بزرگداشت 16 آذر در گذر ایام

چکیده :16 آذر در اين ميان بيش از 13 آبان اين دوگانگي را به منصه ظهور مي‌رساند. به همين دليل در سال‌هاي اخير برخي تشكل‌هاي دانشجويي، سعي كرده‌اند پيشتاز گراميداشت اين روز باشند و برنامه‌هايي را براي آن تدارك ببينند. هويت دوگانه اين روز موجب شده هر جناحي از منظر خود آن را گرامي بدارد و كسي با آن مخالفت نكند....

علی شکوری راد

از سال 32 كه 16 آذر خلق شد و در تاريخ اين مرز و بوم ثبت شد، سالروزش. همواره داستان‌هايي داشته است و هنوز هم دارد. اين روز اولين اعلام موجوديت (مبارزه) عليه رژيم دست‌نشانده شاه پس از كودتاي امريكايي 28 مرداد بود كه توسط دانشجويان دانشگاه تهران رقم خورد. در يك سوي اين روز امريكا و رژيم ديكتاتوري پهلوي بودند و در سوي ديگر دانشجويان مبارز كه از آن زمان تاكنون بر سر هويت آنان بحث و گفت‌وگو است. حزب توده مدعي بودند دو نفر از آن سه آذر اهورايي، بزرگ‌نيا و قندچي هوادار آن حزب بوده‌اند و شريعت‌رضوي يعني برادرخانم معلم شهيد دكتر شريعتي را براي مذهبي‌ها باقي گذاشتند.

از قرائن برمي‌آيد همين هويت ايدئولوژيك را بايد براي اين سه شهيد پذيرفت. پيش از انقلاب اسلامي اگرچه اين روز توسط همه دانشجويان، بزرگ داشته مي‌شد اما چپ‌ها (ماركسيست‌ها) بيش از همه خود را صاحب اين روز مي‌دانستند. پس از پيروزي انقلاب به‌رغم اينكه اين روز در تقويم رسمي كشور روز دانشجو ناميده شد اما چون در دل خود، هم مبارزه با امريكا را داشت هم مبارزه با نظام حاكم، چپ‌ها بيش از گذشته به بزرگداشت آن همت مي‌‌كردند چرا كه با نظام اسلامي حاكم نيز سر سازگاري نداشتند.

16 آذر به خصوص پس از تسخير لانه جاسوسي امريكا توسط دانشجويان مسلمان پيرو خط امام و خلق 13 آبان كه جهت‌گيري مبارزاتي دانشجويان به سمت امريكا را بيش از 16 آذر نمايش مي‌داد، به محاق رفت و تا سال‌ها دوقطبي 13 آبان- 16 آذر داراي وجه مشترك مبارزه با امريكا در سطح بين‌الملل بودند اما داراي دو تفاوت اساسي نيز بودند؛ يكي در هويت ايدئولوژيك قهرمانان و ديگري در وجه مبارزه داخلي. 13 آبان برخلاف 16 آذر داراي پيام مبارزاتي با قدرت حاكم در داخل نبود بلكه در جهت تقويت و تثبيت آن بود.

تا پايان جنگ گفتمان 13 آبان گفتمان غالب در جهت‌گيري‌هاي دانشجويان بود اما پس از پايان جنگ و رحلت حضرت امام الهام‌بخش دانشجويان پيرو خط امام در جهت‌گيري‌ ضدامريكايي آنان بودند و بي‌مهري‌هايي كه نسبت به اين دانشجويان آغاز شد و به دنبال آن، 13 آبان هر سال كمرنگ و كمرنگ‌تر شد، 16 آذر دوباره رنگ گرفت و از محاق بيرون آمد. به ياد دارم آن زمان ما در دفتر تحكيم وحدت هر سال شاهد محدوديت‌هاي بيشتري از سوي سازمان تبليغات اسلامي كه برگزاركننده مناسبت‌ها در كشور بود، بوديم به طوري كه چند سال بين دفتر تحكيم وحدت و شوراي هماهنگي تبليغات بر سر اينكه چه كسي مراسم اين روز را برگزار كند، دعوا و چالش جدي وجود داشت. البته هر بار دفتر تحكيم وحدت غلبه مي‌كرد، چون جمعيت دانشجويان با آنها بود. اما شوراي هماهنگي تبليغات نيز با گسيل دانشجويان مراسم ديگري برگزار مي‌كرد تا آنكه حتي يك بار سخنران دعوت شده از سوي اين شورا در مراسم 13 آبان اعلام كرد دانشجويان مسلمان پيرو خط امام اكثراً شهيد شده‌اند و ديگر وجود خارجي ندارند.

به هر حال بزرگداشت 13 آبان پس از چند سال دولتي شد و دانشجويان نيز از آن كنار گذاشته شدند. و بيشتر دانش‌آموزي شد. به همين دليل 16 آذر بار ديگر مورد توجه دانشجويان انجمن‌هاي اسلامي كه عمده‌ترين تشكل رسمي در دانشگاه‌ها بودند قرار گرفت. اينك كه دانشجويان مورد بي‌مهري قرار گرفته بودند، 16 آذر علاوه بر نماد مبارزه با امريكا براي آنان، نماد انتقادهاي داخلي نيز بود. در اين برهه تلاش شد سالروز شهداي هويزه در جنگ تحميلي را كه شهيد حسين علم‌الهدي و تعداد ديگري از دانشجويان مسلمان پيرو خط امام بودند، جايگزين 16 آذر كنند اما اين تلاش نيز به جايي نرسيد و 16 آذر به همت انجمن‌هاي اسلامي دانشجويان زنده ماند. تلاش‌هايي نيز توسط برخي از جريانات دانشجويي صورت گرفت تا وجه ضدامريكايي اين روز را تحـت‌الشعاع وجه ديگري قرار دهند كه اين تلاش نيز حاصل چنداني نداشت.

دردسر رسانه‌هاي رسمي اين است كه از سويي مي‌خواهند در مبارزه‌اي كه با امريكا دارند، از اين روز استفاده كنند ولي قهرمانان اين روزها نسبتي با آنها ندارند. شهداي روز 16 آذر از نظر اعتقادي با آنها همساز نيستند. دانشجويان مسلمان پيرو خط امام نيز كه 13 آبان را خلق كردند، عمدتاً در زمره منتقدين وضع موجود هستند. به همين دليل در تبليغات رسمي صدا و سيما ياد و نامي از قهرمانان اين دو روز مشاهده نمي‌كنيم.

16 آذر در اين ميان بيش از 13 آبان اين دوگانگي را به منصه ظهور مي‌رساند. به همين دليل در سال‌هاي اخير برخي تشكل‌هاي دانشجويي، سعي كرده‌اند پيشتاز گراميداشت اين روز باشند و برنامه‌هايي را براي آن تدارك ببينند. هويت دوگانه اين روز موجب شده هر جناحي از منظر خود آن را گرامي بدارد و كسي با آن مخالفت نكند. به هر حال 16 آذر را گرامي مي‌داريم.

منبع: شرق