وحدت قومی و مذهبی

چکیده :اینکه چه دستهایی در کار است که باید این دستها پیدا شده و قطع شود. امروز قطعا بدترین ضربه را همین تفرقه به ما وارد می کند و مهمترین چیزی که میتواند ما را به اهدافمان نزدیک کند وحدت امت اسلامی است. بنابر این من فکر میکنم اینها میتواند آسیب های وحدت است ندیدن مشترکات،باطل دانستن سایر مذاهب اسلامی،نبودن احترام متقابل و توهین به مقدسات یکدیگر از آسیبهای وحدت به شمار می آیند)...

آیت الله سید کاظم نور مفیدی

اشاره: اسلام به عنوان مکتب جامع و جاوید، همان گونه که عرصه دعوت خویش را به قوم و ملت خاصی محدود نکرده است، اتحاد امت اسلامی را در صدر برنامه های سیاسی و اجتماعی خویش قرار داده و عقد اخوت دینی را میان فرزندان امت اسلام جاری کرده است. وحدت اسلامی که قوی ترین عامل توانمندی و اقتدار امت اسلام محسوب می شود، از دیرباز دست‌خوش توطئه های دشمنان قرار گرفته است.در گفتگویی که با آیت الله سید کاظم نورمفیدی انجام داده ایم به زوایای مختلف موضوع وحدت قومی وملی و مذهبی از منظر حضرت امام پرداخته شد که از نظر می گذرد:

—وقتی موضوع وحدت مطرح می شود عناوینی مانند وحدت قومی وملی، وحدت مذهبی و وحدت در مشترکات دیگر درذهن جاری می شود؛ آیا این عناوین در ذیل تعریف عامی از وحدت قرار میگیرد؟
با مثالی از یک خانواده می توان به روشنی به این پرسش پاسخ داد تا منظور از وحدت در هر بعدی که مطرح می‌شود، روشن شود. در نظر بگیرید که در خانواده ای افراد مختلف با هم زندگی می‌کنند . والدین و فرزندان؛ و طبیعی است که هر کدام سلایق مختلفی و دیدگاه‌های مختلف در مسائل گوناگون حتی مثلاً در مورد غذا داشته باشند؛ و طبیعی است که یک چنین اختلافاتی در بین اعضای یک خانواده وجود داشته باشد، اما در عین حال با همه اختلاف سلایقی که وجود دارد اما یک جهت جامعی اینها را کنار هم قرار می دهد و در کمال صفا و صمیمیت با هم زندگی میکنند و آن جهات مشترک این است که بالاخره از یک پدر و مادر زاده شده اند، در یک فضای تربیتی بزرگ شده اند و همدیگر را دوست میدارند و با همین جهات مشترک با وجود اختلاف هایی که میان آنها هست ممکن است سالهای سال با هم زندگی بکنند اما در عین حال هر یک حریم و احترام دیگری را حفظ می‌کند یک خانواده سالم چنین خانواده ای است که احترام حفظ می­‌شود.   من فکر میکنم این مثال می‌تواند مثال خوبی باشد که خیلی محسوس کلمه وحدت را و وحدتی که مطرح می‌شود را برای ما روشن کند حالا این وحدت در هر بعدی که مطرح بشود.
وقتی وحدت را در باره امت اسلامی مطرح میکنیم مانند همان مثال همه اهل یک خانواده هستیم و با همه اختلاف سلایق، و اختلاف مذهبی که بین امت اسلامی وجود دارد اما مشترکات بسیاری به اصطلاح مانند چتر بر سر همه اینها قرار گرفته. خدا، دین، پیغمبر،کتاب واحد و بسیاری از فرایض اسلامی،که اصول اعتقادی شان یکی است. همه به خدا و توحید، نبوت و پیامبری خاتم الانبیا وقیامت اعتقاد دارند. در فروع هم همه با هم مشترکیم و اسلام مسلمین را به این شکل خواسته که با همه سلایق مختلفی که با همدیگر دارند همه اعضای یک خانواده و همه با هم برادر باشند  و اگر این وحدت را ما در یک فضای بازتری بخواهیم مطرح بکنیم، همانطور که قرآن مطرح کرده همه آنهایی که خدا و قیامت را قبول دارند و نبوت به معنای عام را قبول دارند، ما با آنها و با مسلمانها مشترکات بیشتری داریم. باز همان خانواده به خانواده ی بزرگتر تشبیه میشود که قرآن هم میگوید(قل تعالوا الى کلمة سواء بیننا وبینکم).
