سی گام برای خودسازی / گام هفدهم: عمل صالح (انجام شایسته‌ترین کار)

چکیده :انسان در يك زمان، مي‌تواند كارهاي مختلفی انجام دهد. اما تشخيص بهترين و درست‌ترين كار و انجام آن، چيزي است كه بدان عمل صالح گفته مي‌شود. اولويت‌بندي كارها و از ميان دو كار خوب، ‌انتخاب بهترين و از ميان دو كار بد، كه انسان مجبور به انجام يكي از آن‌هاست، انتخاب كم‌ زيان‌ترين، از چیزهایی است كه انسان در طول زندگي همواره با آن روبه‌روست....

قسمت‌های پیشین مجموعه مطالب «رمضان، سي‌گام در راه خود‌سازي» به قلم محمود صلواتی تا اینجا منتشر شده بود. اکنون بخشی جدید از این مطالب را به نقل از وب‌سایت مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم بخوانید:

گام هفدهم: عمل صالح (انجام شايسته‌ترين کار)

«اَللّهُمَّ اهْدِنى فيهِ لِصالِحِ الاْعْمالِ»، (1) «بار خدايا در اين روز مرا به شايسته ترين كارها هدايت فرما.»

انسان در يك زمان، مي‌تواند كارهاي مختلفی انجام دهد. اما تشخيص بهترين و درست‌ترين كار و انجام آن، چيزي است كه بدان عمل صالح گفته مي‌شود. اولويت‌بندي كارها و از ميان دو كار خوب، ‌انتخاب بهترين و از ميان دو كار بد، كه انسان مجبور به انجام يكي از آن‌هاست، انتخاب كم‌ زيان‌ترين، از چیزهایی است كه انسان در طول زندگي همواره با آن روبه‌روست. مهم‌ترين ملاك در انتخاب عمل صالح، توجه به آخرت است؛ به شکلی كه از ميان چند كار، كاری را برگزیند كه به ثواب نزديكتر است و در آخرت ملامت به بار نیاورد. اين انتخاب به وي‍‍ژه در امور مهم زندگي جز با توفيق و توجه الهي امكان پذير نيست. بسا انسان چيزي به نظرش مهم‌تر و درست‌تر مي‌رسد در حالی كه اين‌گونه نيست و يا بعد مشخص مي‌شود كه اين‌گونه نبوده است. بنابراین رهرو راه خدا همواره بايد از خدا بخواهد وي را به انتخاب آن‌چه شايسته‌‌ است، هدايت كند و او را به كاري كه پشيماني به بار نمي‌آورد، موفق دارد.

در بيشترين مواردي كه خداوند متعال از ايمان سخن به ميان آورده، از عمل صالح نيز سخن گفته است چراكه ايمان بدون عمل صالح سودی ندارد؛ در سوره عصر مي‌خوانيم: «والعصر ان الانسان لفي خسر، الاَ الذين آمنوا و عملوا الصالحات و تواصوا بالحق و تواصوا بالصبر.»[2] در این‌جا هم ايمان و عمل صالح در كنار يكديگر آمده و سفارش به حق و صبر مورد تأكيد قرار گرفته است. همین‌طور در این آیه: «الذين آمنوا وعملواالصالحات اولئك اصحاب الجنة هم فيهاخالدون»،[3] «كساني كه به خدا گرويده و كارهاي شايسته انجام داده‌اند، اينان اهل بهشتند و در آن جاودانه‌اند.»

عمل صالح هم بايد از «حسن فعلي» برخوردار باشد و هم از «حسن فاعلي». يعني هم كار، خوب باشد و هم انجام‌دهنده از انجام آن، هدف نيكویی را دنبال كند؛ اگر كسي پل و مدرسه و دانشگاه مي‌سازد اما به خاطر ريا و خودنمايي و سوءاستفاده‌هاي ديگر، اين عمل، عملی صالح نیست؛ شايد كساني كه خلوص نيت را شرط قبولي اعمال مي‌دانند به همين نكته نظر دارند.

1. دعاي روز هفدهم ماه رمضان: «اَللّهُمَّ اهْدِنى فيهِ لِصالِحِ الاْعْمالِ وَاقْضِ لى فيهِ الْحَواَّئِجَ وَالاْمالَ يا مَنْ لا يَحْتاجُ اِلَى التَّفْسيرِ وَالسُّؤ الِ يا عالِماً بِما فى صُدُورِ الْعالَمينَ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَالِهِ الطّاهِرينَ.»

2. قرآن، عصر:۲.

3. قرآن، بقره:۸۲.