امام مناظره‌ها
چکیده :رفتار امام رضا (ع) در آن شرايط دشوار و پر چالش فكري و فرهنگي باعث شد كه پرسش گري و بحث و نظر در حوزه معارف را به رسميت شناختند و توانمندي مكتب اهل بيت در دفاع منطقي و روشن از معارف اسلامي بار ديگر به روشني نمايانده شود و پايگاه عقل و دانش و كاوشگري در مباحث آئين احياء شده و ارتقاء يابد و حيثيت اجتماعي تشيع و پويايي حوزه فرهنگي خراسان و مرجعيت علمي امام در جامعه و محافل علمي بيشتر و بيشتر...
دوستداري اهل علم، ميراث گران قدري است كه فرهنگ ايراني همواره آن را پاس داشته است؛ در سخنان رسول گرامي اسلام نيز اين محبت در شكل هاي مختلف بروز يافته است؛ يادگارهايي ارجمند از اين جلوه ها را مي توان ياد كرد؛ از آن حضرت نقل است كه: اگر علم در ثريا (آسمان) باشد مرداني از فارس(ايران) به آن دست خواهند يافت. و هم چنين فرمودند كه فضل العلم خير من فضل العباده.
جايگاه اين علاقه مندي به علم و عقل و حكمت را در مشي و سلوك معصومين بزرگوار به روشني مي توان نشان داد.
سيره پيامبر بزرگوار اسلام از ايجاد نفرت مبرا بود و مردم را با حكمت ، موعظه حسنه و جدل احسن به حقيقت دين راهنمايي مي فرمود. در محضر او مجال گفت وگو و مشورت و اتخاذ تصميم فراهم مي شد. بنا به نقل بزرگاني مانند آيت الله مطهري، تبشير و انذار ، اساس سيره آن حضرت بود. آورده اند وقتي پيامبر اكرم معاذ بن جبل را به يمن براي دعوت و تبليغ مردم فرستاد به او فرمود: يا معاذ! بشّر و لاتنفّر، بشر و لا تعسّر.
بدين گونه بود كه پذيرش آئين در بين دعوت شدگان هر روز ابعاد گسترده تري يافت و تا اقصي نقاط آن روز عالم پيش رفت.
در عصر ائمه بزرگوار اسلام ، در برابر بني اميه و بني عباس، اين مشي در كنار دستگاه بي منطق و خون ريـــز حكومت هاي مركزي دنبال شد و انبوهي از معارف و حقايق ديني را در كلام آن بزرگواران و در گفت و گو با صاحبان افكار و عقايد مختلف آشكار ساخت؛ تا به دوران امام رضا عليه السلام رسيد. اين دوران از شرايط دشواري برخوردار بود؛ كه ضرورت حضور عالمانه در عرصه حيات اجتماعي و فرهنگي را دو چندان مي ساخت.
دراين دوره روندهاي متفاوتي به موازات هم پديدار گشت .نخست آن كه نهضت ترجمه در جهان اسلام كـــــه از سال هاي قبل آغاز شده بود؛ به اوج خود رسيد. انبوه علوم و معارف ايراني، يوناني و رومي كه فرهنگ ها و تمدن هاي بزرگ و مسلط آن زمان بودند به مراكز تعليمي مسلمانان راه يافت و هم زمان با رشد علمي مسلمانان ، موجي از شبهات جامعه اسلامي را فرا گرفت. گسترش رفت و آمدها و مناسبات بين مسلمانان و مردمان ديگر سرزمين ها موجب آشنايي بيشتر آن ها با فرقه ها و اديان ديگر شد و انبوهي از پرسش هاي جديد در ذهن و زبان آن ها ايجاد كرد.
دوم آنكه شكل گيري گروه هاي مختلف ذيل نام مذاهب اسلامي با ديدگاه هاي متفاوت در فقه و كلام و حديث و تفسير باعث تفرقه و سردرگمي و اختلافات فكري در جمع مسلمانان شده بود و هر يك از روساي مذاهب مباني خود را با نام اسلام ترويج مي كردند.
در چنين شرايطي، امام هشتم با احتجاج هاي خود از دو سو حركت كرد:
نخست به دفاع از مدرسه اهل بيت در برابر ساير حوزه هاي اسلامي پرداخت و ديگر آن كه با پاسداشت آئين در برابر نحله هاي غيراسلامي همت گماشت.
موقعيت جامعه و سرزمين بزرگ ايران در آن زمان، از نظر تنوع فرقه ها و نحله هاي ديني و گروه هاي مذهبي به ويژه در منطقه شرق و شمال شرقي در خراسان به ضرورت اين گونه مباحث دامن مي زد و تلاش دربار مأمون خواسته و ناخواسته بر شتاب اين روند مي افزود.
در چنين شرايطي مناظرات بين امام رضا عليه السلام و بزرگان ساير مذاهب اسلامي و نحله هاي غيراسلامي به نحوي گسترده و ماندگار شكل گرفت و به جريان جديدي در عرصه انديشه و تفكر منجر شد، كه تاكنون هم چنان راه گشاي شيوه اي برجسته از تحقيق، تبليغ و ترويج بر اساس بحث و گفت و گو است.