و پیامبر هم به اهل کتاب خطاب میکند (قل یا اهل الکتاب تعالوا الى کلمة سواء بیننا وبینکم).  بیایید در چیزی که همه مشترکیم و آن ایمان به خداست، زیر این چتر با هم قرار بگیریم .  وحدت را میتوان در یک فضای خیلی بزرگتر که فضای انسانی است مطرح کرد اگر وحدت را در این بعد وسیع نگاه بکنیم که هم در کلام بزرگان دینمان هست و هم در فرمایشات حضرت امام که جامعه بشری بعنوان یک جامعه انسانی است وبه تعبیر حضرت امام وحدت مستضعفان در مقابل مستکبران است باید دید. بنابر این وحدت را هم میتوانیم در بعد امت اسلامی و هم در میان همه متدینان عالم و در میان همه انسانهایی که به شکلی امروز جهات مشترکی با هم دارند ببینیم؛ که خوشبختانه هم توجیه عقلانی دارد و هم مذهبی و دینی. این جهات مشترک را در جنبش های اسلامی منطقه نیز شاهد هستیم که با تاسی از اصل وحدت به مبارزه با ظلم برخاستند .
–بیشترین جمعیت کشور ما را اهل تسنن و اهل تشیع تشکیل میدهد و شما هم در استانی زندگی میکنید که اهل تسنن زیاد ی در آن زندگی می کنند؛ به هر حال  در مسایل کوچکی اختلاف نظر وجود دارد اما همه مسلمانیم و برادرانه کنار هم زندگی میکنیم بفرمایید نظر اهل سنت از تعریفی که از وحدت ارائه میدهند با شیعه ها چه تفاوتی دارد؟
اکنون هم در میان ما و هم در میان برادران اهل سنت طیف هایی هستند که به مبحث وحدت نگاه مثبتی ندارند این مسئله در میان هر دو قشر وجود دارد و نمی­شود انکار کرد اما آنهایی را که معتقد به این آرمان مقدس هستند که آرمان وحدت امت اسلامی باشد من بعید میدانم که غیر از این فکر کنند. مساله وحدت به معنای صحیح کلمه همین است که به آن اشاره کردم. ما نمی گوییم وحدت این است که همه بیایند شیعه بشوند یا آنها فکر کنند که شیعه ها سنی شوند این اصلا شدنی نبوده و امر محالی است.  پس بنابر این اگر کسی بخواهد درست در مورد وحدت فکر کند، نمیتواند اینطور فکر کند . یا مثلا فرض کنید همه مذاهب از بین بروند،  اصلا مذهبی وجود نداشته باشد و یک چیز جدیدی درست بکنیم و همه حول و حوش آن جمع شوند، این هم شدنی نیست . پس بنابر این معنای صحیح وحدت میتوانداین باشد که هم سنی و هم شیعه اینگونه فکر میکنند آنچه را که واقعیت است، واقعیت موجود در میان امت اسلامی است،  پذیرفته بشود. که همه هم همین را میگوییم. بزرگان ما  مثل مرحوم آیت الله  بروجردی(رضوان الله تعالی علیه)،حضرت امام وبزرگان دیگر همواره در این مسیر حرکت میکردند. باید همه همدیگر را قبول کنند . همه باید ، واقعیت موجود را بپذیریم. بدون اینکه به کسی توهین هم بشود و به قول مشهور نحن ابنا الدلیل، ما فرزند دلیلیم ؛ با دلیل زنده ایم و با دلیل می میریم. شیعه مبانی اعتقادی خودش را بر اساس دلیل، برهان و منطق و همانطوری که ائمه ما روشن کردند، بدون توهین به دیگران میتوانیم ابراز بکنیم. با احترام به برادران اهل سنت هم همینطور، به هم تهمت نزنیم. واقعا مثل بعضی وقتها که یک چیزهایی را نسبت میدهند به شیعیان که اصلا واقعیت ندارد یا مثلا به سنی ها نسبت میدهند که واقعیت ندارد. اصلا مسایل اختلافی میتواند در یک کنگره علمی بین المللی مطرح شود ؛ متکلمین عالم اسلام برای بحث های کلامی جمع بشوند بدون اینکه این بحث ها، بحث های علمی در جامعه بیاید.   