سایت خبری تحلیلی کلمهhidden pichidden pichidden pichidden pichidden pic
  • صفحه اصلی
  • » اینترنت پاک ملی؛ هیچ راهی بسته نیست، دست از حلقوم ما بردارید...
» گزارش کلمه از واکنش مردم به طرح اینترنت ملی

اینترنت پاک ملی؛ هیچ راهی بسته نیست، دست از حلقوم ما بردارید

چکیده :اعتراض بدون آگاهی و همبستگی و هماهنگی ممکن نیست که اینترنت همه اینها رو سهل کرده است. بدون اینترنت کنترل افکار عمومی خیلی راحت تر است و امکان آگاه سازی عموم کمتر. بعلاوه هماهنگی هایی که از بیرون انجام می شود یا به صورت خودجوش از داخل برای اعتراضات یا اعتصابات هم مختل شده و هم اخبار به بیرون خیلی مشکلتر خواهد رسید. مثل کره شمالی! ...


گروه اجتماعی کلمه- زهره نقیبی

 

موضوع اینترنت این روزها بیش از همیشه در کشور داغ است.هم به واسطه قطعی و کندی سرعت و هم به دلیل “حلال ” شدن سایت ها و موتورهای جستجو گری که حکومت مدعی شده در مسیر آن گام برداشته تا به ” اینترنت ملی” برسد.

رضا تقی‌پور، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات گزارش داده شبکه اینترنت داخلی در ۶ استان آماده شده و در ۶ استان دیگر در حال آماده‌سازی است. او گفته است تا سه ماه نخست سال ۱۳۹۱ (تا پنج ماه آینده) فاز نخست شبکه اینترنت ملی ایران راه‌اندازی می‌شود.
حکومت که برای مقابله با مخالفان و منتقدان خود علاوه بر مسدود کردن هزاران سایت اینترنتی، در بسیاری از مواقع به قطع اینترنت یا کاهش سرعت آن اقدام کرده حالا از اجرایی شدن اینترنت ملی سخن می گوید.

در مورد اهداف و پیامدهای این طرح، امکان پیاده شدن آن و مسایل مرتبط با این موضوع نظر شما را جویا شدیم که در پی می آید.
بسیاری به محض شنیدن اینترنت ملی نام کره شمالی را بر زبان می آورند. نکته قابل توجه این است کمتر پرسش شونده ای است که از موضوع اینترنت ملی بی خبر باشد و وقتی در این مورد سوال می کنیم حرف ها و گلایه های زیادی برای گفتن دارند. برخی آن را یک بلوف می خوانند و برخی نگران از اجرایی شدن چنین طرحی هستند.برخی هم امیدوار چون با فرض قطعی دانستن این موضوع معتقدندهیچ راه بسته ای برای مردم وجود ندارد و روزنه های جایگزین را می توان یافت و دنبال کرد.


از اینترنت وحشت دارند

از یکی از کتابفروشی های شهر در حال خروج است که با او هم صحبت می شوم.می گویم اینترنت ملی و می گوید بگوییم پاک بهتر است.از نگاه اینها هر چه ما را به دیگر کشورها وصل می کند و ارتباط می دهد ، نجس است و حالا می خواهند همه مان را یک جا پاک کنند.به این طرح خوشبین نیستم و برای همه نگران ام.چون خودم چندماهی بیشتر میهمان کشورم نیستم که بخواهند من را مشمول پاک شدن کنند، اما برای مردم نگرانم.

وقتی از او در مورد اهداف چنین طرحی می پرسم، توضیح می دهد: ترس از ارتباط با دیگر کشورها.آگاه سازی.اطلاع رسانی و همین چیزهایی که همه ما می دانیم.

با این حال یکی دیگر از شهروندان می گوید: هنوز برای این موضوع تعریف بیرونی و علمی ندارند.اما براساس شایعات و گفته ها به معنای آن است که کلا آف لاین هستی . ادامه می دهد:یعنی با فاصله زمانی به اینترنت وصل می شوی، اطلاعات به سرور و اینترنت مرکزی می رود و یک سری سایت های مشخص که گفته می شود مشمول سایت های خارجی است، را امکان دسترسی نخواهند داد.

او ادامه می دهد:معضل اصلی ما قطع ارتباط علمی با جهان است و این ظلمی است که سالیان سال امکان رفع و حل آن وجود نخواهد داشت.

