پاسداشت «حقوق مردم» در قانون اساسی

چکیده :بهترین راهكار برای اجرای قانون اساسی این است كه مجریان در هر سطح، قانون اساسی را اجرا کنند. اگر این آگاهی و باور به‌طور فراگیر تحقق یابد برداشتن گام‌های بعدی آسان‌تر خواهد بود. در عین حال از آموزش رسمی و همگانی حقوق اساسی و قانون اساسی به مردم نیز نباید غافل شد. قسمت‌های مربوط به حقوق مردم یعنی فصل سوم و قسمت مربوط به امور اقتصادی و بالاخره اصول مربوط به قوه قضاییه می‌تواند در اولویت مورد توجه قرار...

بهمن کشاورز*

اصول قانون اساسی را صرف نظر از تقسیم‌بندی كه خود قانونگذار قائل شده است می‌توان به پنج گروه به شرح ذیل تقسیم كرد:
اولا اصول ناظر به شكل و ساختار حكومت و نظام و حواشی و متفرعات آن كه این اصول اجرا شده است.
ثانیا اصول 4تا11 قانون اساسی.
ثالثا اصول مربوط به شناسنامه و معرفی كشور و حكومت در دنیا یعنی اصول 15 تا 18 قانون اساسی كه كلا اجرا شده است.

رابعا اصول مربوط به حقوق ملت، یعنی اصول 19 تا 42 قانون اساسی كه در مورد اجرا یا عدم اجرای آن‌ها نگرش متفاوت وجود دارد. مثلا؛ یك، اصل 19 كه در مقام بیان تساوی حقوق مردم ایران است و عبارت «مانند این‌ها» این معنا را می‌رساند كه هیچ چیز نمی‌تواند باعث نوعی تبعیض بین آحاد مردم شود. بحث دوم، بحث حمایت یكسان قانونی از زن و مرد نیز محل تامل و بحث بوده است. سوم، اصل 21 قانون اساسی در مورد تضمین حقوق زن. مورد چهارم، بحث منع تفتیش عقاید موضوع اصل 23 قانون اساسی و منع هر گونه تجسس موضوع اصل 25 قانون اساسی محل بحث و تامل است و پنج، مسئله آزادی بیان و آزادی مطبوعات موضوع اصل 24 قانون اساسی. ششم، مفاد اصل 27 قانون اساسی در خصوص آزادی تشكیل اجتماعات و راهپیمایی‌ها و این‌كه آیا برای این مورد كسب اجازه قبلی لازم است یا خیر. هفت، در خصوص نحوه اجرای اصل 32 و 34 قانون اساسی كه راجع است به حقوق متهم و حق مردم در مراجعه آزادانه به دادگاه‌ها، همچنین اصل 36 قانون اساسی و اصل 39 قانون اساسی در مورد حرمت كسی كه قانونا بازداشت شده است، بحث‌هایی وجود دارد.

برخی عقیده دارند كه این اصول اجرا شده و می‌شود، بعضی اجرای آن‌ها را ناقص می‌دانند و گروهی در مورد پاره‌ای از این اصول معتقد به این هستند كه اصولا اجرا نشده‌اند.

خامسا، اصول ناظر به آرمان‌های رفاهی مثل بند 3 اصل سوم در خصوص آموزش‌و‌پرورش و تربیت بدنی رایگان، بند 6 اصل مذكور و بند 7 آن و مواردی نظیر تامین خودكفایی، تامین مسكن برای همگان، آموزش رایگان در سطوح مختلف، تامین اجتماعی همگانی، رفاه عمومی و جلوگیری از فشار اقتصادی بر مردم و امثال این‌ها كه گمان می‌رود بخشی از آن‌ها به ویژه با توجه به وعده‌های داده شده، به نحو مطلوب اجرا نشده است.

به نظر می‌رسد با توجه به این كه قانون اساسی ما ساخته ذهن و فكر بشر است و بشر جایز‌الخطاست و از اشتباه مصون نیست، قانون اساسی در قسمت‌هایی مورد تجدیدنظر قرار گیرد و تكلیف به‌طور جدی و بنیادی روشن شود. ممكن است چاره بعضی از آن‌ها قانونگذاری عادی و درمان برخی دیگر اصلاح قانون اساسی باشد. عمده مشكلات مربوط به مسایل اقتصادی وسیستم‌های نظارتی است. واضح است از دیدگاه هر یك از گروه‌ها و جناح‌ها مسئله می‌تواند متفاوت باشد؛ بنابراین پیش از هرچیز باید همگان در مواضع مشتركی به توافق برسند.

بهترین راهكار برای اجرای قانون اساسی این است كه مجریان در هر سطح، قانون اساسی را اجرا کنند. اگر این آگاهی و باور به‌طور فراگیر تحقق یابد برداشتن گام‌های بعدی آسان‌تر خواهد بود. در عین حال از آموزش رسمی و همگانی حقوق اساسی و قانون اساسی به مردم نیز نباید غافل شد. قسمت‌های مربوط به حقوق مردم یعنی فصل سوم و قسمت مربوط به امور اقتصادی و بالاخره اصول مربوط به قوه قضاییه می‌تواند در اولویت مورد توجه قرار گیرد.

* حقوقدان و وکیل دادگستری

منبع: روزنامه آرمان