چون عامه مردم ظرفیت ندارند؛ همینکه اختلاف دو نفر با هم در جامعه که را ببینند قضیه شکل دیگری پیدا میکند. در کنگره های بین المللی علمای اسلامی جمع بشوند. در مسایل فقهی،کلامی،فلسفی و قرآنی میتوانند بنشینند و بحث هم بکنند من به این معتقدم.   بحث های علمی اما در محیطی که پر از صفا و صمیمیت باشد . اگر به نتیجه ای رسیدند دلیل کسی قویتر بود همه بپذیرند، اگر هم نه هیچ کدام نتوانستند یکدیگر را قانع کنند خیلی خوب جنابعالی به راه خودت باش من هم به راه خودم  اما این اختلافی که ما دراین مساله داریم باعث این نشود که ما به سر و کله همدیگر بزنیم.  اینها راههای عاقلانه وحدت هست و همدلی و همبستگی مسلمانها با یکدیگر.  امروز شیعه و سنی در استان گلستان در نهایت صفا و صمیمیت با هم زندگی می کنند، دشمنان اسلام از این وحدت مسلمانان هراسان و به دنبال ایجاد تفرقه و اختلاف میان آنها هستند.
— همانطور که فرمودید شیعه و سنی درهمه ایران، در گلستان ، در سیستان و بلوچستان، در کردستان و … در کنار هم با آرامش زندگی میکنند . تعامل اهل سنت و تشیع را بطور کلی در استان گلستان چگونه ارزیابی می کنید؟
دراستان ما چون از نزدیک شاهد مسایل آن هستم، باید گفت که وحدت از اوایل انقلاب وجود داشت و وحدت بین شیعه و سنی از ابتدای پیروزی نظام اسلامی بر همین منوال بوده است و امروز بعد از گذشت 32 سال از انقلاب، این منطقه از حیث وحدت اقوام بی نظیر است.
البته اوایل انقلاب دستهایی فعال بودند برای اینکه برای نظام مساله و مشکل درست کنند، درصدد این بودند که جنگ بین شیعه و سنی در استان راه بیندازند. ولی خدا کمک کرد و خوشبختانه با هوشمندی همه جلو آن قضایا گرفته شد و امروز عرض میکنم که وحدت و اینکه حالا نگاه برادران شیعه و سنی به یکدیگر نمیخواهم بگویم صددر صد تصحیح شده و دیگر هیچ مشکلی وجود ندارد اما در کل و در مجموع نگاه وحدت بین شیعه و سنی در استان گلستان نگاه مثبتی است و اگر نگویم صددرصد ولی عمدتا نگاه خوبی است البته گاهی ممکن است مسایلی هم وجود داشته باشد و من گاهی احساس میکنم دستهایی هم درکار است که یک مساله ای را بیش از آنچه که هست تشدید میکند که من یک مقدار ازناحیه این چیزها احساس خطر میکنم.   فرض کنید که یک گروه که از نظر اهل سنت هم منحرف هستند مثل وهابی ها که از نظر اهل سنت استان ما هم منحرفند.  یعنی یک گروهی که همه مسلمانها را به یک معنا خارج از محدوده اسلامی ببیند . خب آنها هم با این گروه مخالفند ولی گاهی بیش از آنچه که هست خطر اینها بزرگ جلوه داده میشود البته ما باید مراقب باشیم که این خطر مخصوصا اگر دستمایه ی توطئه های دشمنان اسلام قرار بگیرد باید مواظب باشیم و باان برخورد کنیم و اجازه ندهیم که این تفکرات نفوذ کنند .
