شاید فرصتی برای از سرگیری روابط ایران و مصر

چکیده :محمدعلی سبحانی، تحلیلگر مسایل خاورمیانه، گرچه برای این سفر، مفهومی دو جانبه قائل نیست و با توجه به این که مصر، رییس جنبش غیر متعهد هاست، شرکت مرسی را طبیعی و اتفاقا عدم حضور او را غیر عادی و غیر منتظره می خواند اما با این همه، سفر رییس جمهور مصر به ایران را اتفاقی مهم و مثبت هم به لحاظ احتمال از سر گیری روابط دو کشور و هم به لحاظ منطقه ای عنوان می کند. هر چند که به دوری از پیش داوری و شتاب زدگی در تحلیل ها تاکید می کند....

از آخرین سفر مقامات بلندپایه مصری به ایران و روابطی که تیره و تار شد، بیش از سه دهه می گذرد. جوشش مردمی در مصر، بند آخر از حیات حکمرانی حاکم مستبد را تحریر کرد تا این بار بر مردم این کشور، حکومت آن طور که شایسته و بایسته است، مبارک شود. پیروزی نماینده اسلام گراها در انتخابات ریاست جمهوری مصر، تفسیر روشنگرایانه محمد مرسی از مطالبات انقلابی، سبک و سیاق تعاملات بین المللی و نرم خویی او و سرآخر عزمی که برای سفر به ایران و شرکت در اجلاس غیرمتعهدها جزم کرده است، تحلیل از سرگیری روابط ایران و مصر را قوت بخشده است.

محمدعلی سبحانی، تحلیلگر مسایل خاورمیانه، گرچه برای این سفر، مفهومی دو جانبه قائل نیست و با توجه به این که مصر، رییس جنبش غیر متعهد هاست، شرکت مرسی را طبیعی و اتفاقا عدم حضور او را غیر عادی و غیر منتظره می خواند اما با این همه، سفر رییس جمهور مصر به ایران را اتفاقی مهم و مثبت هم به لحاظ احتمال از سر گیری روابط دو کشور و هم به لحاظ منطقه ای عنوان می کند. هر چند که به دوری از پیش داوری و شتاب زدگی در تحلیل ها تاکید می کند.

سبحانی که سفیر سابق ایران در اردن و لبنان بوده است، در گفت و گو با شفقنا، برای سفر مرسی به تهران و حضور در اجلاس بین المللی پیش رو، آن هم در حالی که سایر کشورها شرکت می کنند، لزوماً مفهومی دو جانبه قائل نیست؛ از آن رو که اجلاس عدم تعهد، یک اجلاس بین المللی است و همه کشورها حق حضور و شرکت در آن را دارند و مصر هم از این قاعده مستثنی نیست.

او در این باره، نکته دیگری را نیز حائز اهمیت می داند و می گوید: با توجه به این که مصر، رییس دوره ای جنبش غیر متعهدهاست، طبیعتا برای انتقال این مسند به رییس بعدی، آقای مرسی و در کل رییس جمهور مصر معمولا باید در این اجلاس، شرکت کند. از این رو، اگر آقای مرسی به عنوان رییس جمهور مصر شرکت نمی کرد، باید آن را یک اتفاق غیر منتظره و غیر عادی می خواندیم.

این کارشناس خاورمیانه، تاثیرات سفر مرسی به ایران بر روابط بین دو کشور را، منوط به برنامه های هر دو طرف در این زمینه می داند؛ این که آیا واقعاً طرف مصری و ایرانی توافق و نگاهی بر سر این که اتفاقی نو بر روابط دو کشور بیفتد دارند یا این که به این سفر، صرفاً به عنوان یک سفر عادی نگاه می کنند.

او ادامه می دهد: آن چه مسلم است، این دست سفر ها و در کل چنین فعالیت های بین المللی که کشورها را کنار یکدیگر قرار می دهد، آن هم بویژه کشورهایی که مشکل روابط و گاهی خصومت هم با یکدیگر دارند، فرصت دوباره ای در اختیار آن ها قرار می دهد تا برای آغاز روابط تازه بر سر میز مذاکره بنشینند.

