خشکسالی به لرستان رسید؛ نفس های آخر رودخانه کشکان

چکیده :خشکسالي بر همه فعاليت‌هاي اقتصادي تأثير گذار است به ويژه در جوامع روستايي و عشايري که زندگي عمومي در سطح پاييني است اثرات منفي شديدتري بر روي درآمد، اشتغال، بازپرداخت اقساط وامها و وضعيت بهداشت و کيفيت زندگي آنها مي‌گذارد و حتي در برخي موارد نيز موجب افزايش منازعات محلي و درگيري بين مصرف کنندگان آب در اين مناطق مي‌شود....

در ادامه خشک شدن زاینده رود و دریاچه ارومیه، رودخانه کشکان که از سه شهرستان لرستان مي‌گذرد اين روزها نفسهاي آخرش را مي‌کشد و در صورت استمرار خشکساليها به اعتقاد کارشناسان فاجعه اي تلخ به نام خشکي شريان حيات بخش جنوب لرستان رخ خواهد داد.

به گزارش مهر، شهرستان پلدختر در مرز استان لرستان و خوزستان يکي از پر آب ترين شهرستانهاي لرستان محسوب مي‌شود که بستر رودخانه خروشان کشکان در آن جاي گرفته است.اين شهرستان داراي آب و هواي معتدل در زمستان و گرم در تابستان است. جاده سراسري تهران به خوزستان از اين منطقه مي‌گذرد و رودخانه دائمي کشکان نيز از دره‌هاي تنگ «کوههاي زاگرس» منطقه عبور مي‌کند و کار بيشتر مردم منطقه کشاورزي است.

کشکان ديگر رمق ندارد

سالانه 12.5 ميليارد متر مکعب آب از استان لرستان خارج مي‌شود که 63 درصد از اين ميزان آب از حوزه کارون بزرگ و به طور عمده رودخانه دز و مابقي از حوزه کرخه خارج مي‌شود و در پشت سدهاي دز، کرخه و کارون در استان خوزستان جمع مي‌شود.

اين در حاليست که از ميزان آب خارج شده از استان لرستان در حوزه کرخه 66 درصد از سيمره تخليه و 33 درصد باقي مانده از حوزه کشکان شهرستان پلدختر خارج مي‌شود.و اما در سالهاي اخير با شدت گرفتن خشکساليها و تغييرات اقليمي بستر خروشان رودخانه کشکان روز به روز خشک تر مي‌شود و ديگر آن رمق گذشته را ندارد، موضوعي که کارشناسان امر را نگران کرده است.يک کارشناس ارشد منابع آب در اين خصوص در گفتگويي مشروح با مهر چالش‌هاي ناشي از خشکسالي در شهرستان پلدختر را تشريح کرد، وي معتقد است که رودخانه کشکان نفسهاي آخر را مي‌کشد و در صورت تداوم خشکساليها در سال آينده، رودخانه کشکان خشک مي‌شود. رضا ميرزايي در اين رابطه اظهار داشت: بر اساس آمار ايستگاه هيدرومتري کشکان – پلدختر، آبدهي رودخانه کشکان در تاريخ 14 مردادماه سالجاري معادل 1.33 متر مکعب در ثانيه بوده که نسبت به دوره مشابه سال قبل که مقدار آن معادل 3.07 متر مکعب در ثانيه بوده 56 درصد و نسبت به آمار بلند مدت 56 ساله که معادل 15.04 متر مکعب در ثانيه بوده 91 درصد کاهش نشان مي‌دهد.وي با اشاره به بي سابقه بودن کاهش آبدهي رودخانه کشکان در طول دوره آماري گفت: رودخانه کشکان نفس‌هاي آخر را مي‌کشد و در صورت تداوم خشکساليها در سال آينده، احتمال خشک شدن رودخانه کشکان وجود دارد. ميرزائي با بيان نقش مهم رودخانه کشکان و سرشاخه‌هاي آن در تأمين آب کشاورزي شهرستانهاي الشتر، خرم آباد و پلدختر بيان داشت: منبع تأمين آب حدود 82 درصد از اراضي کشاورزي شهرستان پلدختر، رودخانه کشکان است و اين رودخانه در واقع شاهرگ حياتي پلدختر محسوب مي‌شود، لذا در صورت خشک شدن رودخانه کشکان علاوه بر مشکلات زيست محيطي، بيشترين آسيب به اقتصاد کشاورزي شهرستان پلدختر وارد مي‌شود.

خشکسالي کشکان را از رمق انداخت

مدير امورآب شهرستان پلدختر گفت: چنانچه برداشت‌هاي آب از رودخانه کشکان و سرشاخه‌هاي آن به طور صحيح ساماندهي و مديريت نشود، حق آبه بران و کشاورزان بهره بردار حاشيه کشکان در آينده با چالش جدي کم آبي مواجه خواهند شد.

ميرزايي افزود: اجراي ايستگاههاي پمپاژ بدون مطالعه و مصوبه و فاقد تخصيص و مجوز بهره برداري در بالادست ايستگاههاي پمپاژ واشيان، جايدر و بان بازه چم مهر، توسط سازمان جهاد کشاورزي استان، نه تنها مشکلي از کشاورزان منطقه را حل نمي‌کند بلکه بحران کم آبي رودخانه کشکان و ايستگاههاي پمپاژ فوق الذکر را در پايين دست شديدتر مي‌کند و علاوه بر هدر رفت اعتبارات، باعث تحميل هزينه‌هاي سنگين و ضرر و زيان به کشاورزان و حق آبه بران پايين دست مي‌شود.

