکلات ریشه ای در حوزه های مختلف اجتماعی، سیاسی، دیپلماتیک، اقتصادی و آموزشی که مرارت های معاش و زندگی آبرومندانه را برای اکثریت مردم چندین برابر کرده و مملکت را از مسیر عقلانیت خارج کرده است، به حدی رسیده که تریبون های رسمی و اصولگرایانی که تا همین چند ماه پیش در حمایت از دولت خدمتگزار از هیچ کوششی دریغ نمی کردند را مجبور به انتقاد کرده است. اما مطمئنا این منتقدان جدید نمی توانند به بهانه این مواضع دیرهنگام خود از زیر بار مسئولیت حمایت های بی دلیل خود از این مدل اداره کشور شانه خالی کنند.

از سال 84 و پس از آغاز بکار دولت محمود احمدی نژاد بسیاری از دلسوزان کشور غالب تصمیم گیری های دولت را خلاف منافع ملی دانستند و از سر دلسوزی و احساس تکلیف هشدار ها و نصیحت هایی را عمومی و خصوصی با مسئولان کشور در میان گذاشتند، اما حاکمیت یکدست شده و بدون نظارت خود را بی نیاز از انذارهای مشفقانه می دید و با تکیه بر درآمد های میلیاردی حاصل از فروش نفت و سیاست های پوپولیستی ، بی فکرِ فصل سختی، راه خود را به پیش برد تا امروزی که بخشی از درگیری های طیف های مختلف حاکم برای تبری جستن از اوضاع بغرنج کنونی است.

دولتمردان سابق، مدیران با تجربه اجرایی، اقتصاددانان، اساتید دانشگاهها، تشکل های دانشجویی، احزاب سیاسی و نهاد های مختلف مدنی چه در سالهای پیش از 88 و چه در سالهای سخت بعد از 88، با تحمل همه بی مهری ها و بی عدالتی ها و هزینه ها؛ حاکمیت را از “نعمت نقد دلسوزانه” بی نصیب نگذاشتند. اما در این میان روحانیون و علمای بسیاری بودند که “دولت مدعی مکتبی بودن” را امر به معروف و نهی از منکر کردند.

ادعای دولت مبنی بر ارتباط با مراجع همیشه در حد حرف باقی ماند، همانطور که توصیه های مراجع هیچ گاه شنیده نشد. به سختی میتوان مرجع تقلیدی را یافت که در سالهای پس از 84 بطور علنی لب به انتقاد از دولت نگشوده باشد. چه آن زمان که دولت نشینان خرافه گرایی و باورهای مسموم را ترویج می کردند و چه آن زمان که برای رفع و رجوع بی کفایتی خود از کیسه ایمان مردم خرج می کردند و چه آن زمان که به نام حکومت اسلام، حقوق حقه ملت را تضییع می کردند و با بی عدالتی و بی انصافی، با منتقدین تند ترین برخورد ها می کردند. مرحوم آیت الله منتظری در کنار مراجع ارزشمندی چون آیات عظام بیات زنجانی، موسوی اردبیلی،صانعی، شبیری زنجانی، جوادی آملی و بسیاری دیگر بارها در دیدار ها و سخنرانی ها و ملاقات های خصوصی و عمومی، نگرانی شدید خود از نتیجه ی این نحوه حکمرانی بر آینده کشور و انقلاب و اسلام و مردم را فریاد زدند، اما گویی حاکمان یا حداقل طیفی از آنها مصداق آیه شریفه ” وَإِن تَدْعُوهُمْ إِلَى الْهُدَى لاَ يَسْمَعُواْ وَتَرَاهُمْ يَنظُرُونَ إِلَيْكَ وَهُمْ لاَ يُبْصِرُونَ” شده بودند ( اعراف 198)

در این میان آیت الله بیات زنجانی از مراجعی که علنا و به کرات انتقادات خود از وضع موجود را به زبان رانده و به انحاء مختلف به دلجویی و رسیدگی به وضع آسیب دیدگان حوادث پس از انتخابات و خانواده زندانیان پرداخته اند در موضع گیری های مختلف سالهای پیش از 88 به دولت و هیات حاکمه هشدار داده بودند این ره که میروند قطعا ختم به چنین اوضاع بحرانی ای می شود.

