ضرغامی: پس از انتخابات 88، مخاطبان تلویزیون بیشتر شد و رکورد شکست‬!

چکیده :رییس سازمان صداوسیما در سال 90 با این پرسش از سوی خبرنگاران مواجه شد که آیا این مطلب را قبول دارد که تلویزیون پس از انتخابات ریاست جمهوری سال 88 با کاهش مخاطب همراه بوده است که پاسخ داد: «من این حرف را قبول ندارم.»...

ایسنا نوشت: «جذب مخاطب و ارتباط خوب و باورپذیر با بیننده‌ی عام» رویکردی است که در این سال‌ها از سوی مسؤولان تلویزیون در دستور کار قرار گرفته و خصوصا از سوی رییس سازمان صدا و سیما بر آن تاکید می‌شود.

رییس سازمان صداوسیما در سال 90 با این پرسش از سوی خبرنگاران مواجه شد که آیا این مطلب را قبول دارد که تلویزیون پس از انتخابات ریاست جمهوری سال 88 با کاهش مخاطب همراه بوده است که پاسخ داد: «من این حرف را قبول ندارم.»

او گفت: بعد از آن فضاسازی مقطعی پس از انتخابات، برخی از برنامه‌های ما رکورد میزان مخاطب تلویزیونی را شکستند.

اما اینکه به واقع عملکرد تلویزیون در سالی که گذشت چگونه بوده و تمهیداتی چون افزایش تعداد شبکه‌های تلویزیونی، گسترش سیستم تولید و پخش دیجیتال در کشور، ممنوعیت تولید و پخش سریال‌های تلخ و … چقدر توانسته در جذب مخاطب موثر باشد، پرسشی است که خبرنگار سرویس تلویزیون ایسنا با تعدادی از مخاطبان رسانه ملی در میان گذاشته است.

در این میان عده‌ای معتقدند تلویزیون در بخش‌هایی همچون حوزه‌ی اخبار و مجله‌های خبری، تعدد سریال‌ها و پخش برخی مسابقات ورزشی و برنامه‌های تولیدی و ترکیبی موفق عمل کرده است، هم‌چنین شبکه‌های ‌آی‌فیلم و نمایش مخاطبان کثیری را رضایتمند ساخته است. این درحالی است که عده‌ای از مخاطبان معتقدند بعد تفریحی برای مخاطب در تلویزیون محدود است؛ تلویزیون در پخش یکسری برنامه‌ها با فقدان اعتدال و میانه‌روزی روبه‌رو بوده است، هم‌چنین جایگاه موسیقی در تلویزیون مشخص نیست و در پخش سریال‌هایی با مضامین اجتماعی، تلویزیون تنها مشکلات جامعه را نشان داده و راه‌حلی برای آنها ارائه نمی‌دهد.

***

ـ تم سریال‌ها غمگین بود

بر اساس این گزارش ایسنا، مردی 32 ساله ـ کارمند بانک ـ درباره‌ی ساختار و محتوای برنامه‌ها و سریال‌های تلویزیونی اظهار می‌کند: چیزی که توی ذوق آدم می‌‌زند، کپی کردن برخی برنامه‌های تلویزیون از برنامه‌های شبکه‌های ماهواره‌یی است، هم‌چنین برخی برنامه‌های آموزنده، توی ذوق بیننده می‌زنند و بعد تفریحی معدودی دارند.

وی در ادامه اظهار می‌کند: در کل بعد تفریحی تلویزیون در سالی که گذشت بسیار محدود بود. تقریبا تم سریال‌هایی که برای سال 90 پخش شد، غمگین بود و زمانی هم که طنز شاد تولید می‌شد، از ویژگی‌ خوبی برخوردار نبود و سخیف تولید شده است.

ـ در سریال‌ها گویا فرد صفحه حوادث روزنامه را می‌خوانند

در ادامه گزارش مردمی ایسنا، دختری دانشجو رشته‌ی حسابداری درباره‌ی برنامه‌های تلویزیون در سالی که گذشت، اظهار می‌کند: موضوعات سریال‌ها موضوعات روز جامعه نبوده است ممکن است بحث فرهنگ‌سازی در جامعه را مدنظر قرار داده باشد، اما رویکرد آن بر مبنای علاقه‌ی عامه‌ی جامعه نیست. سریال‌ها همه درد و رنج را به تصویر می‌کشید و مثل این بود که فرد صفحه حوادث روزنامه را می‌خواند.

وی با بیان این‌که موج بازیگران ناشناخته در سریال‌ها زیاد است، خاطرنشان می‌کند: به‌ طور کل بازیگران به دو دسته سینما و تلویزیون تبدیل شده‌اند، در نتیجه این از جذابیت سریال‌ها کم می‌کند.

