گزارشی از آ‎غاز ساخت تا مرحله سوخت‌گذاري نيروگاه بوشهر

چکیده :قرارداد ساخت نیروگاه اتمی بوشهر در زمان محمدرضا شاه پهلوی با غرب منعقد شد، اما با پیروزی انقلاب اسلامی ایران کشورهای غربی با عذر و بهانه‌های واهی از ادامه کار سرباز زدند و اینگونه شد که تا 34 سال پس از انعقاد اولین قرارداد همکاری میان ایران و آلمان نیروگاه اتمی بوشهر نتوانست فعالیت خود را آغاز...

نیروگاه اتمی بوشهر سرانجام پس از 3 دهه تعلل و اهمال‌کاری طرف روس طی روزهای آتی، فعالیت خود را رسما آغاز می‌کند.

به گزارش  ايلنا، سوخت اصلی این نیروگاه صبح امروز از خارج از ساختمان اصلی نیروگاه به ساختمان اصلی انتقال داده می‌شود تا پس از مدتی به قلب راکتور منتقل شود. یک هفته پس از این مرحله، نیروگاه اتمی بوشهر فعالیت خود را به صورت رسمی شروع می‌کند. براساس وعده مسوولین کشور نخستین برق تولیدی این نیروگاه از شهریور ماه وارد مدار می‌شود و از این حیث ایران نخستین کشور منطقه‌ای خواهد بود که از برق هسته‌ای استفاده می‌کند.

قرارداد ساخت نیروگاه اتمی بوشهر در زمان محمدرضا شاه پهلوی با غرب منعقد شد، اما با پیروزی انقلاب اسلامی ایران کشورهای غربی با عذر و بهانه‌های واهی از ادامه کار سرباز زدند و اینگونه شد که تا 34 سال پس از انعقاد اولین قرارداد همکاری میان ایران و آلمان نیروگاه اتمی بوشهر نتوانست فعالیت خود را آغاز کند.

آغاز راه

در سال 1355 و ۲ سال بعد از تاسیس سازمان انرژی اتمی ایران، این سازمان با بخش تکنولوژی و تحقیقات سازمان انرژی اتمی آلمان غربی موافقتنامه‌ای برای همکاری‌های بلندمدت امضا کرد و به دنبال آن مقرر شد تا شرکت کرافت ورک یونیون، یکی از شرکت‌های وابسته به زیمنس آلمان ساخت ۲ واحد نیروگاه اتمی هر یک به توان اسمی ۱۲۹۳ مگاوات و توان خالص ۱۱۹۶ مگاوات را در بوشهر برعهده گیرد. اما در سال ۱۳۵۷ در شرایطی که حدود ۷۵ درصد از واحد اول و ۶۰ درصد واحد دوم نیروگاه ساخته شده بود با پیروزی انقلاب در ایران طرف آلمانی کار بر روی پروژه را متوقف کرد.

دولت ایران از شرکت آلمانی در دادگاه داوری بین‌المللی شکایت کرد و براساس رای دادگاه بین‌المللی، مقرر شد، کلیه قطعات و دستگاه‌های ساخته شده دو نیروگاه بوشهر تا آن زمان، به اضافه نیمی از سوخت هسته‌ای به مالکیت ایران درآید و پیمانکار موظف شد که این قطعات را به صورت تحویل در بندر بوشهر، به ایران تحویل دهد امری که هیچگاه عملیاتی نشد. البته گفته می‌شود پیش از آلمانی‌ها، فرانسوی‌ها نیز دستی بر آتش ساخت این نیروگاه داشته‌اند که هیچ سند معتبری در این رابطه وجود ندارد.

نیروگاه بوشهر پس از انقلاب

در دهه ۶۰ بار دیگر کار در نیروگاه بوشهر از سر گرفته شد، اما همزمان با حضور کارشناسان آلمانی در نیروگاه، حمله موشکی عراق به بخشی از ساختمان نیروگاه بوشهر، آلمان را از ادامه پروژه منصرف کرد. در اوایل سال ۱۳۶۸ با سفر علی اکبر هاشمی رفسنجانی رئیس‌جمهور وقت به روسیه، موافقتنامه همکاری هسته‌ای میان دو کشور تدوین شد و متعاقب آن در ۲۴ اوت سال ۱۹۹۲ (۲ شهریور ۱۳۷۱) موافقتنامه کاملی از همکاری‌های هسته‌ای ایران و روسیه امضا شد.

