دانشگاه علامه، همچنان پیشتاز تحولات منفی در دانشگاهها؛ بازنگری در شش رشته علوم انسانی

چکیده :چند روز پس از تقدیر دولت از رئیس دانشگاه علامه و معرفی صدرالدین شریعتی به عنوان پیشتاز در تفکیک جنسیتی، وی خبر داد که شش رشته علوم انسانی در این دانشگاه مورد بازنگری قرار می گیرد؛ تا همچنان دانشگاه علامه، پیشتاز تحولات منفی سالهای اخیر در سطح دانشگاه ها باشد....

کلمه – گروه اجتماعی: چند روز پس از تقدیر دولت از رئیس دانشگاه علامه و معرفی صدرالدین شریعتی به عنوان پیشتاز در تفکیک جنسیتی، وی خبر داد که شش رشته علوم انسانی در این دانشگاه مورد بازنگری قرار می گیرد؛ تا همچنان دانشگاه علامه، پیشتاز تحولات منفی سالهای اخیر در سطح دانشگاه ها باشد.

پس از انتخابات ریاست جمهوری 88 بود که موجی از عزل و بازنشتگی های اجباری اساتید و مدیران دانشگاه ها به راه افتاد. موجی که نوک پیکان آن به سمت اساتید و مدیران لایقی بود که در جریان انتخابات ریاست جمهوری دهم از حامیان میرحسین موسوی و یا مهدی کروبی بودند.

عزل مدیران و اساتید با سابقه دانشگاه ها آغاز راهی بود برای تغییراتی که دانشگاه ها را به سمتی هدایت کنند که به جای پرورش نخبگان و دانشجویان در مسیری گام بردارند که پرورش نخبگان و پیشرفت در زمینه های علمی به جای آنکه در اولویت قرار گیرد به حاشیه رفته و به مرور زمان فضای دانشگاه ها با شرایطی روبه رو شود که در مسیر انحطاط قرار گیرند.

تفکیک جنسیتی، ایجاد فضایی پادگانی، حذف رشته های متعدد به بهانه بازنگری، اخراج اساتید برجسته به دلایل غیر معقول از جمله اقداماتی بوده است که طی این مدت سبب شده است تا دانشگاه که مظهر رشد علم در یک جامعه است از مسیر اصلی خود خارج شده و در راهی قرار گیرد که عاقبت آن جز شکست در زمینه های علمی و فرهنگی در عرصه های داخلی و خارجی نخواهد بود.

موضوع بازنگری رشته های تحصیلی بحثی است که این روزها در وزارت علوم زمزمه می شود و یکی دیگر از اقدامات صورت گرفته در این زمینه در جلسه ای که اخیرا با حضور کامران دانشجو و چهل تن از روسای دانشگاه های کشور برگزار شد مطرح گردید و صدرالدین شریعتی، رییس دانشگاه علامه طباطبایی، از بازنگری در شش رشته‌ی روانشناسی، علوم تربیتی، حقوق و سیاست، اقتصاد و علوم اجتماعی هم اکنون در این دانشگاه خبر داد.

پس از سخنان آیت الله خامنه ای در خصوص اسلامی شدن دانشگاه ها و خصوصا رشته علوم انسانی بود که علاوه بر اظهار نظرات گوناگون اقدامات مختلفی نیز از سوی مسئولین دانشگاه ها صورت گرفت. که می توان به تفکیک جنسیتی در برخی از دانشگاه ها از جمله دانشگاه علامه طباطبایی و عدم پذیرش دانشجو در اکثر رشته های علوم انسانی، تشکیل شوراهایی برای تحول در رشته علوم انسانی بر پایه اسلامی شدن آن و… نام برد. تشکیل کنگره ای با بودجه میلیاردی با عنوان « کنگره بین المللی علوم انسانی» نیز از جمله اقدامات دیگری ست که در راستای سخنان رهبری شکل گرفته است.