ـ چرا موسیقی در تلویزیون‌ ما جایگاهی ندارد؟

دانشجوی پسر 23 ساله‌ای با طرح یک پرسش که چرا موسیقی در تلویزیون ما جایگاهی ندارد؟ نظر خود را می‌گوید و خاطرنشان می‌کند: سریال‌های تاریخی خوبی داشتیم، اما موضع‌گیری در آن زیاد بود، اما سریال طنز هم به آن مفهوم واقعی کمتر داشتیم و به‌گونه‌ای بود که هیچ خط مشی را دنبال نمی‌کرد و آنتن پرکن بود.

وی می‌گوید: در حال حاضر با وجود شبکه‌ی دیجیتال اکثر مردم به شبکه‌ی آی‌فیلم نگاه می‌کنند و به شبکه‌های داخلی خودمان توجهی نمی‌شود، در نتیجه این موضوع این را می‌رساند که سریال‌های تلویزیون سیر نزولی داشته‌اند.

ـ آی‌فیلم و شبکه‌ی نمایش موفق عمل کردند

بر اساس این گزارش، مردی 45 ساله و کارمند اظهار می‌کند: اساسا کار تلویزیون با مدیریت پیام رابطه‌ی تنگاتنگی دارد؛ زیرا مهم‌ترین ابزار انتقال پیام در عصر حاضر، تلویزیون است. عرصه‌ی تلویزیون و در کل رسانه‌های دیداری عرصه‌ی رقابت است. هر شخص حقیقی با حقوقی به نحوی تلاش دارد که بر این ابزار مسلط شود، این موضوع اهمیت تلویزیون را مشخص می‌کند.

وی ادامه می‌دهد: عده‌ای از فیلم و سریال‌سازی برای انتقال پیام استفاده می‌کنند. عده‌ای با خبر و تحلیل خبر پیام خود را منتقل می‌کنند و در کل هر کسی به نحوی از این رسانه‌ی عظیم بهره‌برداری می‌کند، حال مساله‌ای که به ذهن متبادر می‌شود، این است که سیاست‌گذاری صدا‌وسیما تا چه حد توانسته است، پیام اسلام و فرهنگ ایران را دراین رسانه مدیریت کند؟

وی در ادامه اظهار می‌کند: اینجانب در این مورد صدا‌وسیما را موفق نمی‌دانم، زیرا در سالی که گذشت علیرغم تاسیس شبکه‌ی آی‌فیلم و شبکه‌ی نمایش که در ترویج نمایش موفق عمل کردند، سایر بخش‌های تلویزیون و در کل صدا‌وسیما موفقیت چندانی نداشت. مجموعه‌هایی مانند «خنده‌ بازار» کارنامه صدا‌وسیما را به شدت سیاه کرد و باعث شد سایر اقدامات خوب تلویزیون از چشم‌ها پوشیده بماند.

ـ ایجاد شعور مذهبی نه شور مذهبی

بر اساس این گزارش، دانشجوی 25 ساله‌ای درباره‌‌ی برنامه‌های تلویزیون می‌گوید: متاسفانه فقدان اعتدال و میانه‌روی در بخش برنامه‌ی تصویری و شنیداری صدا‌وسیما باعث شده است که برخی از مخاطبان خود را از دست بدهد؛ به‌ طور مثال می‌توان به پخش برنامه‌های سوگواری اشاره کرد، رسانه‌ی ملی به جای آنکه شعور مذهبی مخاطبان را افزایش دهد، به ایجاد شور مذهبی می‌پردازد.

وی در ادامه‌ی مطالب بالا می‌گوید: در صورتی که بسیاری از بزرگان ما هم‌چون شهید مطهری معتقد بودند شور و شعور مذهبی باید با هم توازن داشته و یکنواخت باشند. مخاطبان صدا‌وسیما همان‌گونه که به مداحی و نوحه نیاز دارند، به موسیقی نیز برای آرامش روحی نیازمندند، در صورتی که سیاست‌گذاری‌های یک رسانه‌ی ملی مطابق با سلایق تمام افراد جامعه نباشد، به ناچار قشر خاصی از مجموعه‌ی انسانی جامعه به سمت‌وسوی ماهواره می‌روند تا نیاز روحی را ارضا کنند، یکی از عوامل جایگزین‌ شدن ماهواره و رواج رو به‌ رشد آن در میان خانواده‌های ایرانی این است که رسانه‌ی ملی آنقدر جذاب نیست که پاسخ‌گوی نسل جوان باشد.

