معلم علم و حلم و تقوا در زندان

چکیده :به‌راستی که او مرد تقوا است؛ هرگز ندیدم که دغدغه‌ی نام و نان داشته باشد. برای من دکتر عابدی جعفری مصداق واقعی انسان حلیم است. حلم مقامی است که هر کسی را بدان راه نیست. از جنس امور یوصف و لایدرک است. آری استاد علم و حلم و تقوای‌مان اکنون مدتی است زندانی شده است و ما مشتاق رهایی ایشان ایم و برای سلامتی و و رهایی‌شان دعا...

کلمه: حسن محدثی استاد جامعه شناسی آخرین پست وبلاگ خود(زیر سقف آسمان) رابه دکتر حسن عابدی جعفری از مشاوران میرحسین موسوی که در تاریخ 7 دی ماه به همراه سایر مشاوران مهندس موسوی بازداشت شد اختصاص داده است. عابدی جعفری در دولت دوم میرحسین موسوی وزیر بازرگانی بود. متن این یادداشت به شرح زیر است:

اکنون می‌خواهم در باب موضوع مهم‌تری و از استادی که در بند است و این باعث نگرانی و غمگینی است سخن بگویم. زیر سقف آسمان را به نام و تصویر استاد دکتر حسن عابدی جعفری متبرک می‌کنم. مردی که من او را به حلم می‌شناسم؛ و تو چه خواهی دانست که حلم چیست؟!

سال 1386 بود که دوستی دعوت‌ام کرد که در قالب یک تیم تحقیقاتی زیر نظر دکتر عابدی جعفری استاد مدیریت دانش‌گاه تهران در پژوهشی در باب حج مشارکت کنم. آن موقع استاد را نمی‌شناختم. بعدها دریافتم که به‌صورت افتخاری با بعثه‌ی مقام رهبری هم‌کاری می‌کند و وظیفه‌ی دشوار مدیریت و هدایت تیم نظارت و پژوهش این سازمان را در موسم حج به‌عهده می‌گیرد. به تدریج در جلسات شرکت کردم و دیدگاهایم را گفتم و پیش‌نیازهای تحقیق را برشمردم و دیدگاه‌های ایشان را شنیدم.

او جلسات را اداره می‌کرد و بحث‌ها را حول و حوش موضوع متمرکز می نمود و کاملا معطوف به نتیجه‌ای کاربردی پیش می‌برد. من اغلب دغدغه‌های نظری داشتم اما استاد علاوه بر دغدغه‌های نظری به نتایج کاربردی نیز می‌اندیشید و از ما انتظار داشت که رعایت استانداردهای تحقیق را با توجه به امکانات موجود و تا حدی که نتایج عملی را تمهید و حمایت کند، بنماییم. در میان آن مجموعه تنها کسی بود که تحقیق و لوازم آن را به‌خوبی درک می‌کرد و با درایت و روشن‌بینی و فراست دغدغه‌های علمی را می‌فهمید و در میان مجموعه‌ای از افراد متعصب و ناآشنا و جزمی‌اندیش به هر دشواری و ظرافتی بود، مجرایی برای ادامه‌ی کار می‌گشود. استاد می دانست کجا می‌بایست سکوت کرد و کجا سخن گفت. ای بسا از سکوت‌اش گلایه می‌کردیم اما او اغلب دورتر را می‌دید و به فردا می‌اندیشید.

در پیش‌برد گام به گام کار بسیار سخت‌گیر بود و در هر جلسه گزارش مربوطه را طلب می‌کرد. بدین ترتیب، مجموعه‌ای از نیروها با افکار متنوع را به هم نزدیک می‌کرد و معطوف به عملیات پژوهشی هدایت می‌نمود. یحتمل، با پای‌مردی و اصرار ایشان بود که با حضور من نیز برای انجام تحقیق در موسم حج موافقت کردند.

همان شبی که پای‌مان به مکه رسید، او از خواب و استراحت صرف‌نظر کرد و ساعت 3 بامداد، راه‌نمای عمره‌ی مفرده‌ی ما شد و گفت که من می‌خواهم در حج‌گزاری حج اولی‌ها سهیم شوم. ما خجالت می‌کشیدیم که در این سن و سال و در چنین ساعتی، از خواب و استراحت خود با این همه مشغله در روز صرف‌نظر کند. هر چه بیش‌تر در کنارش به‌سر بردیم، خصلتی در او می‌دیدم که من تاکنون در کم‌تر کسی دیده بودم؛ همان خصلتی که توشیهیکو ایزوتسو اسلام‌پژوه بی‌‌نظیر ژاپنی می‌گوید که در قرآن به معنی متضاد جهل است. ایزوتسو نشان می‌دهد که در قرآن جهل به معنی نادانی نیست و متضاد آن علم نیست بل‌که حلم است.

