رای مثبت چین و روسیه به قطعنامه شورای حکام

چکیده :جای دارد امروزمردان دیپلماسی ایران عینک خوش بینی به ژست های شرکای تهران را از چشم بردارند و با چشم واقع بینی معادلات بین المللی نهان و آشکار را بنگرند تا شبهه تکرار تاریخ و خیانت های آنان در زمینه قراردادهای امثال ترکمن چای در اذهان متبادر...

مردمسالاری-علی ودایع: در نشست شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی، چین و روسیه به قطعنامه رای مثبت دادند تا باردیگر داستان تکراری نیروگاه بوشهر و روابط با روسیه و چین مورد توجه قرار گیرد. 15سال پس از امضای قرارداد، 13 سال پس از آغاز عملیات و 9 سال پس از پایان مهلت راه اندازی نیروگاه بوشهر، هنوز آینده این پروژه پرهزینه روشن نیست. با هزینه صرف شده در این مدت زمان تلف شده می شد در شرایط عادی 4 نیروگاه احداث کرد اما از برق اتمی خبری نیست. بحث بر سر عدم تحویل نیروگاه بوشهر و همچنین تحویل ندادن موشک های اس 300 به ایران موضوع داغ مطبوعات روسیه نیزبدل شده است. روسیه با گذشت 6 ماه از موعد تحویل این موشک ها هنوز آن را به ایران تحویل نداده است.روزنامه های روسی زبان همچنین درباره “بازنگری در موضع روسیه در قبال مسائل هسته ای ایران” می نویسند. رسانه های روسی در تحلیل های خود به دلایل تاخیر در تکمیل نیروگاه بوشهر به مشکلات “تبدیل سیستم غربی نیروگاه به سیستم شرقی و عدم تامین مالی به موقع” اشاره می کنند.

در همین حال تغییراتی محسوس در مواضع پکن دیده می شود; مقامات پکن گرچه در کسب حق استخراج نفت در میادین نفت جنوبی ایران با شرایط خاص و قبضه کردن بازار مصرفی ایران که به قیمت بی کاری و تعطیلی کارخانه های تولیدی ایرانی تمام شد، طرف ایران را در کشمکش با غرب گرفته بود اما در جریان جلسه شورای حکام انرژی اتمی همچون روس ها پشت ایران را خالی کردند و به قطعنامه شورای حکام رای مثبت دادند.

راه اندازی رآکتور هسته ای بوشهر که آخرین مهلت اعلام شده آن پایان سال جاری میلادی بود، باز هم به تاخیر افتاده است; اوایل امسال گفته می شد که تابستان دست کم نیمی از ظرفیت تولید 1000 مگاواتی نیروگاه بوشهر وارد شبکه سراسری برق کشور خواهد شد. اسفند سال گذشته (1387) مقام های ایرانی حتی می گفتند نیروگاه بوشهر “پیش راه اندازی” شده و به زودی تولید برق آن آغاز خواهد شد.

وزیر انرژی روسیه علت تاخیر را “بروز برخی مشکلات و مسایل فنی” عنوان کرده است. اما کمتر ناظری اظهارات این مقام روسی را واقعی می داند. نیروگاه بوشهر مطابق قرارداد می بایست در سال 1999 راه اندازی می شد. اگر تا چند سال پیش “مشکلات فنی” و “اختلاف های مالی” دلایل قابل پذیرشی در تاخیر تکمیل این پروژه بودند، در سال های اخیر اما “ملاحظات سیاسی” نقش بیشتر و این اواخر حتی نقش عمده ای دارد.

تاخیر مجدد در راه اندازی نیروگاه بوشهر یک روز پس از دیدار و گفت وگوی باراک اوباما و دیمیتری مدودف در حاشیه نشست آسیا اقیانوسیه در سنگاپور پیرامون ایران اعلام شد.

مدودف و اوباما در این دیدار تاکید کردند که فرصت ایران برای پذیرش پیشنهادها پیرامون برنامه هسته ای این کشور رو به پایان است. این اظهارات واکنشی بود به خودداری ایران از پذیرش طرح البرادعی برای انتقال دوسوم ذخایر اورانیوم خود به خارج.

