کاهش سرعت و پهنای باند اینترنت کشور به بهانه ملاحظات امنیتی/ اینترنت ملی از مهر می‌آید؟

چکیده :در حالی که کاربران اینترنت در ایران به شدت از وضعیت فعلی آن گله مندند و آمار و نمودارهای معتبر جهانی و کارشناسان از شدت بالای کنترل و سانسور در اینترنت ایران نشان دارند، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات اعتراف کرده که دولت بنا به ملاحظات امنیتی، در مقاطعی اقدام به کاهش سرعت و پهنای باند اینترنت در کشور می کند. در همین حال، گزارش ها حاکی از راه اندازی رسمی شبکه ای است که دولت از آن به عنوان «اینترنت ملی» یاد می کند....

کلمه – سجاد اعرابی:

در حالی که کاربران اینترنت در ایران به شدت از وضعیت فعلی آن گله مندند و آمار و نمودارهای معتبر جهانی و کارشناسان از شدت بالای کنترل و سانسور در اینترنت ایران نشان دارند، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات اعتراف کرده که دولت بنا به ملاحظات امنیتی، در مقاطعی اقدام به کاهش سرعت و پهنای باند اینترنت در کشور می کند.

این موضوع در سه سال گذشته و از اولین روزهای پس از انتخابات مخدوش 88 از سوی معترضان مطرح شده و هموازه با تکذیب دولتمردان رو به رو شده بود. به طوری که آنها بارها برخورد لنگر کشتی ها با فیبر نوری جاسک – فجیره را بهانه کردند؛ تا جایی که این بهانه گیری به موضوع تمسخر کاربران اینرنتی در ایران تبدیل شده است.

وزیر دولت احمدی نژاد البته برای توجیه این اقدام ضد مردمی، حملات سایبری از خارج را بهانه کرده، حال آنکه در واقع همیشه این کاهش سرعت برای دسترسی کاربران داخلی صورت می گرفته و غالبا با تجمعات اعتراضی یا مقاطع خاصی که نگرانی حاکمیت بیشتر می شده، همزمان بوده است.

در همین حال، گزارش ها حاکی از راه اندازی رسمی شبکه ای است که دولت از آن به عنوان «اینترنت ملی» یاد می کند و قرار است ترافیک اطلاعات داخل و خارج از کشور را از هم جدا کند و به بهانه افزایش سرعت دسترسی به سایت ها داخلی، عملا گامی در مسیر قطع یا مختل کردن ارتباط ایرانیان با شبکه جهانی اینترنت بردارد. موضوعی که بهانه کلمه برای تهیه این گزارش بوده است.

*       *       *

اینترنت ملی؛ از مهر ماه

وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات درباره اینترنت ملی گفته طبق برنامه ریزي زمان بندي شده چارچوب کلي این شبکه طراحي و تعیین شد و طراحي مفهومي آن نیز مراحل پایاني خود را طي مي کند.

وي در ادامه افزوده است: طراحي جزیي این شبکه نیز در شهریور ماه سال جاري صورت خواهد گرفت و از مهر امسال اینترنت ملي اجرایي خواهد شد. البته شاید باتوجه به منابع مالي در نظر گرفته شده به صورت وسیع و یا محدود اجرا شود.

وزیر ارتباطات با تاکید بر اینکه این شبکه طبق پیش بیني ها ظرف دو یا سه سال آینده به شکل مطلوب خواهد رسید، در بخش دیگري از سخنان خود به نام اینترنت ملي اشاره و عنوان کرده است: اینترنت ملي تنها یك نام است و شاید اسم آن تغییر کند. چون اینترنت براي مردم قابل فهم تر بود ما این نام را براي آن برگزیدیم که فکر مي کنیم نام زیبایي نیز است.

همچنین وی افزوده است با اجراي این شبکه اینترنت و سرویس هاي متنوع اینترنتي ارزان قیمت در اختیار مردم قرار مي گیرد. مباحثي چون امنیت و حفظ اطلاعات در درون کشور نیز با اجراي اینترنت ملي تحقق مي یابد.