ـ وجود برنامه‌های روتین و تکراری در تلویزیون

کارمندی 28 ساله و شاغل اظهار می‌کند: با توجه به رسالت خطیر رسانه‌ها به ویژه صدا‌وسیما در نهادینه‌سازی فرهنگ بومی و ملی انتظار می‌رود، این واحد آموزشی ـ فرهنگی با اجرای برنامه‌های منسجم و متنوع خلاء ایجاد شده توسط رسانه‌های غربی را پر کند. به سبب گسترش فعالیت رسانه‌های غربی و جلب مخاطبان با رده‌ی سنی مختلف، اجرای اهداف رسانه‌های ما با دشواری بسیاری مواجه است.

وی معتقد است: متاسفانه رادیو و تلویزیون ما با ساخت برنامه‌هایی مشابه و با سبک و سیاق غربی تنها یکنواختی را برای مخاطبان خود به ارمغان آورده است. پخش برنامه‌های تفریحی در ساعاتی که افراد در کانون گرم خانواده در کنار یکدیگر هستند، هم‌چون سریال‌های شبانه با موضوعات اجتماعی غیرتکراری و هم‌چنین پخش برنامه‌هایی تخصصی طیف‌های مختلف افراد را به تماشای تلویزیون بکشاند.

وی در پایان خاطرنشان می‌کند: واحد صدا‌وسیمای ما با اجرای یکسری برنامه‌های روتین و تکراری هم از نظر موضوعی و هم از لحاظ پخش، افراد و به ویژه جوانان را که بیش از 50 درصد از جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند، به سمت رسانه‌های غربی سوق داده است.

ـ برنامه‌های طنز با بازیگرانی تکراری و سوژه‌هایی خسته‌کننده

دانشجوی دختر 23 ساله‌ای که در رشته‌ی علوم سیاسی تحصیل می‌کند، درباره‌ی برنامه‌های تلویزیون رسانه‌ی ملی اظهار می‌کند: به نظر می‌آید صدا‌وسیما علی‌رغم تلاش‌هایی که انجام می‌دهد، نمی‌تواند نیاز‌های مخاطبانش را بسنجد و مطابق با آن برنامه‌های مورد علاقه‌اش را تهیه کند، در سال‌های گذشته تلویزیون برنامه‌های شبانه‌ای که حول محورهای مختلف بود، تهیه می‌کرد، اما اکنون این برنامه‌ها تقریبا حذف شده‌اند.

وی درباره‌ی سریال‌ها اظهار می‌کند: پخش سریال‌هایی با مضمون اجتماعی که تنها مشکلات جامعه را نشان می‌دهد و راه‌حلی برای آنها ارائه نمی‌دهد، نمی‌تواند مخاطب را که در کانون رسانه‌های بیگانه قرار دارد به خود جلب کند، درباره‌ی مجموعه‌های طنز نیز مشاهده‌ی مجموعه‌هایی با بازیگران تکراری سوژه‌هایی خسته‌کننده هستیم که از نظر محتوایی حرفی برای گفتن ندارند و تنها به گزینه‌ای برای گذراندن وقت تبدیل شده است، هم‌چنین بی‌توجهی به علائق مخاطب در ایام اعیاد و سوگواری نیز دیده می‌شود.

ـ قشر متوسط جامعه با سریال‌ها همذات‌پنداری نمی‌کنند

در ادامه‌ی گزارش مردمی مردی 35 ساله که در حوزه‌ فقه و حقوق اسلامی تحصیل و فعالیت می‌کند، در ابتدا با پرسشی از رسانه‌ی ملی می‌گوید: رسانه‌ی ملی یک دانشگاه است، آیا از ابتدای ساختن برنامه از خود می‌پرسد که چه درسی را می‌خواهد به مخاطب بدهد؟

وی در ادامه درباره‌ی پخش موسیقی از تلویزیون اظهار می‌کند: متاسفانه تلویزیون هنوز تکلیف خودش را با موسیقی مشخص نکرده است؛ در برخی مواقع حتی گونه‌های فاخر از موسیقی را نیز پخش نمی‌کند، در نتیجه باید تکلیف خودش را مشخص کند.

وی ادامه می‌دهد: هم‌چنین در برنامه‌های مناسبتی به تعدد نظریات مختلف منابع دینی توجه نمی‌شود، افراد و کارشناسان برخی مواقع با اطلاعات کافی حضور پیدا نمی‌کنند یا اگر برنامه‌ای خوب باشد، ساعت مناسبی برای پخش ندارد، در این زمینه نیز همانند بقیه‌ی برنامه‌ها شاهد افراط و تفریط هستیم. تلویزیون در پرداختن به مسائل اجتماعی به جای ارائه‌ی راهکار فقط حکم اطلاع‌رسانی را دارد. در برنامه‌های ترکیبی هم زمانی برنامه‌ای برای قشر نوجوان و جوان تحت عنوان «نیمرخ» داشتیم، در حال حاضر هنوز هم اکثر برنامه‌ها برگرفته از قالب آن برنامه است و از همان قالب گویش، نگارش و تکنیک استفاده می‌کنند.

