تشخیص خوب و بد با مردم

چکیده :در جامعه يي که نهاد هاي مدني از استحکام لازم برخوردار نيستند، ايجاد شرايط مناسب براي گسترش فرهنگ گفت وگو و مفاهمه که در آداب اسلامي بهاي زيادي به آن داده شده، مي تواند جامعه را در مسير بالندگي و اعتلا قرار دهد. در پايان بايد يادآور شد جامعه يي مسير رشد و توسعه را طي مي کند که زمينه طرح و انتشار ديدگاه هاي مختلف و به ويژه انتقاد در آن فراهم باشد. البته نبايد فراموش کرد انتقاد سازنده نيز مي تواند در شرايط آزادي بيان و انتشار به عالم واقع راه...

اعتماد-الهه کولايي*:مدت زمان زيادي از برگزاري نمايشگاه مطبوعات نمي گذرد. براي بيان نکته اصلي اين يادداشت بد نيست نيم نگاهي نيز به اين رويداد بيندازيم. برگزاري نمايشگاه مطبوعات سنت حسنه يي است که همه ساله براي به نمايش درآوردن ظرفيت هاي تحقق آزادي بيان و آزادي انتشار، همچنين براي قضاوت در اين زمينه در داخل و خارج از کشور برگزار مي شود. برگزاري چنين نمايشگاه هايي اين شرايط را فراهم مي آورد که موقعيت موجود اين حوزه در کشور مورد ارزيابي قرار گيرد.

در حقيقت همه کساني که براي مشاهده و يافتن پاسخ براي سوال هاي خود در مورد آزادي بيان، آزادي انتشار و ايجاد فرصت مناسب براي بيان ديدگاه ها، عقايد مخالف و موافق و نظرات عموم بودند، نتوانستند پاسخ مناسبي دريافت کنند. غيبت و عدم حضور چشمگير مطبوعات اصلاح طلبي که در سال هاي گذشته منتشر مي شدند، نشان داد نه تنها مخاطبان نمي توانند حرف هاي دو گروه متفاوت را بخوانند و سپس به قضاوت عادلانه و صحيح بپردازند، بلکه تصميم گيرندگان و مجريان نيز از «مشارکت در عقول مردم» به آن گونه که اميرمومنان(ع) فرموده، بي بهره بمانند. آنچه اينک سبب ابراز نارضايتي برخي از قشرهاي جامعه شده، همين نکته است که آنها به دليل اينکه مطبوعات از استقلال کافي برخوردار نيستند، نمي توانند در جريان نظرات گوناگون داخلي، آن گونه که شايسته نخستين دهه هزاره سوم است، قرار گيرند و به قضاوت بپردازند.

به نظر مي رسد براساس آموزه هاي انقلاب اسلامي، شرايط بايد به گونه يي باشد که مخاطبان بتوانند خود به تصميم گيري و قضاوت بپردازند. به اين نکته نيز بايد توجه شود که در اين شرايط رسانه هايي که حيات خود را با برخي گروه هاي سياسي حاضر در قدرت پيوند زده اند و به نوعي سخنگوي آن جريا ن ها محسوب مي شوند، عرصه يي فراخ براي دفاع از نگرش ها و ديدگاه هاي خود دارند. آنها به راحتي مي توانند با استدلال هاي خود، اما يک سويه به توجيه مردم بپردازند. اين مساله موجب مي شود عرصه براي فعاليت يک گروه گسترده تر و براي گروه ديگر تنگ تر شود. از سوي ديگر زمينه هاي رقابت از ميان برود و روش هاي حذفي در جامعه زمينه هاي تبادل نظر و آرا و منافع آن را براي کل جامعه بگيرد.

درحالي که همان گونه که اشاره شد، با توجه به گسترش روزافزون امکانات اطلاع رساني، که در جامعه جهاني با سرعت بسيار در حال شکل گيري است، بايد عرصه براي فعاليت هاي رسانه يي به گونه يي باشد که افکار و عقايد مختلف بيان شود. اين مردم باشند که با شنيدن يا خواندن آنها به قضاوت در مورد مسائل بپردازند. از سوي ديگر بايد اين نکته را يادآور شد که ملت ايران همواره نشان داده از فهم و درک بالايي برخوردار است، همان گونه که در عرصه هاي علمي ديده مي شود جوانان ايراني، که در حال حاضر بزرگ ترين بخش جمعيت ما را تشکيل مي دهند، داراي هوش فراواني هستند. بنابراين اگر عرصه براي فعاليت همه جناح ها و گروه هاي موجود باز شود، بي ترديد مردم به خوبي روش هاي صحيح را از نادرست تشخيص مي دهند.