می خواهند راه های اطلاع رسانی را مسدود کنند

یکی از پرسش شوندگان هم معتقد است: هدف حکومت مسدود کردن راه های همبستگی و اطلاع رسانی است.او می گوید: اعتراض بدون آگاهی و همبستگی (هماهنگی) ممکن نیست که اینترنت هر دو اینها رو سهل کرده. بدون اینترنت کنترل افکار عمومی خیلی راحت تر است و امکان آگاه سازی عموم کمتر. بعلاوه هماهنگی هایی که از بیرون انجام میشود یا به صورت خودجوش از داخل برای اعتراضات یا اعتصابات هم مختل شده و هم اخبار به بیرون خیلی مشکلتر خواهد رسید. مثل کره شمالی!

20دی ماه فرمانده نیروی انتظامی ایران از موتورهای جستجوی اینترنتی به عنوان ابزار جاسوسی نام برد و گفت باید از موتورهای جستجوگر داخلی به عنوان مراکز نگهداری اطلاعات در ایران استفاده شود.اسماعیل احمدی مقدم با بیان اینکه که “دلیلی ندارد افراد برای پرینت اطلاعات دانشگاه یا حساب بانکی خود، از موتورهای جستجوگر استفاده کنند و از خود ردی در دنیا به جا بگذارند.او راه‌اندازی اینترنت داخلی در ایران را زمینه‌ساز حفظ و ارتقای امنیت در ایران ارزیابی کرده است.

نکته دیگری که یکی از شهروندان آن را مورد اشاره قرار می دهد اشاره به این است که اگر واقعا توانایی قطع کردن اینترنت جهانی و جایگزین نمودن اینترنت ملی یا به اصطلاح خودشان ” اینترنت حلال ” را داشتند قوانین محدودکننده مختلف را اعمال نمی کردند.مثل قوانینی که قرار است برای کافی نت ها اجرایی کنند و یا همین ممنوعیت استفاده از فیلترینگ و دیگر محدودیت ها.اعمال این قوانین به معنای آن است که قدرت جایگزین کردن با آن را ندارند.

با یکی از کافی نت دارها در این مورد صحبت می کنم .می گوید:اجرای این طرح اصلا جای نگرانی ندارد.چون از لحاظ سیستم های اینترنتی خارج از مخابرات وارد شده که امکان دسترسی به آن وجود دارد.به هر حال هرمحدودیتی ایجاد کنند راه دیگری برای گشایش این وضع وجود دارد.البته این سیستم برای کافی نت ها قابل استفاده نیست و خانواده ها می توانند از آن بهره بگیرند.

موضوعی که یکی از کارشناسان این حوزه در مورد آن به ما توضیح می دهد:در صورت چنین اتفاقی راههای جایگزینی برای ایجاد ارتباط و تبادل اطلاعات بین مردم و یا داخل به بیرون و یا حتی اتصال به اینترنت وجود دارد. جا دارد که متخصصین در مورد گزینه اینترنت ماهواره ای بیشتر اطلاع رسانی کنند. برخی امکان نفوذ به این شبکه برای برقراری ارتباط امن و بدون سانسور را ممکن میدانند. امکان ارتباط دیجیتال یا حتی به اشتراک گذاشتن اینترنت و انتقال فایل از طریق خط تلفن وجود دارد و از سویی با استفاده از بلوتوث موبایل و نرم افزاری مبتنی بر جاوا (به عنوان نمونه) میتوان در محیط های عمومی مثل مترو یا دانشگاه یا ترافیک، شبکه های محلی برای چت یا انتقال داده ایجاد کرد. می توان با یک آنتن ساده wifi در آپارتمان یا محله شبکه محلی بیسیم ایجاد نمود. بعلاوه روشهای قدیمی تری نیز وجود دارند مثلا هر شخصی میتواند با یک پخش کننده fm فندکی در ماشین خود اقدام به پخش موسیقی, بیانیه ها یا اخبار کند.


مردم هیچ راهی را بسته نمی بینند

یکی از شهروندان با اعتراض به اجرای طرح اینترنت ملی می گوید:خیالشان خوش باشد که محدود می کنند.ایرانی باهوش است و همیشه راه جدیدی را کشف و خلق می کند.او ادامه می دهد:همین الان هم کارهای تحقیقاتی ما معطل مانده است.برای یک تحقیق به هر سایت که می رویم فیلتر است.بعد هم می گویند استفاده از فیلتر شکن جرم است.