— در کشور استانهای مختلفی داریم که شیعه و سنی در کنار هم زندگی میکنند، اما استان گلستان کم حاشیه ترین استان است و مساله خاصی از اختلاف بین این دو گروه نشنیده ایم. شما بعنوان امین مردم این استان چه کارهاو اقدامات  در جهت تقویت وحدت انجام دادید؟
اوایل انقلاب چون دستهایی در کار بود و بنده خودم با تمام وجود اعتقاد به این ایده داشتم و دارم. چرا؟برای اینکه تفرقه را برای اسلام و مسلمین خطر میدانم .  و در طول تاریخ هم هر کجا ضربه خوردیم از این ناحیه بود. بنابر این هم از این جهت و هم اینکه به هر حال من بر اساس آموزه های قرآن یک تکلیف شرعی میدانم .از همان اول به این جهت پایبند بودم و معتقد بودن به این و تا آنجایی که توانستم در گفتار،عمل و در ارتباطاتی که با برادران اهل سنت داشتیم بدون اینکه به اصطلاح تضادی بین گفتار و عمل من،  اینها دیده باشند ما پیگیر این مساله بودیم و با صداقت هم برخورد کردیم و فکر میکنم این موثر بوده در برقراری وحدت در این استان.  اوایل انقلاب افراد و گروههایی می آمدند .  هم میخواستند برادران اهل سنت را تحریک کنند و هم می آمدند پیش ما و صحنه هایی بوجود میاوردند که مثلا یک درگیری از یک جایی پیدا بشود ولی خدا کمک کرد و الهام الهی هم بود که جلوی آن قضایا گرفته شد .  یعنی نگاه مثبتی که از اول پیدا شد به نظر من از همان اوایل انقلاب نگاه مثبتی که در این قضیه بود و ایجاد شد و این نگاه مثبت در مورد وحدت بین امت اسلامی این خودش موثر بوده به نظر من و صداقت هم بوده.  چون گاهی وقتها میشه بعضی ها دم از وحدت میزنند ولی گاهی در عمل یک کارهایی میکنند که به هر حال هم اینور و هم انطرف میفهمند که دروغ میگوید  اما اینجا به نظر من اینطور نبود .  حالا بنده که انموقع نماینده حضرت امام بودم و بعد هم نماینده ولی فقیه که مسئولیت هایی به عهده ام بود در عمل من کاری نکردم که به اصطلاح برادران مسلمان ما تضاد ببینند .  نه، ما معتقد بودیم به وحدت و گفتم هم در گفتار و هم درعمل و هم در روابطمان به این مساله عینیت دادیم و لذا این برنامه ها از اول موثر بوده و حالا هم هست.   البته گاهی ممکن است یک مسائلی پیش بیاید و چیزهایی پیدا بشود که باید سعی کنیم جلوی آنها گرفته بشود.
— حضرت امام و مقام معظم رهبری تعریف جامعی در مورد وحدت ارائه دادند و اجرا شده و یا سعی میشود که اجرا بشود .  بفرمایید اهل سنت نگرششان به ولایت چیست و چقدر به تعریف امام و رهبری انقلاب از وحدت پایبندند؟
اینجا باید مساله مودت و محبت اهل بیت را مطرح کنیم و در این مورد طبق نص قران که به همه مسلمانها دستور داده که با اهل بیت پیامبر مودت داشته باشند .  ( قل لا أسالکم علیه أجراً إلا المودة فی القربى) . بنابر این بر همین اساس می گویم اهل سنت نسبت به اهل بیت پیامبر که نوعی از ولایت است محبت و مودت دارند و همین باز شیعه وسنی را به هم وصل میکند.  که در مورد مودت اهل بیت هم اتفاق و اجماع امت اسلامی وجود دارد .  البته درامامت  آن نگاه کلامی و اعتقادی مارا به این مساله البته برادران اهل سنت ندارند و آنها بعد از رسول خدا معتقد به مساله خلافتند و جانشینی رسول الله آن هم برای زمامداری جامعه اما ما به مساله امامت به شکل دیگری نگاه میکنیم اما در مورد مودت اهل بیت  برادران اهل سنت هم اهل بیت پیغمبر را دوست میدارند و همین جا برادران اهل سنت ما زیارت حضرت رضا میروند و بعضی هاشان حتی از بزرگان و علماشان افتخارشان این بود که سلسله  مشایخ ما به حضرت رضا میرسد؛ و سند داشتند سلسله مشایخ و اساتیدشان را سلسه وار به حضرت امام رضا(ع) میرساندند.
