روایت اقتصاددانان از مدیریت اقتصادی شگفت‌انگیز دولت در دوران جنگ

چکیده :برای چه کسی قابل درک و فهم است که به همت مرحوم عالی نسب سهم بودجه دفاعی ایران در دوران جنگ نصف بودجه دفاعی ایران در سالهای 52 تا 57 شد و سهم بودجه توسعه اجتماعی ایران در دوران جنگ 2 برابر بودجه توسعه اجتماعی ایران در سالهای 52 تا 57 شد؟ / رهبر یکی از احزاب حاکم سوئیس گفت وقتی با همکارانم در رابطه با ایران بحث می کنیم و اعداد و ارقام مربوط به تحولات اقتصادی ایران در زمان جنگ را مشاهده می کنیم، شگفت زده می شویم، چون متوجه می شویم چقدر بین مدیریت اقتصادی ایران با مدیریت اقتصادی عراق تفاوت وجود دارد....

مراسم هفتمین سالگرد سید میرمصطفی عالی نسب، از یاران و همفکران دیرین مهندس میرحسین موسوی، عصر روز پنجشنبه در محل موسسه مطالعات دین و اقتصاد برگزار شد.

در این مراسم که جمعی از علاقه مندان وی و اهالی اندیشه و صاحبنظران مسائل اقتصادی حضور داشتند، محمدرضا بهشتی فرزند ارشد شهید بهشتی و جمعی دیگر از صاحبنظران به سخنرانی پرداختند.

به گزارش مهر، مرحوم میرمصطفی عالی‌نسب، برای مدیران کشور فردی شناخته شده و مورد احترام بود ولی قدیمی‌ها او را بیشتر با نام حک شده‌اش روی تولیدات و محصولات خانگی می‌شناختند. کسی که بیش از 70 سال در تبریز و تهران فعالیت‌ مستمر و پویا در عرصه تولید، امور اقتصادی، مدیریتی و برپایی نظام تولید صنعتی به شکل نوین داشت. صنعتگری که مدتی در بستر بیماری بود و در نهایت هفت سال قبل به دیار باقی شتافت تا نام خویش را به عنوان مدیری لایق و کارآفرینی مبتکر جاودانه سازد.

مهمترین هدف مرحوم عالی نسب برقراری موازین عادلانه درمناسبات اقتصادی و اجتماعی در کنار ارتقای توان تولید در رقابت‌های ملی بود و از نظر وی، مسئله اساسی این بود که مدیریت توسعه در ایران این است که این سه مورد با هم همراه شوند. تا جایی که برخی می گویند در 8 سال جنگ تحمیلی خط اقتصادی دولت عمدتا از اندیشه های اقتصادی استاد عالی نسب نشأت می‌گرفت. گزیده ای از دیدگاه‌های اقتصادی مرحوم عالی نسب که در این مراسم مطرح شده، بدین شرح است:

* عزیزان من ! توصیه این پدر پیری که عمری از او باقی نمانده به همه شما و مخصوصا به جوانان، به جوانان عزیز این مرز و بوم مقدس این است که هرگز از تلاش و مجاهده در جهت بسط عدالت و محو استضعاف و محرومیت و ساختن ایرانی آباد و توسعه یافته دست بر نداشته و این امور عظیم را تنها برای رضای خدا وظیفه خود بدانید.
*من در زندگی خود همواره دو نکته را مد نظر داشته ام؛ یکی اینکه همنشینان خوبی برای خود انتخاب کرده ام و دیگراین که به مسائل کارشناسی اهمیت داده ام.
* در حال حاضر(سال 79) مردم ایران هر کیلوگرم مواد اولیه را به قیمت 9 ریال صادر و در قبال آن هر کیلوگرم موبایل را به قیمت 50 میلیون ریال وارد می کنند که این ارزش افزوده کلا نصیب دیگری می شود.
* با بهره 17 یا 18 درصدی اشتغال ایجاد نمی شود؛ هر چه نرخ بهره بانکی بالاتر باشد، اشتغال کمتری ایجاد خواهد شد.
* مرحوم آیت الله بروجردی حتی سهم زکوه از طرف کسی که بهره می گرفت، نمی پذیرفت و آن را سهم صاحبان آن پول می دانست.
* ما موظفیم که از صدور مواد خام معدنی جلوگیری کنیم و این ثروتهای خدادادی را به بهترین وجه مورد استفاده قرار دهیم.

