ابراز نگرانی کارشناسان از بحران محیط زیستی دریاچه ارومیه

چکیده :طی سالها با احداث حدود 40-36 سد بر حوزه آبریزاین دریاچه، تمامی شریانهای ورودی آن مسدود شده که افت 9 متری آب آن را طی 15 سال اخیر موجب شده است و اکنون باید بدانیم که دریاچه ارومیه تنها یک استخر پر از آب نیست که با خالی شدن آن، شیر دریای خزر و یا رودخانه ارس را باز کرده و آن را دوباره پر کنیم....

نگرانی ها درباره دریاچه ارومیه و وضعیت نامناسب زیست محیطی آن همچنان ادامه دارد. تا جایی که طی چند روز گذشته 40 کارشناس و ۲۳ تشکل فعال در حوزه محيط زيست با ارسال نامه ای به مسئولان ، خواستار چاره اساسی برای مشکل خشک شدن درياچه اروميه شده و بار دیگر اعلام کردند که حل بحران اين درياچه نيازمند توجه ملی است.

این جا این سوال پیش می آید که توجه ملی برای حل این مشکل زیست محیطی چگونه ممکن است؟ کارشناسان محیط زیست بارها تاکید کرده اند برای درمان مشکلات زیست محیطی اجرای برنامه‌ های بلند مدت تنها راه حل باقیمانده است اما تاکنون چقدر از راهکارها برای حل مشکل این دریاچه با تاکید بر نگاه بلند مدت بوده است و از اساس بر سر این دریاچه چه آمده است که امروز باید کارشناسان با نگرانی زیاد یافتن راه چاره ای را برای درمان آن جستجو کنند ؟

به گزارش کلمه، کارشناسان محیط زیست در نامه ای که به هیات رئيسه مجلس نوشتند و رونوشتی از آن را نيز به دفتر رهبر ایران ، مجمع تشخيص مصلحت نظام، دفتر رياست جمهوری، دفتر رئيس سازمان حفاظت محيط زيست و وزارت نيرو ارسال کرده اند یاد آور شده اند : «طرح های پیشنهادیِ برای حل مشکل دریاچه ارومیه مانند انتقال آب بین حوضه ای، نظیر انتقال آب از رودخانه های ارس یا زاب، به علت زیان بزرگ ایجاد شده در مبدا و اثرات نامعلوم در مقصد، از طرف قریب به اتفاق کارشناسان محیط زیستی با هشدار و اعلام نگرانی مواجه شده است . ما ضمن اعلام حمایت از این نگرانی ها و مخالفت با چنین اقدام‌های نسنجیده ای، باور داریم تصمیماتی که در آنها نگاه همه جانبه ای به اکوسیستم منطقه نشده باشد، نه تنها راه گشا نیستند، بلکه مشکلی بر مشکلات موجود اضافه خواهند کرد.»

آنها همچنین در نامه خود نوشته اند :«مشکلات به وجود آمده برای دریاچه ارومیه، یک شبه درست نشده اند که بتوان یک شبه هم آنها را رفع و رجوع کرد» این کارشناسان حوزه محیط زیست تاکید کرده اند : «باید چاره ای اساسی بیاندیشیم. سازمان های مسئول، فراتر از متهم کردن یکدیگر، باید اشتباهات و کوتاهی هایشان را بپذیرند، و در این راه، اگر لازم شد که بر برخی تصمیمات قبلی غلط خود، خط قرمز بکشند و این کار را با شجاعت انجام دهند.»

تعداد زیادی از کارشناسان محیط زیست بارها بر این نکته تاکید کرده اند که مدتها با سیاستهای نادرست وضعیت این زیست گاه طبیعی به حال و روز فعلی اش در آمده است و امروز نمی توان با برنامه های ضربتی و بدون فکر این ضربتها را جبران کرد نکته ای که کارشناسان امضا کننده این نامه نیز بارها بر آن تاکید ورزیده اند .

آرش شریفی پژوهشگر ایرانی بخش ژئولوژی دریایی و ژئوفیزیک مدرسه علوم جوی و دریایی نیز چندی پیش درگفتگو با خبرگزاری مهر بر همین نکات تاکید ورزید . (+ و +)

این استاد دانشگاه نیز با تاسف از اقدامات غیر کارشناسی که موجب نابودی این دریاچه شده تاکید کرده است : طی سالها با احداث حدود 40-36 سد بر حوزه آبریزاین دریاچه، تمامی شریانهای ورودی آن مسدود شده که افت 9 متری آب آن را طی 15 سال اخیر موجب شده است و اکنون باید بدانیم که دریاچه ارومیه تنها یک استخر پر از آب نیست که با خالی شدن آن، شیر دریای خزر و یا رودخانه ارس را باز کرده و آن را دوباره پر کنیم.

به گفته این استاد دانشگاه هرگونه دخل و تصرف در ترکیب شیمیایی آب این دریاچه، عواقب جبران ناپذیری به دنبال خواهد داشت . چرا که ترکیب شیمیایی آب دریاچه بازتابی از تمام پدیده‌های زمین ‌شناسی و ویژگی‌ های سنگ شناسی منطقه است که سبب شده تا این دریاچه به محیطی منحصربه فرد تبدیل شود و هرگونه دخل و تصرف در این ترکیب شیمیایی، عواقب جبران ناپذیری به دنبال خواهد داشت.

او تاکید می کند :«خشک شدن کامل دریاچه، به معنی نابودی یک بوم‌- زیستگاه به همراه همه گونه‌های گیاهی و جانوری آن است. با توجه به شوری بسیار بالای آب دریاچه، پس از تبخیر کامل انتظار می رود بستر دریاچه به یک کفه نمکی با میزان بالای نیروی بازتابش تبدیل شود که این مسئله موجب بروز تغییرات شدید دما در منطقه خواهد شد. همچنین میزان و ترکیب گرد و غبار دستخوش تغییرات بنیادی خواهد شد. در چند سال گذشته بروز توفانهای غبار در مناطق غربی، جنوب‌ غربی کشور و حتی در تهران مشکلات بسیاری به دنبال داشته است حال تصور کنید به این مسئله خورندگی نمک هم اضافه شود.»

وی مهم ترین راهکارهای مدیریتی را برای حل بحران آب این دریاچه افزایش کارایی آبیاری در بخش کشاورزی، افزایش بهره ‌وری کشاورزی و اصلاح الگوی مدیریت منابع آب می داند . گسترش روشهای بسیار کارآمد و در عین حال کم هزینه ‌ای چون آبخوان‌- داری که یکی از روشهای مدیریت منابع آب قلمداد می شود از دیگر راهکارهایی است که وی به آن برای حل این بحران اشاره می کند .

این استاد دانشگاه نیز مانند سایر کارشناسان محیط زیست با توجه به این نکات تصریح می کند که اجرای طرحهای ضربتی برای حل مشکلات زیست محیطی همچون مشکل دریاچه ارومیه مشابه درمان زخم های سرطانی با چسب زخم است که غیر علمی است . برای درمان یک مشکل زیست محیطی تنها اجرای برنامه‌ های بلند مدت منطقی ‌به نظر می آید و در کوتاه مدت تنها و تنها می ‌توان آسیب بیشتری به محیط زیست وارد کرد.