ميرزايي تصريح کرد: برداشت‌هاي آب از رودخانه کشکان و سرشاخه‌هاي آن بايستي به طور صحيح مديريت شود و نبايستي فقط بر روي توسعه منابع آب تمرکز کرد، بلکه بايد با شناخت صحيح، طرحهاي توسعه منابع آب را متناسب با توان رودخانه و با در نظر گرفتن همه جوانب کار، به گونه اي مديريت کرد که توسعه پايدار و بلند مدت را فراهم کند. وي ادامه داد: وقوع خشکساليهاي پي در پي سالهاي اخير، تأثير منفي شديدي نيز بر منابع آب زيرزميني منطقه داشته به طوريکه بر اساس آمارهاي موجود تراز سفره‌هاي آب زيرزميني در همه دشت منفي و آب بسياري از چشمه‌ها نيز خشکيده است.

تأثير سوء خشکسالي‌ها بر منابع آب شرب

اين کارشناس ارشد منابع آب در رابطه با تأثير سوء خشکساليها بر منابع آب شرب اظهار داشت: وقوع خشکساليهاي اخير بر روي منابع آب شرب شهري و روستايي پلدختر نيز تأثير منفي شديدي داشته و ضعف مديريت در بخش توزيع و مصرف آب مشکل را دوچندان کرده است.وي افزود: در بخش آب شرب روستايي از 247 روستاي داراي سکنه شهرستان پلدختر فقط تعداد 84 روستا با جمعيتي معادل 30366 نفر تحت پوشش آبفار بوده و تعداد 163 روستاي ديگر با جمعيتي معادل 13534 نفر تحت پوشش آبفار نبوده و مديريتي بر منابع و مصارف آنها وجود ندارد و بسياري از اين روستاها در حال حاضر با مشکل آب شرب سالم و بهداشتي مواجه اند.ميرزائي با بيان اينکه در حال حاضر آب شرب حدود 52 درصد از جمعيت شهري و روستايي پلدختر از هفت حلقه چاه آهکي آبخوان روستاي گل گل تأمين مي‌شود، اظهار داشت: بر اساس اندازه گيريهاي انجام شده براي 40 هزار نفر جمعيت فوق الذکر 351 ليتر در ثانيه با کارکرد 18 ساعت ( در فصول سرد ) و 24 ساعت ( در فصول گرم) در شبانه روز توسط شرکت‌هاي آبفا و آبفار از اين آبخوان آب برداشت مي‌شود که براساس استانداردهاي مهندسي کشور با احتساب حتي سرانه مصرف 200 ليتر، حدود سه برابر نياز فعلي جمعيت آب توليد مي‌شود.

چالش تامين آب پيش روي 52 درصد جمعيت پلدختر

وي ادامه داد: با توجه به برداشت‌هاي اضافي و بي‌رويه از آبخوان گل گل، سطح اين آبخوان در مرداد ماه سال جاري نسبت به يک دوره ده سال و شش ماهه به ميزان 10.5 متر افت داشته و اين يک تهديد جدي براي آبخوان گل گل و يک چالش براي 52 درصد جمعيت شهرستان پلدختر محسوب مي‌شود. مدير امور آب شهرستان پلدختر در رابطه با مشکل تأمين آب عشاير منطقه گفت: بسياري از چشمه سارهاي کوچک و پراکنده که عشاير از آب آنها مصارف شرب خود و دامهايشان را تأمين مي‌کرده اند به طور کامل خشک شده که به همين سبب طي روزهاي اخير درخواست‌هاي متعددي از طرف عشاير جهت تأمين آب دريافت شده است.

ميرزائي تصريح کرد: با توجه به احتمال تداوم خشکساليها، بهترين گزينه براي حل مشکل تأمين آب عشاير، حفر چاههاي مالداري در محل اسکان آنهاست که اين کار نيازمند منابع مالي است. اين کارشناس ارشد آبهاي زيرزميني اظهار داشت: وقوع خشکساليها و کم آبي از ويژگيهاي ذاتي، طبيعي و اقليمي کشور ماست و خشکسالي‌ها غالبا در دوره‌هاي 10 و 30 ساله در ايران اتفاق مي‌افتد.وي افزود: مقابله با خشکسالي زماني موفق است که با پيش بيني و برنامه ريزي دوره‌هاي خشکسالي و ايجاد ظرفيت‌هاي لازم، هم در بعد تأمين و هم در بعد مصرف و با روشي پايدار به عبور از دوره خشکسالي نائل آييم.

ميرزائي ادامه داد: با وضعيت موجود و رخداد بحران خشکسالي در استان، متأسفانه تاکنون هيچگونه برنامه اي براي مقابله با خشکسالي از طرف دستگاههاي متولي استاني و کشوري به زير مجموعه‌هاي شهرستاني اعلام نشده و اعتباري نيز در اين خصوص تخصيص داده نشده است.

وي مدعي است که حتي دستگاههاي ذيربط نسبت به مسائل و مشکلات خشکسالي بي تفاوت و به جاي مستند سازي و ارائه آمار و ارقام خسارات و پيامدهاي خشکسالي، سهل انگاري و پنهان کاري مي‌کنند.

ميرزائي افزود: خشکسالي بر همه فعاليت‌هاي اقتصادي تأثير گذار است به ويژه در جوامع روستايي و عشايري که زندگي عمومي در سطح پاييني است اثرات منفي شديدتري بر روي درآمد، اشتغال، بازپرداخت اقساط وامها و وضعيت بهداشت و کيفيت زندگي آنها مي‌گذارد و حتي در برخي موارد نيز موجب افزايش منازعات محلي و درگيري بين مصرف کنندگان آب در اين مناطق مي‌شود.