وصیت های امام زندانی، امام کاظم

چکیده :ای هشام! از تکبّر بپرهیز، زیرا وارد بهشت نمی شود کسی که به اندازه یک دانه تکبّر دردل او باشد، کبر، جامه خداوند است، هرکس با خدا در جامۀ(صفت اختصاصی) او نزاع کند با روی اورا به آتش اندازد. ...

کلمه ـ گروه معارف: استقرار عدالت همواره یکی از آرمان های بشری بوده است. پیامبران، مصلحان و اندیشمندان در هر شرايطي بر اهمیت و نیز حاکمیت آن ، تاکید داشته اند. تصمیمات، اقدامات و رفتارهاي عادلانه ، موجب قوام جوامع بشری می شود و سبب جلب هر چه بیشتر اعتماد متقابل بین آحاد اجتماع و تقویت ارتباط مردم با افراد و دست اندرکارانی که، عهده دار مسئولیت و مدیریّت نظام اجتماعی هستند، می گردد. از این رو، برای تأمین چنین اهدافی، باید همواره عدل و انصاف را راهنمای رفتار فردی و اجتماعی خود قرار دهیم، چنان كه امام موسی کاظم(ع) يكي از پيشگامان در اين مسير بوده اند وايشان به نقل از امیر مؤمنان(ع) می فرمایند: “به شما رعایت عدل و داد را در حال خشنودی و خشم توصيه ميكنم ” ايشان در خرد ورزي وعقلانيت وابعاد و آثار آن توصيه هاي فراواني داشته اند از جمله وصيتي كه به هشام بن حكم بغدادي (كتاب تحف العقول) در اين باب نموده اند كه به فرازهايي از آن اشاره شده است:

ای هشام! برای هرچیزی راهنمائی است و راهنمای عاقل فکر کردن و راهنمای فکر کردن سکوت است و برای هرچیزی مرکبی است و مرکب عاقل، فروتنی است و در نادان بودن تو همین کافی است که آنچه را که باز داشته ای انجام دهی.

ای هشام! اگر در دست تو گردوئی باشد و مردم بگویند در دست تو مروارید است، برای تو سودی ندارد در حالی که می دانی که آن گردو است نه مروارید، و چنانچه در دست تو مروارید باشد و مردم بگویند که آن گردو است، به تو زیان نمی رساند در صورتی که می دانی آن مروارید است.»

ای هشام! براستی امیرمؤمنان علیه السلّام می فرمود:«کسی در بالا و صدر مجلس ننشیند مگر آنکه در او سه ویژگی موجود باشد:

1- هرگاه از او پرسیده شود، پاسخ گوید.

2- زمانی که همه مردم از سخن گفتن ناتوان شوند او سخن گوید.

3- رأی و نظری را اعلام کند که مصلحت اهل و مردم درآن باشد، پس هرکس دارای این صفات نباشد و در صدر مجلس بنشیند او احمق است» و حسن بن علی علیهما السلام فرمود: «هرگاه رفع نیازمندیهای خود را درخواست کردید، از انسانهای شایسته درخواست کنید.» گفته شد: ای فرزند رسول خدا(ص) چه کسی شایسته است؟ فرمود: آنان که خداوند در قرآن، آنها را یاد و توصیف کرده است و گفته است: همانا یادآوری شود صاحبان عقل و خرد( زمر12) فرمود:آنان صاحبان عقل می باشند

ای هشام! هرکس هواهای خود را از آبروی مردم نگهدارد خداوند روز قیامت از لغزشهای او بگذرد، وهرکس خشم خویش را از مردم حفظ کند خداوند در رستاخیز خشم خود را از او باز دارد.

ای هشام! انسان عاقل، دروغ نمی گوید هرچند درآن، خواستهای اوتأمین شود.

ای هشام! روزهائی را که در پیش داری اصلاح کن و ببین چه روزی است؟ و پاسخی برای آن روز آماده ساز، زیرا تو متوقّف و مسئول خواهی بود، از روزگار و اهل آن، عبرت بیاموز، زیرا روزگار بلند کوتاه است، پس بگونه ای عمل کن که گویا پاداش آن را می بینی، تا طمع تو به آن بیشتر شود، ودربارۀ خداوند تعقّل کن و مطالعه کن در تحولّات روزگار حالات آن، چون آنچه از دنیا خواهد بود مانند آنچه از آن پشت کرده می باشد پس از آن عبرت بیاموز.

ای هشام! خشم، کلید بدیها است، و کامل ترین مؤمنان از نظر ایمان خوش خلق ترین آنها است، و اگر با مردم اختلاط و دوستی می کنی چنانچه بتوانی با کسی دوستی کن که دست تو بالاتر از آن باشد.

ای هشام! برتوباد به مدارا کردن با مردم، زیرا مدارا مبارک و ناسازگاری شوم است،چون مدارا ونیکی وخوش خلقی، شهرها را آباد کرده و روزی انسان را افزایش می دهد.

ای هشام! از تکبّر بپرهیز، زیرا وارد بهشت نمی شود کسی که به اندازه یک دانه تکبّر دردل او باشد، کبر، جامه خداوند است، هرکس با خدا در جامۀ(صفت اختصاصی) او نزاع کند با روی اورا به آتش اندازد.

ای هشام! هرکس دچار بزرگ بینی شود فرشتگان آسمان و زمین او را لعنت خواهد کرد و هرکس نسبت به برادران خود تکبّر ورزد و بزرگی بفروشد، با خداوند ضدیّت کرده است، و هرکس چیزی را ادعّا کند که درحدّ او نیست او از حلال بدنیا نیامده است.

ای هشام! بپرهیز از تکبّر نسبت به دوستان من و فخر فروشی با دانش خود که خداوند به تو غضب خواهد کرد وپس از خشم خدا، دنیا و آخرت برای تو سودی نخواهد داشت، وتو در دنیا مانند ساکن خانه ای هستی که از آن تو نبوده و در انتظار نقل مکان باشی.

ای هشام! از طمع بپرهیز، برتوباد به نا امیدی از آنچه در دست مردم است، و طمع را نسبت به مخلوق در خود بمیران، زیرا طمع، کلید ذلّت و خواری، ربودن عقل و بهم خوردن مردانگی ها، و آلوده شدن آبرو و از بین رفتن دانش، می باشد، و برتو باد دلبستگی به پروردگارت و توکّل براو، و با نفس خود مبارزه کن تا آن را ازخواهشها یش باز داری، زیرا( مبارزه با نفس) بر تو واجب است همچون مبارزۀ با دشمن.

باشد كه مدعيان راه حضرتش عقلانيت را سر لوحه عمل خويش قرار دهند!ان شاءالله.