در نوامبر ۱۹۹۴ قرارداد تکمیل واحد اول نیروگاه بوشهر ایران و روسیه به امضا رسید. به موجب این قرارداد مقرر شد ساخت نیروگاه تا پایان ۲۰۰۰ به پایان برسد. این قرار داد در ژانویه ۱۹۹۶ میان سازمان انرژی اتمی ایران و شرکت اتم استوری اکسپورت روسیه اعتبار اجرایی پیدا کرد. طرف روس متعهد شد تا سال ۲۰۰۰ ساخت نیروگاه را به پایان برساند. ایران نیز متعهد شده‌ بود، پسماند سوخت نیروگاه هسته‌ای بوشهر را به روسیه بازگرداند.

مبلغ کل قرارداد این پروژه در ابتدا یک میلیارد و 200 میلیون دلار بود که با گذشت زمان و تجدید نظرها مبلغ این قرارداد 10 درصد افزایش داشت. سوخت نیروگاه بوشهر نیز ۵۲ میلیون دلار به انضمام کل هزینه‌های حمل تا محل ساختگاه پیش‌بینی شده بود که با اهمال کاری و تعلل روس‌ها رقم کل ساخت نیروگاه افزایش پیدا کرد.

در اين سال توافق دوم ايران و روسيه براي نيروگاه بوشهر منعقد شد. در اين زمان دو طرف الحاقيه‌اي به قرارداد 1995 افزودند که طبق آن روسيه متعهد شد حدود 50 ماه ديگر يعني تا سال 2002 ميلادي به مرحله راه‌اندازي برساند، اما اين پايان توافقات دو کشور نبود. روسيه اين بار و در جريان توافق هاي سوم و چهارم خود با ايران متعهد شد تا دسامبر 2003 ميلادي نيروگاه را تکميل و به مرحله بهره‌برداري برساند، اما پس از مدتي روس‌ها اعلام کردند که تا آوريل 2006ميلادي نيروگاه را به مرحله بهره‌برداري مي‌رسانند.21 مهر 82 ( 13 اکتبر 2003) – روسيه اعلام کرد راه‌اندازي بوشهر به دليل مشکلات فني و نه فشارهاي سياسي يک سال به تعويق افتاده است.

وعده‌های بی‌سرانجام و تعلل در راه‌اندازی نیروگاه بوشهر

بی‌تفاوتی روسیه نسبت به تعهدات هسته‌ای خود با ایران همچنان به قوت خود باقی بود تا اینکه معاون سازمان انرژي اتمي ايران در شهریور ماه 83با اعلام اينکه نيروگاه اتمي بوشهر در سال 85 به بهره‌برداري مي‌رسد، گفت: سوخت اوليه نيروگاه آماده حمل به ايران است. کمال خرازي و سرگئي لاوروف وزراي خارجه وقت ايران و روسيه در نشستي مشترک از عزم دو کشور براي قرارداد ارسال سوخت هسته‌اي از روسيه به ايران و عودت سوخت مصرف شده به روسيه خبر دادند و اعلام کردند که اين قرارداد در مرحله نهايي خود قرار دارد.

سرگئي ميرونوف رييس شوراي فدرال روسيه نیز از توافق جديد تهران و مسکو بر سر يک زمان‌بندي جديد در مورد بوشهر خبر داد. براساس اين زمان‌بندي نيروگاه بوشهر در سال 2006 به اتمام مي‌رسيد. در هشتم اسفند 83 ( 27 فوريه 2005) بود که تهران و مسکو توافقنامه‌اي را امضا کردند که به موجب آن روسيه سوخت نيروگاه اتمي بوشهر را به اين شرط تامين مي‌کند که جمهوري اسلامي ايران سوخت مصرف شده را به آنان پس بفرستد.

یکسال پس از آن روساي آژانس انرژي اتمي ايران و روسيه ‌در نشست مطبوعاتی مشترک در سال 84 اعلام کردند که نيروگاه بوشهر را اواخر سال 2006 به بهره‌برداري مي‌رسانند، اما بازهم این روند به تعویق افتاد و سوم مهر ( 26 دسامبر 2006) – رضا آقازاده رييس سازمان انرژي اتمي ايران و سرگئي کرينکو رييس آژانس فدرال اتمي روسيه توافق جديدي را امضا کردند که بر اساس آن مسکو متعهد شد تا پايان سپتامبر 2007 ميلادي واحد اول نيروگاه بوشهر را به طور آزمايشي راه‌اندازي کند و 6 ماه پس از آن يعني تا پايان مارس 2007 سوخت نيروگاه را به تهران ارسال نمايد. بر اساس اين توافق قرار شد نيروگاه اتمي بوشهر در نوامبر 2007 به بهره‌برداري برسد و سه ماه پس از آن براي نخستين بار برق هسته‌اي وارد شبکه سراسري برق ايران شود.