وي پایداري کردن شبکه اینترنت و استفاده از اطلاعات ذخیره شده در آینده را از دیگر مزیت هاي شبکه اینترنت ملي دانسته است.

پیش از این نیز معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات از راه‌اندازی شبکه ملی اطلاعات یا همان اینترنت داخلی در ایران خبر داده بود. عبدالمجید غریب‌رضا، خرداد ماه گذشته در اظهاراتی گفته بود: با برنامه‌ریزی‌ها و هدف‌گذاری که در برنامه پنجم توسعه صورت گرفت، برقراری شبکه ملی اطلاعات در دستور کار قرار گرفته است.

اینترنت ملی چیست؟

به گفته معاون وزیر ارتباطات آنچه که از آن به عنوان اینترنت ملی یاد می شود، در واقع اینترنت داخلی برای کشور ایران است که می‌تواند نقش مؤثری را در سیاست‌های این بخش ایفا کند.

وی ادعا می کند: راه‌اندازی این شبکه سرمایه‌گذاری بسیار زیادی می‌خواهد که در صورت راه‌اندازی آن حدود 60 درصد از خانوارهای ایرانی را تحت پوشش قرار می‌دهد. معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات توضیح می دهد که این شبکه قادر است همه اطلاعات لازم برای فعالین اقتصادی، ادارات و نهادهای دولتی و مردم را در اختیار کاربران قرار دهد.

مسوولان دولت ادعا می کنند که با راه اندازی این شبکه ملی از آسیب های شبکه جهانی اینترنت به دور خواهند بود، آنجا که معاون نوسازی و تحول اداری معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رئیس جمهوری می گوید: با راه اندازی اینترانت ملی مراودات دستگاه های دولتی و غیر دولتی در کشور با استفاده از بستر اینترانت ملی صورت خواهد گرفت که این امر موجب دور ماندن از آسیب های شبکه جهانی اینترنت بر امنیت اطلاعات کشور خواهد شد.

اینترانت ملی ایران پروژه ای است که توسط سازمان تبلیغات اسلامی راه اندازی می شود. در این پروژه موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان، اینترانتی را در اکثر شهرهای کشور راه اندازی کرده و قرار است کم کم با اتصال تمام شهرهای کشور به هم یک اینترانت سراسری ایجاد شود.

گفته می شود این پروژه قرار است تا پایان برنامه پنجم توسعه کامل شود. پایگاه اطلاع رسانی دولت یکی از اهداف مهم این پروژه را ایجاد امنیت و مصون ماندن از حملات اینترنتی و مقابله با آمریکا در جنگ نرم بیان کرده است.

رضا تقی پور، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، در این باره گفته است که اینترنت در کنار شبکه ملی به همان شکلی که وجود داشته همچنان باقی خواهد ماند و با اجرای این طرح امکان پیاده سازی سلامت الکترونیکی و تجارت الکترونیکی به وجود خواهد آمد.

دورکاری، تلویزیون اینترنتی، ویدئو درخواستی، آموزش از راه دور مهمترین ویژگی های این شبکه، پهنای باند آن (تا دو مگابیت بر ثانیه) بیان شده است.

گرچه از طرف دیگر پیام کرباسی، سخنگوی انجمن نظام صنفی رایانه ای، اظهار داشته که پس از راه اندازی شبکه ملی، ارتباطات اینترنتی ایران با اینترنت جهانی قطع خواهد شد و دسترسی به برخی از وب گاههای جهانی ممکن نخواهد بود.

اظهار حمایت مسوولین دولتی

با گرم شدن بحث اینترنت ملی بسیاری از مسوولان دولتی در رده ها و حوزه های مختلف شروع به حمایت از این طرح کرده اند و از جانبی به دفاع از راه اندازی آن پرداخته اند. فصل مشترک تمامی این حمایت ها کنترل بیشتری است که برای دولت به وجود می آید و آنچه که آنان به عنوان امنیت اینترنتی از آن یاد می کنند.