ایشان در سال 86 و در پیامی به کنگره اخلاق در سیاست ضمن تقبیح دروغگویی حاکمان، وارونه جلوه دادن حقایق به مردم بواسطه اهداف به ظاهر عدالتخواهانه و مردمدارانه را از آفات حکومت داری دانستند و هشدار دادند “نمی شود به بهانه هایی مثل حفظ نظام و ارزشهای دینی حقوق مردم را تضییع کرد و یا به خشونت متوسل شد چرا که عن قریب مفسده ای بسیار بزرگتر پدید خواهد آمد” و می بینیم که امروز آن مفسده تمام کشور را در بر گرفته است! ایشان در بخش دیگری از این پیام با اشاره به کلام قصار امیر المونین (ع) که میفرمایند “ألغَالِبُ بِالشَّرِ مَغلُوبٌ” (کسی که از راه شر به پیروزی دست یابد در حقیقت مغلوب است) تاکید کردند در هیچ یک از شئون زندگی فردی و اجتماعی نمی توان بواسطه هدف – هرچقدر مقدس – وسیله را توجیه کرد و به ابزاری چون دروغ و تحدید آزادی های مردم و برخورد های خشن با جامعه روی آورد چرا که چنین اعمالی خیلی زودتر از آنچه تصور شود دامن گوینده و مخاطب را خواهد گرفت! ایشان اخلاق را “همزاد ناگسستنی” عدالت دانستند و خطاب به عدالت ورزانِ آن روز گفتند نمی توان با دروغ عدالت را پیاده کرد! این مرجع تقلید با بیان آنکه اجرای عدالت سه شان دارد : ” آگاهی” و “قدرت” و “ثروت” و نمی توان با شعار عدالت و صرفا تلاش برا توزیع ثروت ادعای عدالتخواهی داشت، بلکه عدالت تنها زمانی ممکن می شود که تمام این شئون به طور برابر در جامعه توزیع شوند. به تعبیر دیگر نمی شود رسانه ها را توقیف کرد و قدرت را منحصر کرد و ادعای عدالت در جامعه را کرد، چرا که در این حالت شان سوم، یعنی ثروت هم قطعا در جامعه به مساوات توزیع نخواهد شد و مفسده قدرت مطلق و سانسور به ثروت نیز خواهد کشید. و می بینیم که چند سال پس از این هشدارها و نهی از منکرها اخبار بزرگترین فسادهای تاریخ اقتصاد کشور – که دقیقا از همان سالها شروع شده بود- یکی پس از دیگری افشا می شوند.

آیت الله بیات زنجانی با تفسیر نص صریح قرآن اصل را بر برائت دانستند و تاکید کردند غیرهمفکرانِ ما “دشمن” ما نیستند! و تعبیر قرآن در مورد دشمن را در آیات 8 و 9 سوره ممتحنه را واضح دانستند: ” ماداميكه كسي به مقاتله با شما در دين و سرزمينتان برنخاسته، مستحق برائت و برخورداری از ميوه عدالت است.”

ایشان همچنین در سال 86 و در نامه ای خطاب به آقایان هاشمی، خاتمی و کروبی با ابراز نگرانی شدید از رد صلاحیت ها و تنگ نظری ها و حذف ها نوشتند: “خدا می‌داند چقدر تلخ است که بگویم و تذکّر دهم که اگر روند حذف نیروهای آبدیده و صلاحیت‌دار و سپردن امور به افراد کم تجربه و گاه نااهل به همین منوال ادامه پیدا کند و بخشهایی گسترده از جامعه نتواند به سهم خود کرسی امور را تصاحب کند، عاقبتی جز فروپاشی از درون و یا افتادن به ورطۀ دیکتاتوری در انتظار نظام اسلامی نخواهد بود و طبیعی است که در آن صورت برای آحاد مردمی که در نظامی دیکتاتور منش زندگی کنند، میان حکومتی مسمّی به اسلام و یا حکومتی امریکایی چندان فرقی نخواهد بود و این خطری است که به واسطۀ مشکلات کنونی در روابط خارجی و دیپلماتیک کشور و نیز مشکلات اقتصادی و معیشتی مردم، دور از انتظار نیست.”

این شاید صریح ترین هشدار این مرجع تقلید آن هم 5 سال پیش از این و 2 سال پیش از انتخابات تلخ سال 88 باشد که بی محابا هشدار می دهند ادامه این مسیر یا فروپاشی است و یا دیکتاتوری!

مایه تاسف و تاثر آنجاست که حاکمان ما در تمام سالهای تلخ پس از 84 از چنین هشدارها و نقد ها و انذارهای دلسوزانه ای بهره مند بوده اند اما خود را بی نیاز از آن می دیدند. تا حدی که امروز امید برای اصلاح در جامعه روز به روز کمرنگ تر می شود و جوانان گروه گروه، خسته از شلاق استبدادی و بی تدبیری در اداره کشور از آرمانها و اعتقدات پدران خود فاصله می گیرند و چشم امید به نیرویی جز توان خود و هموطنانشان می بندند.

مشخص نیست عمق صدمه و لطمه وارده به ارکان صنعتی و اقتصادی کشور به چه میزان است، مشخص نیست جبران حیثیت رفته از کشور در عرصه بین المللی چقدر زمان می برد و آیا اصلا خیلی از خسارات وارده در این دوران تا سالها قابل جبران است یا خیر! اما بازگرداندن کشور به مسیر عقلانیت و تکیه بر توان فرزندان و مدیران قدرتمندی که بخشی از آنها امروز بنا به احکام ناعادلانه دوران سخت زندان را می گذرانند، هر روز که زودتر اتفاق بیافتاد از آسیب های جبران ناپذیر بیشتر جلوگیری میکند.