آیت الله خامنه ای در یکی از سخنرانی های خود در دیدار با جمعی در قالب بانوان قرآن ‌پژوه کشور در تاریخ ۲۸/۷/۱۳۸۸ ضمن انتقاد و گلایه از روند تدریس علوم انسانی در دانشگاه ها و غلط دانستن مبنای موجود اظهار داشته بود: من درباره‌ى علوم انسانى گلایه‌اى از مجموعه‌هاى دانشگاهى کردم -بارها، این اواخر هم همین جور- ماعلوم انسانى‌مان بر مبادى و مبانى متعارض با مبانى قرآنى و اسلامى بنا شده است. علوم انسانى غرب مبتنى بر جهان‌بینى دیگرى است؛ مبتنى بر فهم دیگرى از عالم آفرینش هاست و غالباً مبتنى بر نگاه مادى است. خب، این نگاه، نگاه غلطى است؛ این مبنا،مبناى غلطى است. این علوم انسانى را ما به صورت ترجمه‌اى، بدون اینکه هیچ‌گونه فکرتحقیقىِ اسلامى را اجازه بدهیم در آن راه پیدا کند، می‌آوریم تو دانشگاه‌هاى خودمان و در بخش‌هاى مختلف این‌ها را تعلیم میدهیم؛ در حالى که ریشه و پایه و اساس علوم انسانى را در قرآن باید پیدا کرد.

این اظهار نظرات و گلایه های مکرر ایشان در جمع ها و سخنرانی های مختلف در واقع آغاز راهی بود برای حذف رشته های علوم انسانی به بهانه بازنگری برای اسلامی شدن و اخراج اساتید منتقد از دانشگاه ها به بهانه های مختلف و یا بازنشستگی های اجباری.

بازنگری 400 سرفصل علوم انسانی دانشگاهی

کامران دانشجو وزیر علوم، تحقیقات و فناوری نیز چندی پیش از بازنگری در 400 سر فصل علوم انسانی خبر داده، و عنوان داشته بود: برخی رشته های علوم انسانی همچون جامعه شناسی، اقتصاد و مدیریت در اولویت بازنگری هستند و کمیته های تخصصی رشته های مختلف در وزارت علوم با هماهنگی شورای تحول در علوم انسانی، شکل گرفته و بازنگری سرفصل های درسی علوم انسانی در این کمیته ها با جدیت دنبال می شود.

شاید توجه به این نکته هم حائز اهمیت و بررسی باشد که در بازنگری و تدوین رشته علوم انسانی حوزه علمیه قم نیز نقش به سزایی ایفا می کند. به گفته کامران دانشجو در این راه وزارت علوم از بخش هایی چون حوزه علمیه قم، جامعة المصطفی برای تحول در علوم انسانی مشاوره و کمک می گیرد.

در میان این حذف و اضافه های رشته های علوم انسانی می توان به حذف رشته خبرنگاری و روابط عمومی از دو دانشگاه معتبر کشور یاد کرد. حذف این دو رشته از دانشگاه های علامه طباطبایی و دانشگاه تهران آن هم در آستانه روز خبرنگار در مرداد ماه سال گذشته باعث حیرت و تعجب اکثر دانشجویان این رشته و جامعه خبری ایران شده بود. بعد از حذف دو رشته روزنامه نگاری و روابط عمومی رشته های دیگری نیز از لیست دانشگاه ها حذف شدند تا پذیرفته شدگان سال تحصیلی 90-91 شانس انتخاب آن را نیز از دست بدهند. رشته‌‌های حقوق، علوم سیاسی، اقتصاد، علوم تربیتی، مدیریت، زبان و ادبیات فارسی، زبان و ادبیات انگلیسی، تاریخ، فلسفه، روش‌‌شناسی، ارتباطات و علوم اجتماعی از جمله رشته هایی بوند که بعد از حذف دو رشته روزنامه نگاری و روابط عمومی از کلاس‌های درس سال جدید حذف شده بودند.