وی هم‌چنین درباره‌ی سریال‌ها در تلویزیون اظهار می‌کند: مسائلی که در سریال‌ها نمایان می‌شود، مسائل قشر متوسط جامعه نیست و به گونه‌ای است که برخی موارد در سریال‌ها به عنوان یک پیش‌ فرض ثابت شده انگاشته می‌شود، در واقع افرادی که در سطح جامعه در این قشر هستند با افراد داخل سریال‌ها همذات‌پنداری نمی‌کنند.

ـ شبکه چهار و برنامه‌های تولیدی و ترکیبی موفق

در ادامه‌ی گزارش‌های مردمی پسر دانشجوی 26 ساله ـ کارشناس ارشد رشته‌ی علوم ارتباطات ـ از رضایت خود از برخی برنامه‌های تلویزیونی می‌گوید و اظهار می‌کند: تلویزیون در سال 90 برنامه‌های خوبی ساخت. برنامه‌ای که بیشترین بازخورد را داشت، برنامه‌های تولیدی و ترکیبی شبکه‌ی چهار سیما بود؛ هم‌چنین برنامه «رادیو هفت» که از شبکه‌ی آموزش پخش می‌شد، جالب توجه بود.

وی ادامه می‌دهد: در سال 90 برخلاف سال‌های گذشته تلویزیون در پخش مسابقات فوتبال عملکرد خوبی نداشت، هرچند در پخش مسابقات جام جهانی والیبال بسیار خوب کار کرد.

ـ «شوق پرواز» و «وضعیت سفید» سریال‌های موفق تلویزیون

در بخش دیگری از گزارش‌های مردمی، خانم 39 ساله خانه‌دار با بیان این‌که تلویزیون نسبت به سال‌های گذشته خوب پیش رفته است، درباره‌ی سریال‌ها اظهار می‌کند: حجم سریال‌ها بیشتر ولی موضوعات آن تکراری بود، هم‌چنین تکیه کلام‌ بد در سریال‌ها دیده می‌شد. تلویزیون با پخش سریال‌هایی هم‌چون «شوق پرواز» و «وضعیت سفید» به همراه بازیگران خوب، عملکرد بسیار خوبی داشت، اما سریال‌های طنز هم‌چون «خنده بازار» برای اوقات فراغت بسیار خوب بود، ولی با مرور زمان به تکرار افتاد و از جذابیتی که داشت کاسته شد. برنامه‌ی «نیمروز» هم از آن دست برنامه‌هایی بود که نسبت به آن رضایت کامل داشتم از این جهت که یک برنامه‌ی جدیدی بود.

ـ تلویزیون از مناسبت‌ها به خوبی استفاده نمی‌کند

در ادامه‌ی گزارش مردمی ایسنا، خانمی 46 ساله، کارمند درباره‌ی برنامه‌های مناسبتی تلویزیون اظهار می‌کند: تلویزیون از مناسبت‌ها به خوبی استفاده نمی‌کند؛ به عنوان مثال در ایام شهادت اصلا نمی‌توانی تلویزیون را روشن کنی، به‌ گونه‌ای است که احساس می‌کنم مخاطب برای تلویزیون اهمیتی ندارد، اما این در حالی است که شبکه‌های ماهواره‌یی به دنبال این هستند که مردم چه نیازی دارند تا آن را برطرف کنند، اما متاسفانه تلویزیون ما این‌گونه نیست، یعنی چیزی را که مخاطب نمی‌خواهد، پخش می‌کند.

ـ موفقیت در حوزه‌ی اخبار و مجله‌های خبری

در پایان این گزارش مردمی دختری 21 ساله دانشجوی ارتباطات درباره‌ی برنامه‌های تلویزیون اظهار می‌کند: امسال سریال‌ها و فیلم‌ها پویایی لازم را نداشته، از این جهت که به لحاظ محتوایی پیام‌ خاصی نداشتند و در برخی موارد برای پرکردن اوقات فراغت نیز مناسب نبودند، اما در ارتباط با بخش‌های اخبار و مجله‌های خبری کارهای خوبی صورت گرفته بود، ولی صرفا الگو‌برداری از سایر رسانه‌ها صحیح نیست. بیشتر باید به فکر و ابداعات و نوآوری بود.

وی در ادامه می‌گوید: تلویزیون از مناسبت‌ها خوب استقبال می‌کند، اما گاهی اوقات به نظر می‌رسد افراط و تفریط هم صورت می‌گیرد.