شهروند دیگری به محض شنیدن نام” اینترنت ملی” ، نام ” خودروی ملی ” را بر زبان می آورد و این را هم مشابه آن می داند و با خنده می گوید:مگر همین خودروی ملی نبود که با بالا و پایین کردن و دزدیدن طرح دیگر کشورها به مدلی از خودرو رسید که جز خسارت نتیجه دیگری به همراه نداشت.او معتقد است که این موضوع جای نگرانی ندارد، چون کشور از دانش آن برخوردار نیست.

راه‌اندازی شبکه اینترنت ملی تحت عنوان “شبکه ملی اطلاعات”، اینترنت پاک اینترنت حلال و .. مدتهاست مورد توجه نهادهای مختلف حکومت قرار گرفته است که موضع شهروندان در این زمینه مثل اعمال سایر محدودیت ها و سانسورها منفی است.بااین حال فرمانده نیروی انتظامی ایران در واکنش به اعتراض مخالفان راه‌اندازی اینترنت ملی گفته است “استفاده از اینترنت ملی به معنای قطع ارتباط با جهان نیست و ما تعاملات خود را ادامه می‌دهیم.” او در حالی این اطمینان را داده که ضمن آن اضافه کرده است که اینترنت، محیط تهدیدات جدید است و پلیس از مواضع خود در این رابطه کوتاه نمی‌آید چون برای”حفظ اموال مردم دیگر نگهبانی پشت دیوار نیست و باید از سرورها و سیستم ها حفاظت کنیم.”

به اعتقاد برخی از کارشناسان این حوزه تنها مانع بر سر راه این کار این است که بسیاری از مراکز دولتی مانند بانکها، هواپیمایی ها، ادارات و شرکتهای خصوصی که پایگاه داده هایشان را به دلایلی مانند امنیت، قیمت، سرعت یا خدمات بهتر بر روی سرور هایی خارج از کشور پیاده کرده اند, مجبور به یافتن فضاهای داخلی برای اطلاعات خود هستند. به عنوان مثال میتوان اخلال هایی که در شبکه شرکت هواپیمایی ماهان یا بانک ملی طی چند ماه اخیر و بدیل تحریمها ایجاد شد را مثال زد. به عبارت دیگر حکومت با داخلی کردن سرورها دیگر عملا نیازی به اینترنت نخواهد داشت و میتواند هر مقدار که بخواهد آنرا کند یا کاملا قطع کند.

این کارشناس به کلمه می گوید: البته نام اینترنت اسم گذاری غلطی برای این سیستم است که در واقع آنرا باید شبکه ملی اطلاعات یا اینترانت ملی نامید و در واقع شبکه ای پهناور به وسعت ایران خواهد بود. به عنوان مثال بسیاری از کاربران اینترنت را در غالب یک شبکه در دانشگاه، اداره و یا کافی نت دریافت می کنند و احتمالا با شرایطی برخورد کرده اند که اینترنت قطع بوده ولی صفحات یا اطلاعاتی که داخل شبکه بودند کار میکرده اند.از آنجایی که اجرای چنین شبکه ای نیازمند کار پیچیده و کابل کشیهای فراوان نیست میتوان عدد رسمی شش ماه را به عنوان حداقل زمان ممکن برای ممکن شدن چنین پروژه ای را در نظر گرفت.

نگاه یکی از کاربران اینترنتی کشور هم این است که به هر حال در ایران وضعیت خوبی داریم و باید قدر آن را بدانیم.در کره شمالی که مردم اصلا حق خروج از کشور را هم ندارند.

دیگری نیز می گوید: با هر نوع محدود کردن مخالف هستم.باید دسترسی آزاد باشند.هر روز شاهد یک سری قوانین محدودکننده هستیم.او البته این طرح را در حد شایعه دانسته و ضمن آن گلایه دارد که چرا با طرح این سوالها به این شایعات دامن زده می شود.او اشاره می کند که تا اینترنت پاک بخواهد اجرایی شود 5 سالی زمان نیاز است. می گوید اینترنت پاک نیاز به فراخوان به تمام سایت هایی دارد که به ایران سرویس می دهند که این تنها یک بخش آن است.بنابراین الان زود است که به آن پرداخته شود.