این حذف رشته تا بدان جا ادامه یافت که 23 رشته دانشگاه علامه از لیست پذیرش دانشجو در کنکور سال 90 حذف شدند. و معاون آموزشی دانشگاه علامه طباطبایی با طبیعی دانستن این موضوع اذعان داشته بود که نپذیرفتن دانشجو در رشته‌های اعلام شده، در راستای سیاست‌های بازنگری رشته‌های علوم‌ انسانی و اولویت‌های کشور صورت گرفته است. البته چند روز بعد با انتقاد هایی که از این طرح صورت گرفت به گفته ی مسئولان وزارت علوم 13 رشته حذف شده به لیست دانشگاه علامه طباطبایی بازگردانده شد.

فضای پادگانی دانشگاه ها از هشدار اساتید تا اعتراض دانشجویان

بعد از اخراج اساتید به بهانه های مختلف، حذف و بازنگری در رشته ها به بهانه اسلامی شدن علوم انسانی، و اقدام وزارت علوم برای تفکیک جنسیتی در دانشگاه ها، ایجاد فضای پادگانی در دانشگاه ها از جمله اقدامات دیگری است که طی چند سال اخیر صورت گرفته و به شدت نیز از سوی دانشجویان و برخی اساتید برجسته مورد انتقاد قرار گرفته است.

در همین رابطه چندی پیش بود که جمعی از اساتید برجسته دانشگاه علامه طباطبایی با صدور بیانیه ای نکاتی را متذکر شدند و هشدار داده بودند که در صورت ادامه ی چنین روندی به زودی شاهد فرو پاشی این دانشگاه خواهیم بود.

این اساتید برجسته در واکنش به تشديد فضای امنيتی، برخوردهای حذفی، سليقه ای و نامناسب با اساتيد، وضعيت اقتصادی بحرانی و در حال فروپاشی کشور با تنظیم و انتشار نامه ای انتقادی و ارسال آن به شورای عالی انقلاب فرهنگی، نسبت به فروپاشی دانشکده اقتصاد علامه طباطبايی–بعنوان نهادی معتبر و علمی– هشدار دادند. و خواهان آن شده بودند که مرجعی در قوه قضائيه يا آن شورا برای رسيدگی به شکايات و اعتراضات اعضاء هيات علمی و دانشجويان تعيين شود تا استيفاء حقوق آنان را پيگيری کند.

این اساتید در نامه ی معترضانه شان که در اکثر رسانه های داخلی نیز پوشش داده شده بود با اشاره به انحرافات موجود و شیوه نادرست اداره این دانشگاه متذکر شده بودند که این نهاد علمی بالنده در معرض فروپاشی قرار گرفته و با چشم اندازی نگران کننده مواجه شده است. و اخراج و بازنشستگی اجباری و یا ترک ناشی از شرایط نامناسب نزدیک به یک سوم از استادان دانشکده اقتصاد را نتیجه برخوردهای تنگ نظرانه ریاست دانشگاه قلمداد کرده بودند.

فضای پادگانی دانشگاه ها نه تنها مورد اعتراض اساتید قرار گرفته بلکه مورد اعتراض شدید دانشجویان نیز بوده است. طی این مدت بیانیه های مختلف و متعددی از سوی طیف های مختلف دانشجویی منتشر شده است که در تمامی آنها نکته ای که بیش تر از همه به چشم می خورد اعتراض آنها به فضایی پادگانی در محیط دانشگاه ها بوده و خواهان آن بوده اند که با توقف این روند محیط دانشگاه های شان به یک فضای آموزشی مبدل شود.

به هر حال اقدامات نسنجیده ای از قبیل تفکیک جنسیتی و یا بازنگری در رشته های علوم انسانی به بهانه اسلامی شدن و در ادامه حذف اساتید برجسته از دانشگاه ها را نمی توان برایشان نتایج مثبت و افق های روشنی را دید و تعریف کرد. و گویا مسئولان مربوطه بدون در نظر گرفتن عواقب این دست از اقداماتشان همچنان اصرار به ادامه و تاکید بر تداوم روند کنونی دارند.