مرد میدان عمل اقتصادی

محمدرضا بهشتی در سخنانی در این مراسم، اظهار داشت: پاسداشت بزرگانی که تنها به ذکر نام آنها بسنده کنیم و برگزاری جلساتی که گاهی با هزینه های کلان و کم ثمر است، نتیجه ای در بر نخواهد داشت بلکه باید بدانیم از این جلسات چه بهره خواهیم گرفت.

وی افزود: برخورد با مرحوم عالی نسب یک تجربه بود و مواجهه با وی تجربه ای بود که نظیرش را کمتر می شد، یافت. بهشتی با اشاره به اینکه 25 سال پیوسته به غیر از فاصله ای که برای تحصیل از ایران خارج شده بود، با مرحوم عالی نسب ارتباط داشت، گفت: حضور در محضر وی همیشه آموزنده بود، چرا که وقتی سخن می گفت به معنای واقعی آدمی احساس می کرد که از عمقی برخوردار است و اظهارنظر های وی، برخوردار از بینشی روشن بود.

وی با بیان اینکه مرحوم عالی نسب مرد میدان عمل اقتصادی بود، گفت: در روزگاری که چنین افرادی در جامعه کم بودند، حضور مرحوم عالی نسب جاذبه های زیادی ایجاد می کرد به طوری‌که روبرو شدن با وی انسان را به تامل و تواضع در برابر شخصیت خودساخته اش وا می داشت.

بهشتی افزود: علاوه بر دانش و تجربه عمیق مرحوم عالی نسب، حضور عملی ایمان در فکر و در سخن او بسیار قابل توجه بود به طوری‌که هم‌نشینی با وی هم عقل افزا و هم دین افزا بود.

وی با بیان اینکه مرحوم عالی نسب به لحاظ علمی شخصیتی بسیار ممتازی داشت، گفت: وی از نگاه کلان اقتصادی برخوردار بود به طوری‌که از دایره نگاه خرد خود را فرا کشید و در سطح ملی و بین المللی قدرت تجزیه و تحلیل مسائل اقتصادی را داشت.

بهشتی افزود: سخنان مرحوم عالی نسب در جلساتی تصمیم گیری‌ها بسیار حائز اهمیت و مثمر ثمر بود. سخنان وی از سنخ متفاوتی با سخنان کسانی بود که در چارچوب اقتصاد خرد به مسائل نگاه می کردند.

وی در ادامه افزود: در یکی از جلساتی که در نخست وزیری در مقاطع اولیه انقلاب برگزار شد، بحث بر سر آن بود که بتوان به نوعی صادرات غیر نفتی را افزایش داد؛ آن هم در شرایطی که درآمد ما به طور اسفناک از فروش نفت پایین بود.

بهشتی با اشاره به خاطره ای در مقاطع جنگ تحمیلی، اظهار داشت: در همان دوران جماعتی از باغدارها به دفتر نخست وزیری مراجعه کرده بودند و انتظارشان از دولت این بود که برای اینکه سیب‌هایشان از بین نرود، به آنها ارز دولتی داده شود تا بتوانند سیب‌هایشان را صادر کنند در حالی که مرحوم عالی نسب به آنها گفت با توجه به شرایط فعلی نمی توانیم حتی ارز مختصری را برای صادرات سیب هایتان در اختیار شما بگذاریم، چون شما تنها از منظر یک باغدار به موضوع نگاه می کنید در حالی که این موضوع ابعاد مختلفی دارد.

وی اضافه کرد: مرحوم عالی نسب با محاسبات خود به آنها نشان داد که صادرات سیب در آن شرایط نه تنها موجب ارز آوری به کشور نمی شد بلکه ارز را هم از کشور خارج می کرد و من آنجا متوجه شدم که نگاه خرد یک باغدار با نگاه کلان یک اقتصاددان چقدر متفاوت است.