پرسش شونده ای هم این نکته را مورد اشاره قرار می دهد که با فرض آفلاین شدن شبکه دیگر کشورها، قابلیت های دیگری از طریق ماهواره و وایمکس برای استفاده از اینترنت وجود دارد .

باید فاتحه تحقیقات علمی را خواند

پاسخ یکی دیگر از شهروندان هم به محض شنیدن نام اینترنت پاک این است که این که دیگر خیلی مسخره است.

یکی از دانشجویان می گوید الان بحث روز دانشگاه شان مساله اینترنت ملی است.او می گوید همه نگران اند.این مساله همه جا پیچیده است.فقط به دنبال منزوی کردن کامل مردم هستند.او اشاره دارد که اینترنت ملی یک طرح 10 ساله بوده است.
این دانشجو ضمن آن توضیح می دهد که شبکه اینترنت داخلی آنقدر قوی نیست که قابلیت اجرای چنین طرحی میسر باشد.به گفته او ، طرح این مساله بیشتر یک ژست برای شاخه و شانه کشیدن با دیگر کشورها ست که البته زورشان هم نمی رسد. همین الان هم هر سایت که برای کار تحقیقات مراجعه می کنیم فیلتر است، دنبال چه هستند برای ما هم روشن نیست. او اشاره دارد:با این حساب باید فاتحه تمام کارهای تحقیقاتی را خواند چون از نظر علمی ایران هنوز در سطح مناسبی نیست و ما را با آن بیچاره خواهند کرد.

هم دانشگاهی او هم وارد بحث شده و می گوید:فقط می توان گفت این توهین به یکایک ما ایرانی هاست.حالا بعد از ماهواره سراغ اینترنت آمده اند.

دیگری می گوید چطور به اینها بگوییم که دستتان را از حلقوم ما بردارید ،بگذارید زندگی مان را کنیم.

نگاه یکی از کابران اینترنت نیز این است که همه چیز در این کشور ممکن است. همینطوری که چندبار تا این لحظه در مواقع خطر اینترنت رو قطع کردند.

نمونه چنین طرحی را علاوه بر کره شمالی می توان در کوبا سراغ گرفت که با گذشت بیش از ۵۰ سال از انقلاب کوبا و استقرار دولت فیدل کاسترو و سپس برادرش رائول کاسترو که در ۲۰۰۸ با وعده اصلاحات بر سر کار آمد، ارتباط کوبا همچنان از نظر اجتماعی و سیاسی با دنیای خارج قطع است. این موضوع تنها به قوانین سخت‌گیرانه خروج از کشور برنمی‌گردد، بلکه وضعیت نامناسب اینترنت در این جزیره را نیز در برمی‌گیرد.

سرعت اینترنت در کوبا پایین است، اینترنت بسیار گران است، و از سوی دولت به شدت کنترل می‌شود. وقتی جیلیان یورک، فعال آزادی بیان، در گزارش سالیانه خود درباره وضعیت بلاگرهای جهان در ۲۰۱۱، در وب‌سایت الجزیره به اظهارات مقام‌های دولتی ایران درباره طرح موسوم به “اینترنت حلال” اشاره کرد، با تشریح وضعیت اینترنت در کوبا، این کشور را الگوی مقام‌های ایران خواند. کوبا دسترسی شهروندان را به وب‌سایت‌های خارجی مسدود کرده است. برای مثال در کوبا دسترسی به فیس‌بوک ممکن نیست. یک‌وب‌سایت با نام مشابه فیس‌بوک وجود دارد ولی اعضایش فقط از داخل جزیره هستند.


20 پاسخ به “اینترنت پاک ملی؛ هیچ راهی بسته نیست، دست از حلقوم ما بردارید”

  1. ie گفت:

    مردم ظلم را میفهمند

  2. Xman_0917@yahoo.com گفت:

    آخه محدودیت تا چه حد!!!

  3. foozooly گفت:

    مگه کاری به جز محدود کردن و کشتن زندان کردن و زجر دادن و دروغ گفتن و چاق شدن بلدن؟
    اره دزدیدن هم بلدن

  4. ناشناس گفت:

    ما پیروز خواهیم شد

  5. ناشناس گفت:

    آخر خونه این وزیر رو هرکی که تو این وضعیت وخیم اینترنت دست داره رو میفرستم هوا

  6. سبز گفت:

    اینترنت ملی و غیر ملی فرقی هم دارد؟
    الان که اینترنت غیر ملی داریم توضیح دهید چه مواهبی دارد که اعلام خطر می کنید

  7. محسن گفت:

    اينترنت را هم ميخواهند مثل صدا و سيما ملي! كنند. البته ملي از ديد آقايون حكومتي و ولايي و حزب اللهي است .