یکی از این مسوولین، فرمانده کل نیروی انتظامی کشور است. اسماعیل احمدی مقدم در بیستم دی ماه سال گذشته در جمع خبرنگاران و در پاسخ به ایلنا در مورد ملی شدن اینترنت، گفته بود: «نباید مرکز اطلاعات رایانه‌ای ما در خارج از کشور باشد؛ خودمان می‌توانیم این مراکز را در داخل کشور داشته باشیم؛ گوگل موتور جستجو نیست بلکه ابزار جاسوسی است».

احمدی مقدم همچنین در مراسم اختتامیه نخستین همایش دفاع سایبری در بهمن ماه ۱۳۹۰، با اشاره به تلاش ایران برای راه‌اندازی «شبکه ملی اطلاعات» گفته بود: «معتقدیم اتصال به دنیا باید در حد ضرورت باشد، چرا باید در کشور از سرویس‌هایی مثل ایمیل استفاده کنیم که ایمیل باکس آن در کشورهایی مانند آمریکا باشد»

در همین راستا روز گذشته وزیر ارتباطات مدعی شد: با توجه به حملات متعددي كه در ارتباط با اينترنت كشور صورت مي‌گيرد ما نيز گاه ناچار به تشديد ملاحظات امنيتي هستيم و اين مساله موجب ايجاد محدوديت‌هايي در پهناي باند و سرعت اينترنت مي‌شود.

رضا تقی‌پور در گفت و گو با ایسنا اظهار كرد: كندي اينترنت دلايل متعددي مي‌‌تواند داشته باشد كه در برهه‌هاي زماني مختلف به آن‌ها اشاره شده است اما در ابتداي دولت نهم، ما پهناي باند بين‌الملل را از هفت درگاه دريافت مي‌كرديم اما اكنون تعداد اين درگاه‌ها دو برابر شده و به 14 درگاه رسيده است.

به گفته او در اين ميان گاه به دلايلي ممكن است برخي درگاه‌ها با مشكلي مواجه شدند و در كابل‌هاي بين‌الملل يا در مسير منتهي به كشور، اختلالي ايجاد مي‌شود كه در اين موارد ترميم آن بخش و يا تامين پهناي آن از سوي درگاه‌هاي ديگر بين دو روز تا يك هفته زمان مي‌گيرد و همين مسئله موجب كندي اينترنت در اين مدت مي‌شود.

وزير ICT در ادامه كابل‌هاي زيردريايي و اختلالات آنها را از ديگر دلايل كندي اينترنت كشور دانست و گفت: گاه هم شاهد بوده‌ايم كه اختلالات ايجاد شده در شبكه اينترنت كشور به كابل‌هاي زيردرياي عمان برمي‌گردد كه اكنون با ايجاد يك كابل موازي زيردريايي تلاش شده است حجم مشكل در اين زمينه كم شده و بخش اعظمي از ترافيكي كه در اين زمينه و جود دارد منتقل شود.

پیش تر نیز روح الله مومن نسب، مدیر واحد اینترنت مرکز توسعه فناوری اطلاعات و رسانه‌های دیجیتال وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، نیز درباره داخلی شدن اینترنت ایران گفته: «گوگل پلاس جدیدترین فناوری جاسوسی در شبکه‌است. برای مسدود کردن سایت گوگل تاکنون هزار و ۳۷۴ درخواست ارسال شده‌است و ۴۷۰ نفر هم درخواست کرده‌اند تا سایت یاهو مسدود شود.»

از سویی دیگر محمدرضا آقامیری، عضو کارگروه تعیین محتوای مجرمانه اینترنتی، در گفتگو با مهر اظهار داشته: «جی‌میل ممکن است به کمک اخلالگران بیاید، ما هیچ وقت گوگل را در خدمت رسانی به کاربران ایرانی مناسب نمی‌بینیم چرا که گوگل در خدمت سازمان سیا است. اینترنت مهمان ناخوانده است و به زودی «فیلترینگ یکپارچه و بومی» راه‌اندازی خواهد شد و گوگل «علم دشمنی» با نظام برداشته است.

