معصومه ابتکار: حال زار محیط زیست با اوضاع رو به وخامت اقتصادي، بدتر خواهد شد

چکیده :وضعيت خلاء فعلي در زمینه توجه به محیط زیست، نتيجه 5،6 سال كم توجهي و بي توجهي به موضوعي به نام محيط زيست است و حال زار محیط زیست کشور با خراب‌تر شدن وضعيت اقتصادي بدتر خواهد شد....

اتخاذ سیاست‌های شتابزده و گاهي اشتباه توسعه اقتصادی در هر کشوری آثار بلند مدت و کوتاه مدت بسیاری را بدنبال خواهد داشت که بارزترین و خطرناک ترین آن بروز فقر اقتصادی است.

کشور ما نیز از این قاعده جدا نيست چنانكه با اتخاذ برخی سیاست‌هاي نادرست حلقه فشارهای اقتصادی روز به روز تنگ‌تر شده و فقر هر روز بيشتر از گذشته دامنگير جامعه مي‌شود.

در اين وضعيت بحراني، هرآنچه را بتوان تصور كرد با مشكل مواجه خواهد شد و در اين ميان محيط زيست هم از تخريب و نابودي بي نصيب نخواهد ماند.

به اعتقاد کارشناسان مهم ترین چالشی که محیط زیست ایران با آن مواجه است، “شرایط بد اقتصادی” و یا به عبارتی فقر اقتصادی مردم است .

“معصومه ابتکار”، رئيس اسبق سازمان حفاظت محيط زيست، در گفت و گو با خبرنگار ایلنا در این باره می‌گوید: «بين ركود اقتصادي، فقر، بيكاري و تخريب محيط زيست يك ارتباط مستقيم وجود دارد، همانطور كه بين آلودگي محيط زيست و تخريب محيط زيست، با فقر يك ارتباط پيوسته وجود دارد كه اصطلاحا به آن يك چرخه معيوب گفته مي‌شود.»

او ادامه می‌دهد: «فقر و ركود اقتصادي با تخريب محيط زيست، ملازم هم هستند؛ هم تخريب محيط زيست موجب فقر مي‌شود و هم فقر موجب تخريب محيط زيست.»

به گفته وی اکنون سال‌هاست كه بحث حفاظت محيط زيست را صرفا از نظر محيط زيست در نظر نمي‌گيرند بلكه يك نگاه،دانش و يك فن مديريتي نيز با عنوان اقتصاد و محيط زيست شكل گرفته كه مبناي اين نگاه از نظر علمي اين است كه ما بايد براي طبيعت ارزش گذاري اقتصادي انجام دهيم.»

ابتکار تصریح می ‌کند: «ارزش گذاري زیست محیطی را باید در حساب‌هاي ملي مان وارد شود و مشخص كنيم طبيعت چقدر مي‌ارزد و اينكه اگر سياستي را دنبال كنيم كه از طبيعت بهره‌برداري مي‌كند، آن را از بين مي‌برد يا آلوده مي‌كند براي آن يك حسابداري ملي انجام شود كه اين در برنامه چهارم توسعه براي شكل گرفتن يك نگاه منطقي و اقتصادي در بحث محيط زيست ديده شده بود که متاسفانه شکل عملی به خود نگرفت.»

وی با اشاره به بحث سبز شدن حساب‌هاي ملي می‌گوید:«این تكليف وزارت اقتصاد، بانك مركزي و سازمان محيط زيست است که بهای طبيعت حساب شود براي مثال در هنگام برداشت از مرتع قيمت آن مشخص شود كه اگر از آن درست استفاده نشد چه هزينه‌هايي بر محيط زيست اقتصاد كشور تحميل مي‌شود.»

ابتکار معتقد است با این کار در هنگام وقوع رکود و بحران‌های اقتصادی که بیشترین صدمه به محیطزیست زده می‌شود می‌توان میزان خسارت را برآورد و براي مدیریت و کاهش اثرات مخرب آن اقدام کرد.

ابتكار مي‌گويد:« با گران شدن قيمت سوخت و توزیع نادرست آن و استفاده نكردن از راهكارهاي جبراني مناسب، تورم و فشار اقتصادي رخ می‌دهد که همین امر بهره برداري از منابع پايه را بيشتر و افسار گسيخته ترمی‌کند كه اگر كنترل نشود لطمات جبران ناپذيري را به ويژه در روستاها و مناطق دور افتاده بر منابع طبيعي وارد مي‌كند.»

وي در عین حال هشدار می‌دهد که گران شدن قیمت سوخت موجب می‌شود تا ساکنان مناطق روستایی به ویژه در مناطق جنگلی برای تامین سوخت و صرفه جویی در هزینه‌ها به سمت استفاده از چوب درختان و تخریب محیط زیست بروند.

نگرانی رئیس اسبق سازمان محیط زیست زیست هشداري جدی است زیرا مسئله رکود اقتصادی ناشی از سیاست‌های شتاب‌زده و فقر ناشی از آن در ابعاد مختلفی خودش را نشان می‌دهد و تاثیرات عمیقی بر وضعیت نامطلوب محیط زیست گذاشته است.

فقر اقتصادی باعث شده که مردم برای فرار از بیکاری و بی پولی از دولتمردان بخواهند که در هر شرایطی صنایع ، کارخانه‌های مخرب و جاده‌های ارتباطی را وارد منطقه زندگی آنها كند.

اكنون ردپای فقر و وضعیت بد اقتصادی را در بسیاری از اتفاقات و بلاهایی که بر سر محیط زیست می آید می‌توان مشاهده کرد.

به گفته ابتکار به حق ركود و افزايش نرخ بيكاري و ركودي كه به تورم هم منجر شده است عملا وضعيت را به گونه‌اي رقم مي‌زند كه بحث محيط زيست مورد تاكيد كمتر و اولويت پايين تري قرار مي‌گيرد؛ يعني ما عملا داريم به عقب بر مي‌گرديم.

همچنین در بسیاری از موارد فقر اقتصادی، فقر فرهنگی را نیز به دنبال دارد. وقتی جامعه‌‌ای از نظر مالی تامین نباشد سرانه مطالعه در آن کم مي‌شود، رسانه‌ها به‌جای توجه به محیط زیست به اقتصاد و صنعت می‌پردازند و اعضای جوامع مدنی آن قدر مشغول کار و فعالیت های اقتصادی می‌شوند که جایی برای فرهنگ و محیط زیست نمی‌ماند و از این رو در این جوامع وقتی کسی صحبت از محیط زیست می کند متهم به بی دردی و شکم سیری می‌شود.

هشدار ابتکار در زمینه بروز فقر فرهنگی دراثر فقر اقتصادی نیز جدی است.

وی معتقد است اگر فرهنگ آسیب ببیند، بر رفتار افراد تاثیر گذار است به آن معنی که به جای حرکت همگام در جهت محیط زیست حرکت بر ضد آن خواهد شد؛ اوادامه می‌دهد:« با وجود NGOها و نهادهای مدنی از بی فرهنگی‌ها درزمینه حفظ محیطزیست در برابرفشار اقتصادی جلوگيري مي‌شود.»

به عقیده ابتکار وضعيت خلاء فعلي در زمینه توجه به محیط زیست، نتيجه 5،6 سال كم توجهي و بي توجهي به موضوعي به نام محيط زيست است و حال زار محیط زیست کشور با خراب‌تر شدن وضعيت اقتصادي بدتر خواهد شد.