آری! من حلم این گوهر نایاب اخلاقی را در استاد دیدم و در کنار او دریافتم که نمونه‌ی واقعی حلم کیست و چیست. در دوران مشقت‌بار تحقیق در مکه و مدینه که ما یک‌سره مشغول کار بودیم و اغلب از کم‌بود خواب و استراحت و حمام رنج می‌بردیم، چون برای هیچ‌یک از آن امور وقت کافی نداشتیم زیرا به دلیل فقدان پرسش‌گر و فقدان بسیاری از امکانات اولیه هم می‌بایست پرسش‌گری می‌کردیم و روزها بعد از جلسه‌ی عمومی‌ای که 7 صبح تشکیل می‌شد، از این کاروان به آن کاروان برای پرسش‌گری می‌رفتیم و در یک مدت زمانی بسیار محدود (حدود ۱۷ روز) 3 و گاهی 4 نفر حدود 800 و اندی پرسش‌نامه‌ی سخت و نفس‌گیر را در مصاحبه با پاسخ‌گو پر می‌کردیم تا کف نمونه‌ی تحقیق را پوشش دهیم، و شب‌ها می‌بایست برای کار فردا برنامه‌ریزی و هم‌آهنگی می‌کردیم و جلسه یا جلساتی برای انجام گام به گام مراحل تحقیق برگزار می‌کردیم، چه بسا که اوقات‌مان تلخ می‌شد و صبر و حوصله را از دست می‌دادیم و از جای در می‌رفتیم و اعتراض و انتقاد و شکایت می‌کردیم از همه‌ی چیزهایی که می‌بایست موجود و ممکن می‌بود اما نبود و از کم‌بودها و غفلت‌ها و بی‌توجهی‌ها و کج‌اندیشی‌ها می‌نالیدیم و گاه نیش و کنایه‌ای هم حواله‌ی استاد می‌کردیم، و سپس می‌دیدیم که او این همه را با صبر و حوصله تحمل می‌کرد و ما را متوجه بزرگی هدف‌مان می‌ساخت و برای روحیه دادن به ما ساعت 2 بامداد به اتاق خویش می‌رفت و برای ما چای مهیا می‌کرد و بدین ترتیب، نشان می‌داد که حلم یعنی چه؟!

بعدها نیز فرصت در حضور او بودن را گه‌گاه کسب کردیم. من سال بعد نیز زیر نظر استاد، تحقیق در باب حج را با کیفیتی دیگر هم‌راه با دوستان پژوهش‌گر ادامه دادم و در این یکی دو سال اخیر در دو تحقیق دیگر در باب موضوع پراهمیت فساد (موضوع مورد علاقه‌ی دوم ‌ام) زیر نظر استاد کار کرده ام. همین دو سه هفته‌ی پیش بود که خدمت ایشان رسیدم و مدل نظری‌ای که برای فساد ترسیم و تدوین کرده بودم، تقدیم کردم و باز هم مثل همیشه تشویق استادانه و نقد و نظر علمی.

استاد دکتر عابدی جعفری بی‌شک یکی از کارشناسان برجسته‌ی موضوع فساد و سلامت اداری در کشور ما است. دکتر عابدی جعفری وزیر بازرگانی دولت مهندس میرحسن موسوی و -اگر اشتباه نکنم- مشاور اقتصادی کارزار انتخاباتی ایشان بود. به‌راستی که او مرد تقوا است؛ زیرا در تمام این مدتی که عملا در محضرشان شاگردی کرده ام و ادب و اخلاق ایشان را دیده ام، هرگز ندیدم که دغدغه‌ی نام و نان داشته باشد. برای من دکتر عابدی جعفری مصداق واقعی انسان حلیم است. حلم مقامی است که هر کسی را بدان راه نیست. از جنس امور یوصف و لایدرک است. همیشه به ایشان غبطه خورده ام که کاش من هم اندکی از این حلم می‌داشتم. شک ندارم که او هیچ دوست نمی‌دارد که درباره‌اش و خصال نیکویش سخنی گفته شود. آری استاد علم و حلم و تقوای‌مان اکنون مدتی است زندانی شده است و ما مشتاق رهایی ایشان ایم و برای سلامتی و و رهایی‌شان دعا می‌کنیم.