— راجع به وحدت رویه در حوزه فرهنگ صحبت کنید، راهکارهای اجرایی که میشود در حوزهای اجتماعی یا فرهنگی داشته باشیم.  اصلا می‌شه در همه موضوعات وحدت داشت؟و اگر میشود چرا ما گاهی دچار اختلاف می‌شویم؟
گفتم نه نمی شود ؛ وحدت به این معنا یعنی چه؟سلایق مختلف میتوانند خودشان را ابراز کنند نمی شود که همه یکجور فکر کنند.
وقتی سلایق مختلف ابراز میشود، اختلاف پیدا میشود.
باید راهکار پیدا کنیم . اینها راهکار دارد .جامعه وقتی جامعه ازادی باشد اختلاف سلیقه بالاخره در مسائلی که مربوط به جلمعه هست اینها برود در مجلس. مثلا فرض کن هر چه میخواهد باشد کسانی که به اصطلاح میایند وارد متن جامعه میشوند؛ سلایق مختلف خودشان را میتوانند  ابراز کنند، نقد بکنند ولی به هر حال در هر زمینه ای که شما حالا فکرش را بکنید،
راهکار قانونی دارد .
—فکر می کنید که  حضرت امام به چه ابعادی از وحدت تکیه می کردند؟
حضرت امام )رض) به وحدت از چند بعد نگاه میکردند و این نبود که در اهداف حضرت امام مساله وحدت فقط در میان امت اسلامی مطرح باشد بلکه از ابعاد مختلف به این قضیه نگاه میکردند که البته طبیعی بود که یکی از هدف هایی که بیشتر مورد توجه و نظر حضرت امام باشد وحدت بین امت اسلامی بوده و این هم برای حضرت امام یک ریشه قرآنی داشته و به دلیل همین ریشه قرآنی حضرت امام روی وحدت امت اسلامی تاکید و تکیه میکردند.  ما وقتی به آموزه های قرآن مراجعه میکنیم میبینیم که قرآن همه مسلمانها را به وحدت و یکپارچگی دعوت میکند و در آیات مکرر قرآن به اشکال مختلف از تنازع و تخاصم بین امت اسلامی را منع میکند. و از طرفی دیگر به وحدت توصیه میکند. نکته ای از آیات قرآن بسیار مورد تاکید حضرت امام بود، مساله نفی سبیل بود که :لن یجعل الله للکافرین علی المومنین سبیلا.«خدا هرگز سلطه ای برای کفار بر مسلمانها و مومنین قرار نداده ». حضرت امام روی این مساله تاکید داشتند.و از طرفی برای ایشان کاملا روشن بود که یکی از چیزهایی را که مهمترین ضربه را بر امت اسلامی زده مساله تفرقه و جدایی و اختلافات بین مسلمانهاست که  در طول تاریخ مهمترین سود را از این تفرقه و اختلاف دشمن برده است. پس بنابراین حضرت امام معتقدند که مهمترین زمینه ای را که باعث سلطه دشمنان بر مسلمین شده و میشود، همین تفرقه ها و اختلافات، درگیری ها و تنازع است که باعث میشود تا سرمایه های آنان چپاول شده و از طرفی هم این مسئله یک ریشه قرآنی دارد و لذا طبیعی بود که حضرت امام در مساله وحدت امت اسلامی تکیه داشتند.اما همانطوری که عرض کردم حضرت امام تعریف اصل وحدت را در این جهت خلاصه نمیکرد، بلکه در بعد بزرگتری هم در فرمایشاتشان مساله وحدت را میدیدند و آن وحدت مستضعفان در مقابل مستکبران بود که حتی تعبیرش این بود که حزب مستضعفان جهانی باید تشکیل بشود و همه آنهایی را که به شکلی امروز از سلطه مستکبران جهان رنج میبرند در هر زمینه ای از زمینه های زندگی باید همه در کنار هم قرار بگیرند و در مقابل استکبار جهانی و قلدر های جهانی بایستند.
