مهندس سحابی؛ سرمايه کمیاب انسانی در سیاست
چکیده :فعاليت تشكيلاتي و تأكيد بر كنش جمعي سياسي، يكي از مهمترين ويژگيهاي مهندس سحابي بود. در جامعهاي كه هزينه ايجاد تشكيلات سياسي بالاست، براي مهندس سحابي اين امكان فراهم بود كه با توجه به سوابق خودش نوعي برج عاجنشيني را پيشه كند و به مريدپروري بپردازد تا بنابه شرايط با استفاده از شيوههاي تودهاي و عوامانه او را به ميدان بياورند و او نيز خود را فراتر از احزاب و گروهها قرار دهد. ولي مهندس سحابي چه از خلال فعاليت تشكيلاتي پيش از انقلاب و چه در نشريه ايران فردا، كوشيد كه نوعي كنش جمعي را در سياست شكل دهد كه جامعه ما هنوز هم از ثمرات آن بهرهمند است....
عباس عبدی *
اگر افراد را از حيث نگاه تحليلي آنان به مهمترين عامل تغيير اجتماعي به دو گروه تقسيم كنيم، يك گروه كساني هستند كه نقش فرد و رهبران سياسي و انگيزههاي خيرخواهانه آنان را در تحول جامعه از نقطه نامطلوب به نقطه مطلوب مهمتر از ساير عوامل ميدانند. گروه مقابل كارآيي اين نقش را در مقايسه با تحولات ساختاري فرعي و در درجه دوم اهميت ميدانند. در اين صورت نگاه تحليلی من به گروه دوم نزديكتر است. به ويژه در كشورهايي كه ساختارهاي اقتصادي و سياسي و اجتماعي در وضعيت ناكاركردي و مخرب روند توسعه قرار دارند. ولي كاهش دادن اهميت فرد به منزله ناديده گرفتن آن نيست، و اگر از زاويه ديگري به موضوع بپردازيم مجدداً به اهميت فرد در حوزه سياست و رهبري جامعه به سمت توسعه پي خواهيم برد. من به صورت تيتروار سه عنصر اصلي چنين اهميتي را ميگويم.
ـ شناخت درست جامعه و اولويتهاي آن و توجه به ناكاركرديهای ساختاري آن.
ـ فعاليت تشكيلاتي و آمادگي براي انجام مشارکت جمعي كه ركن مهم كنش سياسي است.
ـ التزام به ارزشهاي انساني و اخلاقي و پرهيز از نان به نرخ روز خوردن.
با اين مقدمه ميتوانم مدعي شوم كه آقاي مهندس عزتالله سحابي از هر سه جهت، چهره سياسي شاخص و قابل احترام در تاريخ نيم قرن اخير ايران است. جناب سحابي برخلاف بسياري از چهرههاي سياسي، نگرشي واقعي از ساختار نفتي اقتصاد ايران دارد. ايشان به دليل مطالعات تاريخي و اقتصادي و نيز به دليل فعاليت و مسئوليت در سازمان برنامه و بودجه و نيز خصوصيات اخلاقي كه پذيراي نگرشها و تحليلهاي ديگران است و تأكيدي كه بر درسگیري از شكستهاي پيشين داشت، توانسته است، نگرش و تحليلي منطقي از معضلات ساختاري جامعه ايران به دست آورد و بر همين اساس نيز پيشنهادهاي وي براي برونرفت از اين وضعيت نسبت به بسیاری از دیگران به واقعيت نزديكتر بوده است.
فعاليت تشكيلاتي و تأكيد بر كنش جمعي سياسي، يكي از مهمترين ويژگيهاي مهندس سحابي بود. در جامعهاي كه هزينه ايجاد تشكيلات سياسي بالاست، براي مهندس سحابي اين امكان فراهم بود كه با توجه به سوابق خودش نوعي برج عاجنشيني را پيشه كند و به مريدپروري بپردازد تا بنابه شرايط با استفاده از شيوههاي تودهاي و عوامانه او را به ميدان بياورند و او نيز خود را فراتر از احزاب و گروهها قرار دهد. ولي مهندس سحابي چه از خلال فعاليت تشكيلاتي پيش از انقلاب و چه در نشريه ايران فردا، كوشيد كه نوعي كنش جمعي را در سياست شكل دهد كه جامعه ما هنوز هم از ثمرات آن بهرهمند است. درباره كنش سياسي مهندس سحابي يك نكته بسيار مهم وجود دارد و آن تداوم است كه بيش از پنج دهه به صورت مستمر و بدون فراز و فرودهاي احساساتي ادامه داشته است و اين نكته بسيار ارزشمندي در ایران است.
اما آنچه كه در مورد مهندس سحابي برجستهتر از دو مورد قبلي است، التزام ايشان به ارزشهاي انساني و اخلاقي و جوانمردي در سياست است كه به معناي واقعي كلمه ايشان را در سرزمين سياسي ايران برجسته ميكند. از خود گذشتگي و پرهيز از اولويت دادن به منافع شخصي، سلامت اخلاقي و مالي، تعهد به فعاليتهاي خيرخواهانه، افتادگي و خضوع، پرهیز از نان به نرخ روز خوردن و پرهيز از افراط و تفريط و نیز دارا بودن صداقت و حسننيت و… و بسياري ديگر از ويژگيهاي انساني و اخلاقي مهندس سحابي را به يكي از الگوهاي ارزشمند براي كنشگران سياسي به ويژه جوانان تبديل كرده است. برخی ایشان را جزو محالفان حکومت معرفی میکنند ولی من معتقدم که صفت مخالفخوانی با روحیات ایشان انطباق ندارد بلکه او را باید خیرخواه حکومت دانست. مهندس سحابي به معناي دقيق كلمه از عناصر اصلي سرمايه انساني و البته کمیاب در حوزه سياسي ايران است، و چنين سرمايهاي مستهلك نخواهد شد و كنشگران حال و آينده اين كشور، متناسب با توانايي و شايستگيهاي خود ميتوانند از اين سرمايه سياسي بهرهبرداري كنند. من ترديدي ندارم كه در آينده نه چندان دور شاهد باروري بيشتر از زميني خواهيم بود كه بذرهاي سياسي آن را جناب مهندس عزتالله سحابي كاشتهاند.
* این یادداشت پیش از درگذشت مهندس سحابی و در دوران بیماری ایشان نگاشته شده و در نشریه صبح آزادی، شماره اردیبهشت 90 به چاپ رسیده است.
dar in mored behtar ast agayeh abdi harf nazanad gablan ham dar morereh barkorde ichan ba amir entezam pekgam ferestadeh shodeh