بهانه‌تراشی‌های جدید روس‌ها با طرح مشکلات مالی

چند ماه پس از وعده‌های بی‌سرانجام روسیه، سرگئي کرينکو رييس آژانس فدرال اتمي روسيه در جريان سفر به تهران به پيگيري توافقات مسکو پرداخت. آقازاده در نشست مطبوعاتي با وي اعلام کرد: طرف روسي براي تعهدات خود در راه‌اندازي نیروگاه بوشهر مشکلات مالي دارد و ايران آماده است در اين زمينه به طرف روسي کمک کند. به گفته آقازاده، ايران براي حل اين مشکلات قول داد سررسيد پرداخت‌ها را جلوتر بياندازد.

بروز مشکلات مالي در پيمانکار روسي موجب شد تا مسوولان اتم استروي اکسپورت اعلام کنند به دليل تاخير در پرداخت اقساط، تغييراتي در برنامه زماني احداث نيروگاه صورت مي‌گيرد اما “محمد سعيدي” معاون امور بين‌الملل سازمان انرژي اتمي ايران بلافاصله به اين ادعاي روس‌ها پاسخ داد و اعلام کرد: ايران هيچ تاخيري در پرداخت مالي قرارداد بوشهر به شرکت روسي نداشته است.

پس از آن رضا آقازاده رييس سازمان انرژي اتمي ايران نیز اعلام کرد: هرچند ايران تعهد حقوقي براي پيش پرداخت به طرف روسي ندارد اما براي راه‌اندازي به موقع نيروگاه حاضر است نقدينگي آنها را افزايش دهد.22 اسفند – اظهارات کرينکو درباره پرداخت‌هاي ايران براي راه‌اندازي بوشهر موجب شد تا شرکت توليد و توسعه انرژي اتمي ايران که کارفرماي نيروگاه بوشهر است، اطلاعيه‌اي در اين باره صادر و اعلام کند که شرکت روسي بايد سوخت نيروگاه را تا 11 فروردين 86 به ايران ارسال کند.

در اين اطلاعيه آمده بود؛ بر اساس تعهد اوليه روسيه قرار بود 8 جولاي 1999 تاريخ اتمام پروژه باشد که تاکنون پنج بار به تعويق افتاده است. حتي با فرض راه‌اندازي اين نيروگاه در سپتامبر 2007 اين پروژه هشت سال و سه ماه تاخير خواهد داشت. اين شرکت اعلام کرد که تاکنون 12 ميليون و 700 هزار دلار به صورت علي‌الحساب به اتم استروي اکسپورت پرداخت کرده است که اسناد آن قابل انتشار است.

معاون بين‌الملل سازمان انرژي اتمي ايران نیز در گفت‌و‌گوی دیگری و در واکنش به اظهارات کرينکو درباره مسايل مالي نيروگاه بوشهر گفت: تهران از 10اکتبر 2006 تا 14 مارس 2007 بيش از 75 ميليون دلار (5 ميليارد و 600 ميليون تومان) به پيمانکار روسي پرداخت کرده است.

وي همچنين اعلام کرد: از اول ماه مارس سال جاري ميلادي (2007) 18 ميليون و 200 هزار دلار در حال واريز شدن به حساب شرکت روسي است. پس از آن ریيس سازمان انرژي اتمي ايران با اعلام پيشرفت 95 درصدي ساخت نيروگاه بوشهر، وعده داد تا يک ماه ديگر گزارش نهايي از روند ساخت آن را ارايه کند. 24 مهر همان‌سال رييس‌جمهور روسيه که براي شرکت در نشست کشورهاي ساحلي درياي خزر براي نخستين بار به تهران سفر کرده بود، اعلام کرد: تاخير در کار اتمام نيروگاه اتمي بوشهر سياسي نيست و مسکو با جديت به دنبال آن است که اين نيروگاه هرچه زودتر به پايان برسد.

پوتين، کشورهاي ثالث تامين کننده برخي تجهيزات نيروگاه بوشهر را در ايجاد تاخيرها موثر دانست و گفت: روسيه هرگز از تعهدات خود شانه خالي نمي‌کند و طبق مقررات آژانس بين‌المللي انرژي اتمي روسيه سوخت را سه ماه قبل از راه‌اندازي بايد تحويل دهد.

علی لاریجانی هم در آذرماه 85 از قول روس‌ها گفت که نیروگاه بوشهر تا ماه آینده راه‌اندازی می‌شود. مدت کمی از این اظهارنظر نگذشته بود که روسیه اعلام کرد نیروگاه بوشهر تا کمتر از یک سال دیگر افتتاح نمی‌شود.