—زیربنای انقلاب ما هم وحدت بود. گاهی وحدت به حاشیه رانده شده  و رعایت نمیشود و گاهی هم اختلاف نظر هایی به وجود میاید که باعث لطمه وارد شدن به اصل” وحدت” میشود چرا ما همان راه امام و اسلام را در پیش نگرفتیم ؟
اگر منظورتان از وحدت یعنی وحدت امت اسلامی است یعنی اینکه شما وحدت را از آن بعد به وحدت داخلی تسری داده اید. اما اگر موضوع عام وحدت باشد . شکل صحیح وحدت را عرض کردم و آن اینکه خانواده را مثال زدم نگاه جامع امام و همه آنهایی را که صاحب اندیشه هستند به وحدت در همین جو و فضا نگاه میکنند. یعنی وحدت آرمانی برای یک کشور هم همین است .  بالاخره در یک کشور همه جور افکار، اندیشه ها و طیف ها زندگی میکنند . کشور ما هم کشوری است که بعد از انقلاب فضایی در آن باز شده و همه افکار و اندیشه‌ها در آن زندگی می‌کنند و آن وحدت مطلوب و آرمانی این است.
حضرت امام همیشه میفرمود که بحثها بحث های طلبگی باشد . یعنی بهترین تعبیری که میتوانست وحدت بین مردم را معنا بکند، همین تعبیر حضرت امام بود که بحث ها طلبگی باشد . چون طلبه ها وقتی را که با هم بحث و مباحثه میکنند گاهی به منازعه هم کشیده میشود؛ اما بعد از اتمام بحث دومرتبه همه سر جای اولشان هستند و آن صفا و صمیمیت و دوستی خدشه دار نمیشود.  همیشه امام توصیه داشتند به اینکه بحث های شما، نقدهای شما به یکدیگر مثل بحث های طلبگی باشد . این همانی است که عرض کردم که وحدت به معنای صحیح کلمه این است که یک مجموعه می خواهد امت اسلامی باشد، متدینان یا مستضعفان عالم باشد . یک مجموعه در هر اندازه ای که هست یا در یک کشور باشد با وجود سلایق مختلف و جناح های مختلف اما در عین حال ما مشترکات بسیاری داریم که باید همیشه مانند یک چتر روشن کننده راه بالای سر همه ما باشد .  همه زیر آن چتر که چتر مشترکات است زندگی بکنیم.. قطعا وحدت منظور نظر امام در هر بعدی که مطرح میکرد همین بوده، اما اینکه این آرمان حضرت امام و آن دید بلندی که ایشان راجع به مساله وحدت داشتند عملیاتی نمیشود بر میگردد به یک سلسله نگاههای تنگ نظرانه.
بعضی ها خودشان را محور همه کس، همه چیز و حق مطلق میدانند.  البته انگیزه های دیگری هم میتواند در کار باشد که نگذارند این وحدت آرمانی عملیاتی بشود. نظر امام این بوده و شکی نیست. امام، هر عاقلی و هر اندیشمندی وحدت را اینگونه می بیند. دو انسان یا دو برادر نمیتوانند با هم یکجور فکر کنند وقتی که یکجور فکر نمیکنند آیا باید همدیگر را حذف کنند؟ یا زیرآب هم را بزنند؟ اینگونه که نمیشود زندگی کرد .  یعنی اصلا زندگی ها و خانواده ها از هم می­پاشد،زن و شوهر ها از هم جدا میشوند و دوستی ها به هم میخورد و این راهش نیست.
—چرا ما انسانها به وحدت نیاز داریم ؟ ضرورت های وجودی وحدت از نظر حضرت امام و مقام معظم رهبری را بررسی بفرمایید واصلا چرا باید وحدت باشد وحدتی که در جامعه، دنیاومسلمین جهان هست؛ چرا تاکید شده که همه باید وحدت داشته باشند؟
نکته اساسی که در مورد وحدت مطرح است این است که اگر وحدت به همین معنای صحیحی که گفته شد نباشد اصولا زندگی مشکل میشود و این خیلی مساله مهمی است، برای اینکه زندگی قوام پیدا کند.  حالا زندگی جامعه،خانواده،یک کشور و این منوط به این است که وحدت به همان معنای صحیحی که من اشاره کردم وجود داشته باشد. نکته دوم اینکه همیشه تفرقه همانطوری که قرآن فرموده ولا تنازعوا فتفشلوا وتذهب ریحکم واصبروا إن الله مع الصابرین تنازع نکنید، به جان هم نیفتید چرا؟