بهشتی در ادامه به یکی دیگر از ویژگی های شخصیتی مرحوم عالی نسب اشاره کرد و افزود: مرحوم عالی نسب چه در زندگی شخصی و چه در زندگی اجتماعیش به یک گونه عمل می کرد و دوگانگی مشاهده نمی شد؛ یعنی اگر به چیزی رسیده بود و به آن ایمان داشت، آن موضوع را هم در زندگی شخصی و خصوصیش و هم در زندگی اجتماعیش رعایت می کرد و کسی بود که منافع ملت و کشور برایش از منافع خود و خانواده اش مهمتر بود.

وی با بیان اینکه مرحوم عالی نسب تا زمانی که فکر می کرد، کار و فکرش برای پیشبرد کشور مناسب است پا به پای مسئولان همراهی می کرد، گفت: اما وقتی دید که کار و عملش با مقاومت هایی در کشور روبرو می شود، سطح فعالیت اجتماعی خود را کاهش داد اما در هر فرصتی که پیش می آمد بدون آنکه هتاکی کند، نقطه نظرات کارشناسی اش را به مسئولان اعلام می کرد.

به گفته بهشتی، با آنکه خیلی از افراد به لحاظ سلایق سیاسی با او موافق نبودند اما در مورد مسائل مختلف اقتصادی با مرحوم عالی نسب مشورت می کردند و از نقطه نظرات کارشناسی وی بهره مند می شدند ،البته او هم در ابراز نقطه نظرات کارشناسی خود برای حفظ منافع ملی کشور دریغ نمی ورزید.

بهشتی اضافه کرد: مرحوم عالی نسب در تمام طول مدتی که مشغول فعالیت بود، نه تنها چیزی دریافت نکرد بلکه گره‌گشای افزاد مختلفی هم بود و بیش از توان یک فرد معمولی تلاش می کرد و تا جایی که برایش مقدور بود، تلاش‌های خود را به ثمر می رساند.

وی از مرحوم عالی نسب به عنوان عنصر فعال، اهل تلاش و متعصب به رونق تولید و صنعت کشور یاد کرد و افزود: در زمانی که وضعیت نساجی کشور به گونه ای بود که پارچه مرغوب تولید می کرد، مرحوم عالی نسب گفت من دیگر از پارچه خارجی استفاده نمی کنم و برای کمک به رونق تولید کشور از پارچه ساخت داخل لباس تهیه می کنم.

به دنبال طراحی اقتصاد بومی

فرشاد مومنی هم در این مراسم به ویژگی‌های شخصیتی مرحوم عالی نسب اشاره کرد و افزود: خداوند در قرآن کریم می فرماید شکرگزار نعمت‌هایی که به شما ارزانی داشته ایم باشید و بزرگداشت چنین انسانهای مسلمان، بزرگ، آزاده، خدمتگزار و ممتاز و استراتژیست برجسته و سالهای اولیه پس از پیروزی انقلاب اسلامی نوعی شکرگزاری از وجود داشتن چنین انسان‌های بزرگی است.

وی یادآور شد: به خاطر دارم در مراسمی که به مناسبت سومین روز درگذشت مرحوم عالی نسب در این موسسه برگزار شد، سخنان خود را اینطور شروع کردم:” با توجه به اینکه جنگ تحمیلی در تاریخ کشورمان به عنوان طولانی ترین جنگ‌ها ثبت شده است، بدون آنکه یک مورد مرگ و میر ناشی از قحطی و اپیدمی داشته باشیم در حالی که در جنگ جهانی دوم قابل مقایسه با 8 سال جنگ تحمیلی نبود آنطور که دکتر ناصر پاکدامن در کتابش عنوان کرده هزاران مورد مرگ و میر ناشی از قحطی و اپیدمی در ایران مشاهده شده است و سپس این سئوال را مطرح کردند که آیا ملت ما می‌داند بزرگترین سهم از این افتخار بزرگ مربوط به دانش، تجربه و پیگیری های استاد عالی نسبت است؟”

این اقتصاددان کشورمان تصریح کرد: اما متاسفانه از آن زمان تاکنون هنوز کسانی هستند که آگاهی حداقل از حقوق بزرگ این مرد بر اقتصاد ایران ندارند. وی با بیان اینکه مرحوم عالی نسب یک زندگی سراسر افتخار آمیز داشت، گفت: شاید بزرگترین امتیاز وی در زندگی اجتماعیش این بود که همیشه مصالح جمعی را بر منافع فردی خود ترجیح می‌داد.