آنچه که در این اظهار نظرهای مختلف به خوبی روشن است تضاد ها، تناقضات و ابهامات موجود در بین آنهاست. از سویی وزیر ارتباطات زمانی از جایگزینی این طرح سخن می گوید و زمانی دیگر می گوید اینترانت ملی در کنار اینترنت راه اندازی خواهد شد. این ها همه حاکی از آن است که مسوولان و دست اندرکاران این طرح نیز هنوز کاملا از آنچه که در پی آن هستند اطلاع کافی ندارند و تنها به دنبال راهی برای کاهش نگرانی های خود از آثار و عواقب وجود اینترنت بر عملکرد خود هستند.

انتقادات کارشناسان

ابهاماتی که در این طرح برای مردم و کاربران وجود دارد، از سوی بسیاری از کارشناسان امر نیز بیان می شود.

علی اکبر جلالی، کارشناس و صاحبنظر برجسته اینترنت در ایران این طرح را از اساس زیر سوال می برد و می گوید: در هیچ جای دنیا پسوند ملی بر اینترنت وجود ندارد و در هیچ کشوری اینترنت ملی نداریم.

وی معتقد است: تقریبا تمامی کارشناسان اینترنت و رسانه درمورد این طرح ابهام دارند و اساسا معلوم نیست چرا مسوولان اصرار دارند این نام را با هر وسیله و هزینه ای حفظ کنند.

این استاد دانشگاه علم و صنعت که بنیانگذار اولین روستای اینترنتی در ایران نیز است، می گوید: اینترانت (شبکه ملی اینترنت) می تواند در کنار اینترنت که به اطلاع رسانی و ارتباط سازی کند قرار بگیرد. بر این اساس وی با جایگزینی این طرح مخالفت می کند.

فریدون قاسم زاده، مدیرعامل شرکت افرانت (خدمات دهنده اینترنت) و استاد دانشگاه، نیز در خصوص شبکه ملی اطلاعات می گوید: وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در سال‌های گذشته به دنبال اینترنت ملی بود و از همان ابتدا چنین موضوعی از سوی کارشناسان مورد انتقاد قرار داشت؛ چرا که ذات اینترنت از شبکه‌های به‌ هم مرتبط (Interconnected Networks) تشکیل شده و جداسازی شبکه‌ها از هم، اصل این مفهوم را بی‌معنا می‌کند.

این استاد دانشگاه بر این باور است که نباید شبکه ملی اینترنت یا اطلاعات را جایگزین شبکه جهانی اینترنت فرض کنیم. زیرا هیچ شبکه ملی اطلاعاتی در هیچ کشور جهان نمی‌تواند جایگزین شبکه جهانی اینترنت باشد. بلکه این شبکه‌ها در کنار هم و مکمل یکدیگر هستند و ارزش واقعی اینترنت که به منزله ایجاد امکان تبادل اطلاعات در سراسر جهان است، از به هم متصل بودن شبکه‌ها ایجاد می‌شود.

بنیامین صدر، در مقاله ای که در ندای سبز آزادی در همین رابطه منتشر کرده، می نویسد: نکته جالب درباره اجرای این طرح، داستان محوریت تفکیک است که به نظر می رسد در کنار طرح تفکیک جنسیتی و تفکیک های دیگر شهروندان به درجه یک و دو و سه، دیگر به واژه ای کلیدی در ایران تبدیل شده و سیاست کلی بر مبنای تفکیک رقم می خورد!

اما اینکه احتمال اجرای کامل و موفقیت طرح هایی همچون طرح تفکیک تا چه اندازه است باید گفت به نطر می رسد که با تو جه به پیشرفت روزافزون فناوری‌های جدید ارتباطی چندان نمی تواند موفق باشد و در این دهکده مجازی بیشتر به کلبه‌ای متروک شبیه است.

انتقاد از کنترل و سانسور اینترنت در ایران

در حالی این روزها بحث اینترنت ملی بر سر زبان هاست که کاربران، صاحبنظران و کارشناسان حوزه اینترنت به خوبی از جایگاه بد کشورمان در حوزه کنترل و سانسور اینترنتی آگاه هستند. به خصوص پس از روی کار آمدن دولت احمدی نژاد و با تلاش های صفار هرندی وزیر ارشاد وی طرح هایی همچون ساماندهی وبگاه ها در دستور کار قرار گرفت و تحت عناوین مختلف سانسور و فیلترینگ در ایران افزایش یافت. این امر البته تنها در قالب سانسور پی گرفته نشد و در سالهای اخیر شاهد دستکاریهای وسیع در سرعت و دسترسی کاربران به شبکه جهانی اینترنت بوده ایم.