برای اینکه باعث میشود که از پا در بیایید و نکته بعد اینکه و تذهب ریحکم یعنی ابهت و عظمتتان از بین میرود و بعد در آخر هم خداوند میفرماید: واصبروا ان الله مع الصابرین این راه نیاز به صبر نیاز به تحمل و استقامت دارد که خداوند با صابران است .  بنابر این اگر چنانچه وحدت نباشد و این تبدبل به تفرقه و جدال و نزاع بشود مسلما هیچ جامعه ای نمیتواند به کمالاتش نائل شود و اگر بنا باشد همیشه با هم درگیر باشند به جای اینکه به فکر تعالی و تکامل خود، به فکر نزاع باشند، این فضا را غبار آلود میکند و مسلماً در همین فضا دشمنان به اغراض و مقاصد شوم خود میرسند. بنابر این زندگی اقتضا میکند که این درکنار هم بودن ها وجود داشته باشد، نظر مقام معظم رهبری هم همین است. منتها ایشان در فرمایشاتشان مطلبی هست و آن اینکه توحید را پایه ی وحدت و شرک را پایه ی اختلاف قرار میدهند. اگر جامعه ای، جامعه توحیدی باشد یعنی چی؟یعنی جامعه توحیدی آن جامعه ای است که همه به یک جا وصلند و همه زیر یک قدرت قرار دارند،همه چشمشان به سوی آن منبع و مرجع هست؛ و همه دلبسته به او(خدا) هستند. پس جامعه ای که بر اساس توحید ایده و فکر دارد، خود این توحید چون همه را به یک منبع متصل میکند بنابر این میتواند بهترین عامل برای وحدت باشد. اما جامعه مشرک یعنی جامعه چند خدایی که تکیه گاههای گوناگون دارند و جامعه ای چند مرجعی باشد طبیعی است که تشتت پیدا شود و هرکس به راهی می­رود بنابر این وقتی مقاصد مختلف شد، راهها مختلف میشود و قهرا با اختلاف راهها، درگیری  ها هم بیشتر میشود.
— در مباحث آسیب شناسی وحدت موارد متعددی عنوان می شود.بطور عام درآسیب شناسی وحدت، چطور و چه چیزهایی میتواند وحدت را خدشه دار کند ؟
امت اسلامی دارای مذاهب مختلفی است. اگر بنا باشد وحدت بین آنها حفظ بشود مبتنی بر این است که اولا همیشه مشترکات بسیاری را که بین امت اسلامی وجود دارد، مورد نظرمان باشد و بعد این اختلافی را که در مذاهب گوناگون اسلامی وجود دارد این اختلاف را ما با یک دید صحیحی دیده و با دیدی واقع بینانه به آن نگاه کنیم . به هر حال این مذاهب هر کدام یک مبانی برای خودشان دارند . مبانی عقلی،منطقی، شرعی و هر کدام خودشان را بالاخره  متکی به یک سلسله مبانی میکنند و اینطور نیست که از روی هوی و هوس حرف بزنند وباید این را مورد توجه قرار بدهیم که مذاهبی که در میان امت اسلامی است مشترکات بسیاری داریم هر کدام از ماها اگر چنانچه مذهب خود را حق بدانم و دیگری را صد در صد باطل آنوقت اگر مساله حق و باطل پیش بیاید طبیعی است که او هم بگوید اصلا من نباید باشم.  این هم باز مرحله پایین تر احترام متقابل نباشد، به همدیگر احترام نگذاریم او هم بر اساس آنچه را که ما اشاره میکنیم اگر احترام متقابل نباشد این هم باز  باعث آسیب وحدت است . و مرحله چهارم هم اینکه اگر به مقدسات یکدیگر توجه نکنیم ونسبت به آنها بی احترامی کنیم، و مسلم است که اینها به وحدت امت اسلامی آسیب میزند و متاسفانه امروز در جامعه میبینیم که گاهی وقتها این مسائل خودشان را نشان میدهند .
اینکه چه دستهایی در کار است که باید این دستها پیدا شده و قطع شود.  امروز قطعا بدترین ضربه را همین تفرقه به ما وارد می کند و مهمترین چیزی که میتواند ما را به اهدافمان نزدیک کند وحدت امت اسلامی است.  بنابر این من فکر میکنم اینها میتواند آسیب های وحدت است ندیدن مشترکات،باطل دانستن سایر مذاهب اسلامی،نبودن احترام متقابل و توهین به مقدسات یکدیگر از آسیبهای وحدت به شمار می آیند)

منبع: جماران