مومنی ادامه داد: در شرایطی که یافتن نمونه ای ارزشمند و راهنمایی امیدبخش برای نسل‌های جوان و حتی میانسال ما حکم کیمیا را پیدا کرده، مطرح کردن خدمات مرحوم عالی نسب می تواند چراغ امیدی باشد که در این موج همچنین مردانی بزرگ می‌آیند و خدماتی شایسته از خود به جای می گذارند.

وی تصریح کرد: باید امیدوار باشیم پس از درگذشت این انسان‌های بزرگ پیگیری بنیان‌های اندیشه بلند آنها بتواند راهگشای بسیاری از مشکلات کشورمان باشد.

عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی در بخش دیگری از سخنانش به انتشار کتاب ” اقتصاد ایران در دوران جنگ تحمیلی” که سال 1387 توسط مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی منتشر شد، اشاره کرد و افزود: این کتاب با اینکه از نظر بنیه تحلیلی چندان قوامی ندارد اما از نظر جمع آوری آمار و اطلاعات در حوزه اقتصاد دوره جنگ کتاب ارزشمند و منحصر به فردی است.

وی افزود: در بخشی از این کتاب (صفحه 52 تا 62) وضعیت اقتصادی ایران با وضعیت اقتصادی عراق از زمان شروع تا پایان جنگ مقایسه و آمارهایی نیز در این رابطه ارائه شده است.

مومنی با بیان اینکه چنین آمارهایی به صورت تصادفی از مقایسه وضعیت اقتصادی دو کشور ایران و عراق از زمان جنگ به دست نیامده است، گفت: وقتی به این آمارها نگاه می کنیم، متوجه می شویم که به چه میزان نسبت به پیگیری تجارت ارزشمند اقتصادی کسب شده در دوران جنگ توسط بزرگانمان کاهل هستیم.

وی در بیان آمارهای ذکر شده در این کتاب، گفت: در زمان شروع جنگ تحمیلی جمعیت کشور عراق در حدود 14 میلیون نفر و جمعیت ایران بیش از 30 میلیون نفر، میزان صادرات نفت عراق سالیانه در آن زمان در حدود 26 میلیارد دلار و میزان صادرات نفت ایران در آن زمان سالیانه در حدود 11.6 میلیارد دلار ، میزان ذخایر ارزی عراق 35 میلیارد دلار و میزان ذخایر ارزی ایران 5.6 میلیارد دلار بود، ضمن اینکه میزان بدهی خارجی عراق در آن زمان صفر و میزان بدهی خارجی ایران 7.5 میلیارد دلار برآورد می شد.

به گفته وی، پس از جنگ تحمیلی میزان ذخیره ارزی ایران به 86 میلیارد دلار رسید و میزان ذخیره ارزی عراق صفر شد، همچنین میزان بدهی خارجی عراق بیش از 7 میلیارد دلار برآورد شد و میزان بدهی خارجی ایران صفر بود.

مومنی تصریح کرد: همه این آمارها در شرایطی به دست آمده بود که کل نظام بین المللی از عراق حمایت می کرد و از سویی دیگر، انواع و اقسام محدودیت‌ها و تحریم‌ها را در آن زمان علیه ایران اعمال می کردند.

این اقتصاددان در ادامه سخنانش به سفرهایی که همراه مرحوم عالی نسب برای شرکت در اجلاس بین المللی کار در ژنو می رفت، اشاره کرد و افزود: در چند سفری توفیق داشتم مرحوم عالی نسب را برای اجلاس بین المللی کار در ژنو همراهی کنم که در یکی از این سفرها ،فردی به نام “امیلییو پاگانی” که در آن زمان رهبر یکی از احزاب حاکم سوئیس بود، وقتی شنید مرحوم عالی نسب به ژنو آمده است، با توجه به شناختی که از ایشان داشت، به دیدار ما آمد.