خوشبختانه متن گفت وگوهاي پانزده مجلس مناظره حضرت و ديگر بزرگان كم و بيش در منابع و كتب روايي شيعه حفظ شده و متناسب با موقعيت ها به صورت مختصر و مفصل آمده است ، هر چند مواردي از قبيل جو حاكم بــر مناظره ها، كارنامه علمي برخي شخصيت هاي طرف گفت وگو، برخورد دستگاه هاي رسمي ديگر آئين ها، با نتايج اين نشست ها، نحوه ثبت احتمالي اين گزارش ها در ساير منابع و … هنوز جاي بحث و كنكاش بيشتري دارد.
گفت و گوهاي حضرت در سه محور قابل جمع است.
نخست: گفت وگو با پيشوايان مسلمان كه در آن به مباحثي از قبيل تفسير درست آيات كتاب خدا ، بداء ، امامت، عصمت انبياء و ائمه و جايگاه خاندان پيامبر مي پردازد. قبل از ورود و استقرار امام در مرو، در نخستين شهر ايراني آن روزگار بصره، مناظره اي نسبتاً گسترده ميان حضرت با بزرگان مذاهب مختلف انجام شده است.
دوم؛ در حوزه معارف اديان كه در آن پيرامون اثبات يگانگي خدا، اثبات پيامبري حضرت محمد( صلي اله عليه و آله) و ابطال الوهيت حضرت مسيح سخن رفته است. مهم ترين اين جلسات در مرو تشكيل شد و بزرگان نصاري، يهود، زرتشتي و …. هم زمان در آن شركت داشتند. مديريت اين كار با فضل بن شاذان سرخسي وزير ايراني دربار مأمون بود. اين جلسه درحضور بزرگان خراسان برگزار شد و گزارش هاي آن ثبت و ضبط شده است.
سوم؛ برگزاري جلسات مناظره با زنادقه (ملحدين) كه امام در اين بحث از شيوه جدل نيز بهره برده است و خطاب به يكي از زنديقان كه منكر مبدأ و معاد بود با بياني ساده فرمود: اگر مطلب چنان باشد كه شما مي گوييد ( خدا و قيامت حقيقت نداشته باشد) ما و شما در هنگام مرگ يكسان خواهيم بود؛ زيرا سؤال، جواب و عتابي در كار نبوده و همــه انسان ها يكسان خواهند بود؛ ولي اگر امر بدين منوال باشد كه مــــا مي گوئيم فرجام ما خداپرستان با كافران تفاوت بسيار دارد؛ يعني مرگ، سرآغاز آسايش مومنان و رنج كافران است. بنابراين عقل حكم مي كند كه ما نظر دوم را بپذيريم.
امام در مباحث خود با زبان هاي مختلف با چهره هاي علمي سخن مي گفتند و با زبردستي به متون آن ها هم چون تورات، انجيل و زبور و … استناد مي كردند. ادبيات ايشان زمينه پرسش گري آزاد را فراهم مي ساخت. از شيوه هاي مختلف گفت وگو و مناظره براي نتيجه گيري مطلوب بهره مي گرفتند. احترام و تكريم متقابل از ويژگي هاي گفت وگوهاي ايشان بود. از ظرفيت هاي فكري و ذهن و معارف ديگران آكاهي كامل داشتند و به مباني اعتقادات مخاطب استناد مي كردند.
رفتار امام در آن شرايط دشوار و پر چالش فكري و فرهنگي باعث شد كه پرسش گري و بحث و نظر در حوزه معارف را به رسميت شناختند و توانمندي مكتب اهل بيت در دفاع منطقي و روشن از معارف اسلامي بار ديگر به روشني نمايانده شود و پايگاه عقل و دانش و كاوشگري در مباحث آئين احياء شده و ارتقاء يابد و حيثيت اجتماعي تشيع و پويايي حوزه فرهنگي خراسان و مرجعيت علمي امام در جامعه و محافل علمي بيشتر و بيشتر شود.
ابو عبد الله حسين نوفلي از ياران حضرت نقل مي كند كه پس از يكي از مناظره ها هنگامي كه امام داخل منزل شد و مردم متفرق شدند. محمد بن جعفر عموي امام رضا (ع) مرا احضار نمود. من به نزد او رفتم. گفت : اي نوفلي گفت و گوي رفيق خود را ديدي؟ به خدا سوگند ! كه من چنين گماني در حق علي بن موسي الرضا نمي بردم … نشنيده بودم كه در مدينه اصحاب كلام اطراف او جمع شوند و اين چنين سخن بگويند. من مي گفتم كه حاجيان نزد او مي آمدند و ازمسائل حلال و حرام مي پرسيدند و او جواب مي داد.
چنين بود كه امكان شناخته شدن گسترده تر امام عليه السلام و بروز و ظهور علم در آن دوران بيش از زمان ساير ائمه فراهم آمد و از اين رو حضرت امام رضا عليه السلام به عنوان عالم آل محمد (ص) شهرت يافت.
منبع: سایت بنیاد باران
با سلام
جناب مسجد جامعی و دوستان سبز
این مطالب که فرمودین اولا در خصوص امام معصوم است است ثانبا در حکومت اسلامی در حالی که حاکمان وقت نه مسلملنند و نه حکومتشان شرعی ودینی است. آنان فقط به قدرت و ثروت در لوای اسلام می اندیشند و هر چیزی که این دو را برای آنان به مخاطره اندازد با توسل به زور و خشونت برخورد می کنند که صد البته در اشتباهند و تز آنها شکست خواهد خورد . پیروزی نزدیک است.