منوچهر متکی گفت اورانیوم ایران به خارج منتقل نخواهد شد. مسکو حتی از این هم فراتر رفت و برای نخستین بار از آغاز مناقشه اتمی ایران با غرب، اعلام کرد در صورت بی پاسخ ماندن پیشنهاد آژانس از سوی تهران، “گزینه های دیگری غیر از همکاری و گفت وگو” قابل بررسی و اجرا خواهد بود.

قرارداد احداث نیروگاه اتمی بوشهر در نوامبر 1974 میان سازمان انرژی اتمی ایران، به ریاست دکتر اکبر اعتماد و شرکت آلمانی زیمنس به امضا رسید. پیش بینی شده بود که این پروژه تا پایان سال 1980 تکمیل و راه اندازی شود، اما با وقوع انقلاب اسلا می در ایران متوقف ماند. تا بهمن 1357، رآکتور شماره یک بوشهر به میزان 85 در صد و احداث رآکتور شماره دو آن نیز 65 درصد پیشرفت فیزیکی داشتند.

پس از انقلاب شرکت زیمنس از تکمیل پروژه خودداری کرد. از کشورهای غربی هیچ پیمانکار دیگری نیز حاضر نبود وارد چنین قراردادی با ایران شود. ایران در نهایت برای تکمیل آن رو به روسیه آورد. توافق های اولیه در این باره اوایل سال 1368 با سفر اکبر هاشمی رفسنجانی رئیس جمهور وقت به مسکو به عمل آمد، اما موافقت نامه نهایی در سال 1373 (1994) در تهران به امضا رسید.

به موجب این قرارداد مقرر شد ساخت نیروگاه تا پایان سال 2000 به پایان برسد. این قرارداد در ژانویه 1996 میان “سازمان انرژی اتمی ایران” و “شرکت اتم استروی اکسپورت روسیه” اعتبار اجرایی پیدا کرد. طرف روس متعهد شد تا سال 2000 ساخت نیروگاه را به پایان برساند.

براساس اطلاعات موجود، مبلغ کل قرارداد در این پروژه در ابتدا یک میلیارد و دویست میلیون دلار بود که با گذشت زمان و تجدیدنظرها، مبلغ آن ده درصد افزایش داشته است. سوخت نیروگاه بوشهر نیز 52 میلیون دلار به انضمام کل هزینه های حمل تا محل نیروگاه پیش بینی شده بود.

اکنون با گذشت بیش از 15 سال از آغاز امضای قرارداد و 10 سال از زمان مقرر برای تحویل آن، سرنوشت این پروژه هنوز در ابهام است. کارشناسان می گویند هزینه احداث یک نیروگاه برق هسته ای معادل یک میلیارد دلار و مدت زمان مورد نیاز برای احداث آن نیز حدود 5 سال است.

در ده سالی که از آغاز حضور روس ها در پروژه نیروگاه بوشهر می گذرد قریب به 2 هزار کارگر، تکنیسین و مهندس روسی، با خانواده هایشان در دهکده ای در جنب نیروگاه مستقر شده اند. گفته می شود با پول و مدت زمانی که تاکنون برای نیروگاه بوشهر صرف شده، در شرایط عادی می شد 4 نیروگاه احداث کرد.

جای تاسف دارد وقتی گفته شود عدم راه اندازی نیروگاه بوشهر و یا عدم حمایت از ایران در منازعه با آژانس انرژی اتمی در تعاملات ایران با شرکایش تغییری دیده نمی شود.

جای دارد امروزمردان دیپلماسی ایران عینک خوش بینی به ژست های شرکای تهران را از چشم بردارند و با چشم واقع بینی معادلات بین المللی نهان و آشکار را بنگرند تا شبهه تکرار تاریخ و خیانت های آنان در زمینه قراردادهای امثال ترکمن چای در اذهان متبادر نشود.

ایران امروز، باید بیش ازهر چیز منافع ملی ایران را در نظر بگیرد تا قربانی منفعت طلبی قدرت های نوظهوری همچون چین واستعمار گران کهنه کاری همچون روسیه قرار نگیرد.