در گزارشی که نشریه گاردین در همین رابطه در 30 ژوئن 2009 منتشر کرد، نوشته است که در ایران تمام شرکت های ارائه کننده سرویس اینترنت تحت نظارت و از کانال شرکت ارتباطات راه دور به ارائه خدمات با ترافیک پایین می پردازند، امری که به شدت کنترل بر ترافیک را تسهیل کرده و از طریق نرم افزارهایی این امکان را به دولت می دهد که IP استفاده کنندگان را نیز مورد تعقیب قرار دهد.

در مطلب دیگری که سال 2009 در وبسایت شرکت «Circle ID» منتشر شده با رجوع به گزارش چند مرجع معتبر بین المللی، این طور بیان شده که به خصوص پس از انتخابات ریاست جمهوری سال 88، اینترنت در ایران و عملکرد دولت در کنترل آن به امر بسیار پیچیده ای تبدیل شده است.

نگرانی از رشد دسترسی و تاثیرگذاری اینترنت

آنچه که بیش از پیش با زمزمه های راه اندازی اینترنت ملی به ذهن هر کسی خطور می کند، تلاش هایی است که در سال های اخیر از سوی دولت در جهت کنترل و سانسور و افزایش امنیت برای مسوولان در فضای مجازی شده است.

به نظر نمی آید افزایش پهنای باند و سرعت اینترنت دغدغه ی واقعی مسوولین در این روزها شده باشد، چرا که هزینه های بسیاری که این روزها برای کاهش دسترسی مردم به اینترنت و شبکه های جهانی و ماهواره ای می شود خلاف این امر را ثابت می کند. در جدیدترین اظهار نظر نیز وزیر ارتباطات بر دخالت های امنیتی در فضای مجازی مهر تایید زده و گفته است: دلیل سرعت پایین اینترنت مسایل امنیتی است.

نگرانی شدید حاکمان از قدرت و تاثیرگذاری شبکه های مجازی در سازماندهی و تقویت ارتباطات مردم و شکل دهی حرکت های مدنی، این روزها و به خصوص در آستانه انتخابات ریاست جمهوری و شوراها آنها را به فکر واداشته تا هرچه زودتر پروژه ی خودساخته ی «اینترنت ملی» را به اجرا بگذارند، طرحی که در سال های گذشته بارها و بارها شاهد نقل قول ها و وعده هایی درباره راه اندازی آن در آینده ای نزدیک بودیم، اما در عمل اتفاق نیفتاد.

این در حالی است که بر اساس گزارشات بین المللی از جمله بنا بر آنچه سایت «Cosmic Log» منتشر کرده، در هشت سال اخیر در ایران سالانه تعداد کاربران اینترنت 50 درصد رشد داشته که این بالاترین رقم در خاورمیانه است و همچنین تاثیر این کاربران بر سیاست در این کشور بسیار مورد توجه است، این همان نکته ای است که جان کلی، تحلیل گر مرکز مطالعاتی-تحقیقاتی برکمن بر آن تاکید می گذارد. وی یکی از نویسندگان گزارش این مرکز پیرامون اینترنت در ایران است.

مطمئنا این تعداد از کاربران رو به رشد که این روزها از وضعیت اینترنت به شدت گله مند هستند، وضعیت جدیدی را که در آن هرگونه ارتباط اینترنتی با جهانی غیر از کشورشان قطع خواهد شد را بر نخواهند تافت، و این به غیر از عواقب و هزینه هایی است که این موانع ارتباطی برای اقتصاد، فرهنگ و حوزه های دیگر در کشور خواهد داشت.

حال سوال اینجاست که آیا تصویب و اختصاص این همه طرح و هزینه برای بستن راه ها و مجاری ارتباطی مردم با یکدیگر و جهان خارج به جایی خواهد رسید و یا همچون گذشته و دیگر طرح های محدود کننده ی دولت احمدی نژاد به بن بست خواهد خورد؟