اين نکته را نيز بايد در نظر داشت که سيطره يک ديدگاه در جامعه و برخورد حذفي با گروهي که با اين ديدگاه ها مخالف است، با نيازهاي رشد در يک جامعه تناسب ندارد. با توجه به نياز جامعه و شرايط کنوني در عصر جهاني شدن، با وجود ميراث نظام هاي تمرکزگرا در طول تاريخ، انتظار مي رود مجال براي حضور افکار و عقايد متنوع گسترده تر شود تا بتوان به سطح قابل قبول تري در مسير رشد و گسترش داخلي رسانه ها و جريان اطلاع رساني در کشور دست يافت. در وضعيت کنوني که موج نفوذ رو به افزايش رسانه هاي بين المللي، عرصه هاي ملي را نيز به طور اساسي تحت نفوذ قرار داده است، گسترش اين امکانات در داخل مي تواند به انسجام ملي و تقويت مباني تامين امنيت در داخل کشور از طريق فعال کردن و توسعه امکان مشارکت عمومي ياري رساند.

با حاکم شدن يک نگاه همه جانبه نگر بر جامعه، علل و عوامل بروز مشکلات و دشواري ها در جامعه، با نگرشي وسيع و با کمک گرفتن از همه مردم، به ويژه نخبگان با ديدگاه هاي متفاوت ميسر مي شود. تجربه نشان داده است که تلاش براي حذف نگاه همه جانبه، هم هزينه هاي گزاف بر کشور وارد مي کند و هم راه به جايي نخواهد برد. از سوي ديگر بايد اين مساله را هم در نظر گرفت که ناديده گرفتن تنوع و تفاوت در جامعه سبب مي شود، روندي از تحريف و تخريب گسترش پيدا کند. اين روند نه تنها به نفع جامعه نيست، بلکه مجريان و تصميم گيران را هم از ظرفيت هاي گوناگون داخلي محروم خواهد کرد. يکي از راه حل هايي که مي توان براي اين دشواري در نظر گرفت، درس گرفتن از گذشته و درس گرفتن از کشورهايي با شرايط مشابه ما است. تحريف و تخريب نه تنها به رشد و شکوفايي جامعه ايران سودي نمي رساند، بلکه در جهت ناديده گرفتن ظرفيت هاي داخلي، براي حل و فصل دشواري هاي کنوني (که البته ريشه در تاريخ، فرهنگ و عادات ما دارد) و تاکيد بر منافع و مصالح عمومي در کشور فرصت هاي موجود را به تهديدهايي براي منافع ملي همه ايرانيان (و نه فقط عناصر صاحب قدرت در سطوح مختلف) تبديل مي سازد. بي توجهي به مصالح عمومي و کلان در جامعه و ضرورت توجه به همه نقاط منفي و مثبت و در واقع نقد و ارزيابي روندهاي گذشته و کنوني، وظيفه يي است که رسانه ها مي توانند و بايد برعهده بگيرند.

در جامعه يي که نهاد هاي مدني از استحکام لازم برخوردار نيستند، ايجاد شرايط مناسب براي گسترش فرهنگ گفت وگو و مفاهمه که در آداب اسلامي بهاي زيادي به آن داده شده، مي تواند جامعه را در مسير بالندگي و اعتلا قرار دهد. در پايان بايد يادآور شد جامعه يي مسير رشد و توسعه را طي مي کند که زمينه طرح و انتشار ديدگاه هاي مختلف و به ويژه انتقاد در آن فراهم باشد. البته نبايد فراموش کرد انتقاد سازنده نيز مي تواند در شرايط آزادي بيان و انتشار به عالم واقع راه يابد. نبود اين روند نوعي محروميت خودساخته به بار مي آورد که به بيان اميرمومنان آنان را از بهترين دوستان خود يعني مردم بي بهره مي کند، که فرمود؛ «بهترين دوستان تو آنان هستند که عيب هايت را به تو مي گويند.»

* عضو شوراي مرکزي حزب مشارکت