  8. ناشناس گفت:

    همه بدبختیها و ایجاد محدودیتها برای این است تا آقایان آسوده خاطر باشند که مردم از بی مدیریتی ، حیف و میل و چپاول ثروت کشور مطلع نشوند ، به فرض محال که ماهواره و اینترنت قطع و روزنامه های مستقل بسته شود و اطلاعات به مردم نرسد ، در نهایت از اینکه مردم میدانند کشوری صاحب نفت و گاز و پتروشیمی و معادن دارند و کشور ثروتمندی دارند چه میکنند ؟
    اگر کره شمالی و کوبا در بدبختی و فلاکت و ناآگاهی به سر میبرند و محدودیتها موفق بوده به این دلیل است که کشورهای فقیری هستند ، چه از لحاظ ثروت و چه از لحاظ انسانهای اندیشمند و اصولآ مردم کره شمالی از آگاهی و رفاه پیش زمینه ای ندارند ، اینها با مردم ایران و پتانسیل موجود در ایران قابل قیاس نیستند و این تصمیمات آبکی مقطعی در ایران فقط برای دلخوشی چند روزه مسئولین و کیسه ای است تا عده ای به اسم اینترنت ملی و پاک پروژه های چند صد میلیارد تومانی را بگیرند و ثروتی کسب کنند ، نمونه بارز این نمونه کارها طرح رایانه ملی بود که با صرف میلیاردها تومان ، قبل از اتمام شکست خورد.
    مگر سالها مبالغ گزافی صرف فیلترینگ نکردند ؟ حاصلش استفاده مردم از تکنیکهائی چون فیلترشکن و وی-پی-ان البته با صرف وقت بیشتر شد ، حالا هم امیدواریم این طرح را زودتر پیاده کنند تا مردم ظرف یک هفته مطلع شوند که با دیشی کوچک میتوانند به اینترنت پر سرعت و بدون دخالت مخابرات متصل شوند (البته اگر فردا تکنولوژی راحت تری نیاید که حتمآ هم خواهد آمد ) و با سرعتهای چند مگا بایتی از سرعت بالاتر برخوردار و در وقت خود نیز صرفه جوئی کنند و مدام هم صفحه “این سایت فیلتر است” مواحه نشوند

  9. ناشناس گفت:

    بچرخ تا بچرخیم

  10. ناشناس گفت:

    در كتاب حاجي‌آقا نوشته صادق هدايت (1945)،

    حاجي به كوچك‌ترين فرزندش درباره نحوه كسب موفقيت در ايران

    نصيحت مي‌كند:

    توي دنيا دو طبقه مردم هستند؛ بچاپ و چاپيده؛

    اگر نمي‌خواهي جزو چاپيده‌ها باشي، سعي كن كه ديگران را بچاپي !

    سواد زيادي لازم نيست، آدم را ديوانه مي‌كنه و از زندگي عقب مي‌اندازه!

    فقط سر درس حساب و سياق دقت بكن! چهار عمل اصلي را كه ياد گرفتي، كافي است،

    تا بتواني حساب پول را نگه‌داري و كلاه سرت نره، فهميدي؟ حساب مهمه!

    بايد كاسبي ياد بگيري، با مردم طرف بشي، از من مي‌شنوي برو بند كفش تو سيني
    بگذار و بفروش،

    خيلي بهتره تا بري كتاب جامع عباسي را ياد بگيري!

    سعي كن پررو باشي، نگذار فراموش بشي، تا مي‌تواني عرض اندام بكن، حق خودت
    رابگير!

    از فحش و تحقير و رده نترس! حرف توي هوا پخش مي‌شه،

    هر وقت از اين در بيرونت انداختند، از در ديگر با لبخند وارد بشو، فهميدي؟

    پررو، وقيح و بي‌سواد؛

    چون گاهي هم بايد تظاهر به حماقت كرد، تا كار بهتر درست بشه!…

    نان را به نرخ روز بايد خورد!

    سعي كن با مقامات عاليه مربوط بشي،

    با هركس و هر عقيده‌اي موافق باشي، تا بهتر قاپشان را بدزدي!….