وی افزود: پاگانی در این جلسه به ما گفت وقتی با همکارانم در رابطه با ایران بحث می کنیم و اعداد و ارقام مربوط به تحولات اقتصادی ایران در زمان جنگ را مشاهده می کنیم، شگفت زده می شویم، چون متوجه می شویم چقدر بین مدیریت اقتصادی ایران با مدیریت اقتصادی عراق تفاوت وجود دارد.

مومنی ادامه داد: از نکات قابل توجه این بود که این فرد در آن زمان به من گفت همیشه در جلساتمان به همکارانم می‌گویم در ایران کسی را می شناسم که اگر حکومت گران به طور جدی به حرف‌های او توجه کنند، حتی همین کارنامه فعلی هم در شان این کشور نیست بلکه باید کارنامه بهتری داشته باشند.

به گفته وی، مرحوم عالی نسب از جهات گوناگون به ویژه از منظر دیده بانی از نوامیس اقتصادی کشور در سالهای جنگ، فردی استثنایی بود.

این استاد دانشگاه در بخش دیگری از سخنانش اظهار داشت: مرحوم عالی نسب اعتقاد داشت در این مملکت اقتصاد و سیاست به سادگی مشکلاتش حل نخواهد شد، چون در بحث اقتصادی بر این باور بود که هر کسی دو زار از پدرش پول گرفته آمده و یک خرید کوچک انجام داده ، خود را صاحب سبک اقتصادی می داند و نظر کسی را قبول ندارد و در بحث سیاسی معتقد بود هر کسی که دو قدم راه رفته و شعار داده، خود را صاحب علم سیاست می داند و برای دیگران ارزشی قائل نیست.

وی در بیان مهمترین اقدامات مرحوم عالی نسب در ایران گفت: مرحوم عالی نسب به آنچه در تئوری ایمان داشت، عمل می‌کرد، بر مفاهیم کلیدی و راهگشا برای اقتصاد بومی کشور تاکید داشت و در جهت پیشبرد راهبردهایی که برای توسعه ایران طراحی کرد، تلاش بسیاری نمود.

مومنی در ادامه به نکاتی برای کسانی که می خواهند در جهت توسعه اقتصادی ایران از مرحوم عالی نسب الگوبرداری کنند، اشاره و خاطر نشان کرد: مرحوم عالی نسب سهمی از بخش سرنوشت ساز آنچه که امروز به آن فرهنگ می گویند، داشت. این مرد بزرگ سهمی از ضرورت بازار سیاست به عنوان مهمترین پیش نیاز اصلاح اقتصاد در سیاست داشت و همچنین سهمی بسیار عمیق از منزلت دانش ضمنی و دانشی که همراه با عمل است، داشت.

وی مهمترین خلاء توسعه ملی را فقدان دانش عملگرا دانست و افزود: با توجه به اینکه در حال حاضر وضعیت تولید در کشورمان روزهای خوبی را تجربه نمی‌کند، مرحوم عالی نسبت بر شیرین کردن کار تولیدی و محدود کردن واسطه‌گران تاکید داشت.

این اقتصاددان کشورمان با تاکید بر اینکه مرحوم عالی نسب همواره مدیریت کشور را از دادن شوک به جامعه پرهیز می‌داد، گفت: الان می توانیم درک کنیم او با آن دانش و تجربه، اگر هم اکنون بود چگونه تا جایی که توان داشت، تلاش می کرد تا اوضاع به گونه ای دیگر شود.

وی در ادامه گفت: برای چه کسی قابل درک و فهم است که به همت مرحوم عالی نسب سهم بودجه دفاعی ایران در دوران جنگ نصف بودجه دفاعی ایران در سالهای 52 تا 57 شد و سهم بودجه توسعه اجتماعی ایران در دوران جنگ 2 برابر بودجه توسعه اجتماعی ایران در سالهای 52 تا 57 شد؟

مومنی با بیان اینکه هزینه های دفاعی نسبت به دوره پهلوی نصف و هزینه های اجتماعی نسبت به آن دوران دو برابر شد، گفت: این موضوع بهترین رویکرد توسعه گرا نسبت به ایران است که متاسفانه در حال حاضر هیچ کس به آن توجهی ندارد.