در همان ماه مسوولین شرکت نداسترویاکسپورت نیز اعلام کرد که نیروگاه بوشهر تا پیش از پایان سال 2008راه‌اندازی نمی‌شود. با این وجود یک ماه بعد، منوچهر متکی گفت تا تابستان سال آینده نیمی از ظرفیت نیروگاه بوشهر وارد مدار می‌شود و ما به روس‌ها برای راه‌اندازی نیروگاه بوشهر اعتماد داریم. در بهمن ماه 86 احمد فياض‌بخش مديرعامل شرکتي که کارفرمايي نيروگاه بوشهر را برعهده دارد اعلام کرد: پايان مهر 1387 مرحله راه‌اندازي نيروگاه اتمي بوشهر آغاز و پس از مدت کوتاهي بهره برداري از اين نيروگاه آغاز مي‌شود.

وي کل هزينه نيروگاه بوشهر را يک ميليارد و 200 ميليون دلار برآورد کرد.

در 27 مرداد – غلامرضا انصاري سفير جمهوري اسلامي ايران در مسکو تکميل و راه‌اندازي نيروگاه بوشهر را پايان سال 2008 ميلادي ذکر کرد.

دوم شهريور- الکساندرو سادوفنيکوف سفير فدراسيون روسيه در تهران اعلام کرد؛ تا پايان سال جاري ميلادي آزمايش کلي همه فازهاي نيروگاه اتمي بوشهر انجام و برق اين نيروگاه اوايل سال 2009 وارد مدار مي‌شود. در شهريور ماه لئونيد رزنيکوف رييس جديد اتم استروي اکسپورت به منظور بازديد از نيروگاه اتمي بوشهر وارد تهران شد و اعلام کرد مجموعه تدابير و اقداماتي فني بين دسامبر 2008 ( آذر – دي 1387) تا فوريه( بهمن – اسفند 1387) انجام خواهد شد که شروع به کار نيروگاه اتمي بوشهر را برگشت‌ناپذير مي‌کند.

احضار وزیر امورخارجه به مجلس نسبت به تعلل روس‌ها در تکمیل نیروگاه بوشهر

17 مهر ماه 86 وزير امور خارجه که براي پاسخگويي به سوال نمايندگان درباره علت تاخير در راه‌اندازي نيروگاه بوشهر به مجلس رفته بود، به نمايندگان گفت: زمان افتتاح نيروگاه نيمه اول سال 2009 تعيين شده است.

26 آذر 86- “علاء الدين بروجردي” رييس کميسيون امنيت ملي و سياست خارجي مجلس نیز اعلام کرد: مراحل اوليه بهره‌برداري نيروگاه اتمي بوشهر اواسط سال آينده آغاز مي‌شود.

14 اسفند – وزير امور خارجه ايران راه‌اندازي بوشهر در سال آينده (1388) را قطعي دانست و گفت که قرار است 500 مگاوات برق هسته‌اي اين نيروگاه سال آينده وارد مدار برق کشور شود.

20 فروردین ماه سال 1389 رييس سازمان انرژي اتمي ايران در روز ملي فناوري هسته‌اي به ملت ايران اعلام کرد؛ بارگذاري سوخت نيروگاه بوشهر به‌زودي انجام خواهد شد و اميدواريم در تابستان امسال اين رآکتور توليد برق را آغاز کند.

22 خرداد – رييس سازمان انرژي اتمي ايران با اعلام اين خبر که مراحل پاياني آخرين تست نيروگاه بوشهر موسوم به تست آب گرم انجام شده است، اعلام کرد که انجام اين تست يک هفته زمان مي‌برد و در 16 تير – صالحي اعلام کرد نيمه شهريور ماه سال جاري نيروگاه اتمي بوشهر راه‌اندازي مي‌شود؛ يعني قلب رآکتور فعال خواهد شد و در نهایت 22 مرداد – صالحي از انتقال سوخت به ساختمان اصلي نيروگاه و سوختگذاري نيروگاه اتمي بوشهر در هفته‌آينده خبر داد و گفت: سوخت از محل نگهداري آن به داخل ساختمان اصلي نيروگاه و استخر که در جنب قلب رآکتور آن قرار دارد انتقال دهيم.

به گفته وي، پس از انتقال مجتمع عادي سوخت به داخل استخر، جنب قلب رآکتور، به يک فرصت 7 – 8 روزه نياز است تا بتوان سوخت را به قلب رآکتور وارد کرد.