    كتاب و درس و اينها دو پول نمي‌ارزه!

    خيال كن تو سر گردنه داري زندگي مي‌كني!

    اگر غفلت كردي تو را مي‌چاپند.

    فقط چند تا اصطلاح خارجي، چند كلمه قلنبه ياد بگير، همين بسه!!
    .
    .
    .
    .

    خیلی جالبه که بعد از 65 سال

    هنوز هم در بر همان پاشنه می چرخد..!!!؟؟؟

    ظاهراً بچه‌های حاجی خوب به وصیت پدر عمل کرده‌اند

  11. جمشید گفت:

    دوستان گرامی، اگر همه شبکه اینترنت در سرتاسر جهان نیز از کار بیفتد حکومتی که نا کارآمد است از میان خواهد رفت، مگر در زمان رژیم پهلوی شبکه اینترنت وجود داشت؟ اما آن رژیم از میان رفت چون کارآمد نبود، پس بهتر است سردمداران نظام به جای این دیکتاتوربازی های خنده دار در اندیشه اصلاح خود و راضی نگهداشتن مردم از خود باشند.

  12. بهار ایرانی گفت:

    آقای کلمه به قول سهراب “بگذارید که اندیشه هوایی بخورد” خواهش می کنم بگذارید تمام نوشته های مردم در بخش کامنت های شما بدون بازبینی و سانسور نوشته شود. از برادران اطلاعاتی هم خواهش می کنم اگر بالا سر این نشریه ایستاده اید بکشید کنار برادر اگر این مردم این حرفها را نزنند و این حرفها چاپ نشود، ضررش به شما خواهد رسید. خیلی ساده است ماوقتی دلمان پر است با حروف آنرا خالی می کنیم، اما اگر نگذارید به این وسیله خود را راحت کنیم خیلی ساده است میرویم و بمب و نارینجک میترقونیم. آخرش هم فریاد میزنیم یا علی غرقش بکن ماهم گور پدر دنیا روش. پس به همین انتقاد ها رضایت بدهید تا کار بالا نگرفته. مگر دلتان برای بهار ایرانی تنگ شده؟ این دفعه دیگه اون دفعه نیست ها من دارم قبلا به شما ها هشدار میدم.

  13. ناشناس گفت:

    بنده قطع اینترنت را به فال نیک می گیرم چراکه نخبگان از پای کامپیوتر به پای مباحثات رودرو رفته و بحث های داغ سیاسی از مجاز به حقیقت گام خواهند نهاد و این یعنی گام اول تغییر.

  14. سبزاندیش گفت:

    من هم با ناشناس آخر موافق هستم تنها مزیت قطع کامل اینترنت می تواند به صحنه آمدن مردم باشد که کل فعالیت را به نشستن پشت کامپیوتر محدود کردند. معتقدم قطع اینترنت جان دوباره در جنبش سبز خواهید دمید

  15. ناشناس گفت:

    من آخر نفهیدم حکومت توانایی انجام این کاررادارد یانه؟

  16. ناشناس گفت:

    همین کارهای حکومته که جوانان را از دین ودیانت دور کرده و اقایان نمیدانند چه اخر وعاقبتی نصیبشان خواهد شد -یکی از بزرگان درسال 57 میگفت پیش بینی کرده اند در ایران روزی خواهد رسید که روحانیون را با عمامه شان در سر کوچه ها به تیر برق حلق اویز میکنند -ان روز این حرف برایمان مسخره بود وبه ان خندیدیم ولیکن امروز که دربین نسل جوان قدم میزنیم دیگر به ان حرف نمیخندیم بلکه باید گریه کنیم

  17. ناشناس گفت:

    توانایی داره . ولی جرات نداره .

  18. ناشناس گفت:

    اینترنت را اگر در چند لایه محکم از جنس چینی و روسی هم بپیچند مردانی از سرزمین پارس آنرا باز خواهند کرد

  19. شاهین گفت:

    نمی میریم حداقل از دست اینا راحت بشیم

  20. علي گفت:

    حكومت با قطع اينترنت جهاني داره گور خودشو ميكنه چون نود در صدر مخالفاي آن توي منزل و پاي اينترنتند و اگه نباشه آنوقت كجاند معلومه توي خيابونا و پاركا كي ميخواد باهاشون طرف بشه .