بی‌چشم‌داشت به قدرت و ثروت

احمد محمود رباطی هم در مراسم هفتمین سالگرد سید میرمصطفی عالی نسب گفت: این جلسات اثر و کارآمدیش در این است که بتواند بخشی از افکار و خصوصیات اخلاقی این بزرگمرد را که واقعا برای شرایط امروز راهگشاست، به نسل جوان منتقل کند.

وی یکی از ویژگی های شخصیتی مرحوم عالی نسب را مورد اشاره قرار داد و افزود: مرحوم عالی نسب بسیار ساده گو بود و این ساده گویی یکی از هنرها و ویژگی های بارز او به شمار می رفت، چرا که مطالب پیچیده را بسیار ساده مطرح می کرد به طوری‌که همه افراد با سطح دانش متفاوت از این مطالب بهره می جستند.

این استاد دانشگاه، مرحوم عالی نسب را یک استراتژیست تمام معنا ذکر کرد و افزود: او هدف، ابزار و مسیر را می‌شناخت، اقتصاد ایران، دانش اقتصاد، مباحث مدیریت و مباحث مالی را به خوبی درک می کرد و نکاتی را مطرح می‌کرد که استراتژیک بود و می توانست برای ایران نجات دهنده باشد.

وی ادامه داد: گاهی وقت‌ها مرحوم عالی نسب از رفتار برخی مسئولان رنجیده خاطر می شد و وقتی ما به نزد وی می‌رفتیم، می گفت تا زمانی که به اندازه نیم درصد در تورم تاثیرگذار باشم، به فعالیتم ادامه می دهم اما اگر احساس کنم تاثیرگذار نیستم، دلیلی بر حضور خود نمی بینم.

رباطی تصریح کرد: مرحوم عالی نسب تا زمانی که در سیستم کار می کرد، یک ریال از سیستم دریافت نکرد، چون الگویش الگویش ائمه اطهار بود.

به گفته وی، مرحوم عالی نسب هیچ چشم‌داشتی به قدرت، ثروت و منزلت اجتماعی نداشت در حالی‌که علم سیاست می‌گوید کسب قدرت باید کرد.

این استاد دانشگاه با اشاره به اینکه مرحوم عالی نسب انسانی آزاده بود و تا آنجایی که می توانست برای نجات اقتصاد کشور تلاش می کرد، گفت: این مرد بزرگ وقتی دید که جایی در سیستم ندارد، از این سیستم کنار کشید.

وی به توجه ویژه امام خمینی (ره) به مرحوم عالی نسب اشاره کرد و افزود: گاهی اوقات از طریق مرحوم حاج احمد آقا خبر می‌رسید که یکی از خاطرجمعی‌های امام راحل حضور وی در سیستم است در حالی که حضرت امام (ره) به سادگی به کسی اعتماد نمی کرد.

این استاد دانشگاه اضافه کرد: گاهی اوقات به مرحوم عالی نسب می گفتیم، مطالبتان را بنویسید و در قالب کتابی عرضه کنید، که ویز این موضوع امتناع می کرد و می‌گفت برادر، ما گرفتار بدیهیات هستیم. بدیهیات به زمین مانده است.

رباطی ادامه داد: مرحوم عالی نسب این سئوال را مطرح می کرد که مگر هزینه – فایده مورد اتفاق نظر همه علمای اقتصادی نیست؟ پس چرا در عرصه های مختلف این اصل مهم اقتصادی نادیده گرفته می شود.

وی با بیان اینکه مرحوم عالی نسب نسبت به هزینه ها حساسیت زیادی داشت، گفت: به قول مرحوم حسین عظیمی، اقتصاد یعنی حساسیت نسبت به هزینه در حالی که متاسفانه می بینیم خیلی از افراد به این موضوع بی تفاوت هستند.