سفیر سابق ایران در لبنان می افزاید: برگزاری اجلاس غیر متعهدها در تهران در صورتی که سفر مرسی به پایتخت ایران صورت گیرد، فرصتی دوباره در اختیار مقامات دو کشور قرار می دهد تا بتوانند ضمن بررسی و مطالعه، احیاناً اقدامی در راستای رفع مشکلات روابط دو کشور انجام دهند.

سبحانی با تاکید دوباره بر این که، نفس سفر مرسی به ایران را نمی توانیم یک اتفاق دو جانبه تلقی کنیم، بیان می کند: باید ببینیم در این زمینه چه اتفاقی خواهد افتاد. اتفاق بدین معنا که، چه صحبت هایی رد و بدل می شود و آیا طرفین برای ایجاد روابط مشتاق هستند یا خیر و همه بسته بدین دارد که طرفین دنبال چه باشند وگرنه صرف سفر را نمی شود به عنوان یک حرکت دو جانبه ارزیابی کرد.

سفیر سابق ایران در اردن، با مثبت خواندن سفر مرسی به ایران، این مهم را به لحاظ منطقه ای هم اقدامی مثبت و در خور توجه می خواند و می افزاید: این سفر، گرایش خاص دولت جدید مصر را نشان می دهد که مایل نیست از مشکلات سایر کشور های منطقه با ایران، تاثیر یا موضع خاصی نسبت به آن ها بگیرد و در واقع نمی خواهد مشکلات ایران با سایرین را تحت تاثیر روابط خود با این کشور، قرار دهد اما با این حال، باز باید منتظر بود و دید که چه اتفاقی می افتد.

سبحانی با اشاره به این که در این مورد نباید عجله کرد و دست به ارزیابی های شتاب زده زد، اجلاس پیش رو را صرفاً یک اجلاس بین المللی می خواند که چون در ایران برگزار می شود و ایران و مصر هم روابط مناسبی ندارند، می تواند یک فرصتی شمرده شود تا هر دو طرف، دوستانه تر با یکدیگر به گفت و گو بنشینند.

او اظهار می کند: مصری ها با این اقدام، یعنی سفر به ایران و همچنین سفر مرسی به عربستان و هم در مورد تصمیماتشان در مورد قضایایی چون صحرای سینا می خواهند نشان دهند که یک سیاست خارجی مستقل دارند و این که حالا مرسی به ایران سفر می کند به معنای تأثیر گذاری بر روابط کشورش با اسراییل یا عربستان نیست. بدون شک سفر مرسی به عربستان خیلی با اهمیت تر بود چرا که یک سفر دو جانبه به شمار می رفت و مرسی، در آن سفر نشان داد که تمایل بسیاری برای ایجاد ارتباط با کشورهای عربی و روابط با کشور ثروتمندی چون عربستان دارد و همچنین با آمریکایی ها یا دیگران ارتباطات خود را حفظ کند.

این کارشناس خاورمیانه ادامه می دهد: به هر حال در این مدت اتفاقات زیادی افتاده است که شهادت بر گرایشات سیاست خارجه مصر می دهد. این سفر به ایران نیز، صرفاً برای شرکت در یک اجلاس بین المللی است. البته در صورت انجام شدن، اهمیت آن نیز در آن است که به دیگرانی که ممکن است توقع داشته باشند، مرسی به ایران نیاید، نشان می دهد، مرسی در مورد ایران هم تمایل دارد، سیاست خارجی مستقلی را دنبال کند، حال این سیاست خارجی مستقل چه ویژگی هایی دارد و به کجا می رسد، خود، موضوع دیگریست که باید منتظر ماند و شتاب زده عمل نکرد تا ببینیم چه اتفاقاتی رخ می دهد.

سبحانی درمورد حضور یا عدم حضور بان کی مون در اجلاس پیش رو می گوید: حضور او طبیعتا، به اجلاس وزن بیشتر و جلوه بهتری می دهد و اساسا در هر اجلاسی که دبیرکل سازمان ملل شرکت کند، وجهه و اهمیت بین المللی آن اجلاس بیشتر می شود و البته، نبود او هم فاجعه ای به شمار نمی آید.

او در پایان یادآور می شود: در جهان امروز روابط بین الملل، غیرمتعهدها بیش از این که نقش تعیین کننده داشته باشند، نقش تبلیغاتی و مشورتی دارند و همچنین نقش تقویت گرایش های مستقل را ایفا می کنند و نه بیشتر.