این استاد دانشگاه با بیان اینکه مرحوم عالی نسب از نظر علمی بر اصل رقابت اقتصادی احاطه کامل داشت، در عین حال گفت: اما به دلیل برخی مسائل مرحوم عالی نسب عنوان می کرد که ما رقابت اقتصادی را قبول داریم اما شرایط فعلا ناموزون است و معتقد بود باید با برنامه ای جامع تلاش کنیم تا حداقلی از شرایط را فراهم کنیم و به طور زمان بندی شده وارد رقابتی آگاهانه اقتصادی شویم.

وی افزود: این در حالی بود که در آن زمان عده ای جنجال می کردند و همایش می گذاشتند و فکر می کردند که هیچ کس نمی داند، رقابت اقتصادی چیست. در شرایطی که رقابت اقتصادی جزو بدیهیات و الفبای اقتصاد است و هیچ کس نیست که آن را تصور کرده ولی تصدیق نکند اما باید شرایط آن رقابت در کشور فراهم شود.

اقتصاددان اخلاق‌گرا

محمد خوش چهره استاد بازنشسته دانشگاه تهران هم در این برنامه به سخنرانی پرداخت و گفت: مرحوم عالی نسب، یکی از بزرگانی بود که عرصه های تئوریک و تجربی علم اقتصاد را به طور عمیق مورد کنکاش قرار می داد.

وی با بیان اینکه مرحوم عالی نسب مطالب پیچیده را برای مردم ساده عنوان می کرد تا برای همه اقشار جامعه قابل فهم باشد، گفت: در بحث استراتژیک هم بسیار قوی عمل و در هر جامعه ای گروه هدف مناسب با آن جامعه را از منظر اقتصاد سیاسی تحلیل می کرد، ضمن اینکه او راه پیشرفت آن جامعه را بر مبنای یک تئوری تاریخی تبیین می کرد و تاریخ ایران را به خوبی می شناخت.

خوش چهره اضافه کرد: مرحوم عالی نسب مناسبات استراتژیست را هم در محیط ملی و هم در محیط بین المللی به خوبی می شناخت به طوری‌که تهدیدها و فرصت‌ها را به موقع درک می کرد و وارد عمل می شد.

وی با اشاره به اینکه مرحوم عالی نسب یک بنگاه اقتصادی نمونه داشت، گفت: در این بنگاه اقتصادی مناسبات و روابط انسانی در محیط کار و کارگری را به خوبی تشخیص می داد. به گفته وی، مرحوم عالی نسب در حوزه دیانت و اقتصاد مجتهدی بود که در حوزه اقتصاد اجتهاد می کرد.

خوش چهره با اشاره به اینکه مرحوم عالی نسب به دلیل عقبه اسلامی و دیانتی که داشت، به شدت در مناسبات اسلامی و کارکردها حساس بود، گفت: این انسان بزرگ همواره اخلاق را در مناسبات اقتصادی دخیل می دانست و معتقد بود که هیچ جامعه ای سقوط نمی کند؛ مگر اینکه اخلاق در آن سقوط کند.

معتقد به مهندسی و اخلاق اقتصاد

یدالله دادگر اقتصاددان نیز در این مراسم گفت: یک اندیشمند بزرگ می گوید اقتصاد جمع اخلاق و مهندسی است. بر این اساس، مرحوم عالی نسب هم بر مهندسی اقتصاد و هم بر اخلاق اقتصاد مسلط بود که نیاز جدی جامعه امروز ماست.

به گفته وی، در هر جای دنیا که اخلاق و مهندسی در کنار هم باشند، موفقیت حاصل خواهد شد. این اقتصاددان تصریح کرد: مرحوم عالی نسب کلماتش، رفتارش، عملش، توصیه هایش و برخوردهایش مانند ابر پاییزی حاوی نکات قابل تاملی بود.

وی با بیان اینکه مرحوم عالی نسب ویژگی شهامت و تدبیر را با هم داشت، گفت: شاید خیلی از آدم‌ها شهامت داشته باشند اما فاقد تدبیر باشند و یا خیلی های دیگر تدبیر داشته باشند اما شجاعت کافی را برای طرح مسئله نداشته باشند اما مرحوم عالی نسب کسی بود که هر دو را با هم داشت. دادگر در پایان یادآور شد: جای چنین بزرگمردانی در شرایط فعلی اقتصادی ایران بسیار خالی است.