عاشورای ۶۱ هجری و آستانه سرنوشت

سال ۱ تا ۱۱ هجری حکومت پیامبر (ص) است؛ یکی از آرمانی‌ترین و زیباترین حکومت‌های تاریخی. اباعبدالله (ع) جابجا اشاره می‌کند که من می‌خواهم به سنت جدم برگردم و منظور از سنت جدش نماز خواندن نیست؛ چون نماز جماعت زمان معاویه بزرگ‌تر از زمان پیامبر است. سال ۱۱ تا ۱۳ هجرت دوره خلیفه اول است و دولت پیامبر به هم ریخته و از لحاظ نظامی دارد به قریش متکی می‌شود. بنابراین دولت دارد خصلت اولیگارشیک یا اشرافیت پیدا می‌کند.

تاکید شهید بهشتی بر تبیین مردم سالار از رهبری

شهید بهشتی چنین می‌اندیشید که مدیریت جامعه برخاسته از امت و امامت بر پایه مکتب است و به همین دلیل امت دو مسئولیت اساسی به عهده دارد: نخست آن‌که «امت باید از امام‌ شناختی آگاهانه داشته باشد» و چون تعیین و تحمیل در کار نیست، برمبنای همین شناخت او را بپذیرد؛ پس از چنین شناخت و انتخابی نه تنها از صمیم قلب او را بپذیرد، بلکه مسئولیت متقابل بین امت و امام برقرار می‌شود. بدین سان، در اندیشه شهید بهشتی «مسئولیت مال امت است» و از همین طریق است که به نظر وی رابطه امت و امام، رابطه‌ای دموکراتیک و مبتنی بر آرای عمومی تعریف می‌شود

دروغ به مثابه عامل فروپاشی اجتماعی؛ صداقت به مثابه عامل صلح، سرمایه اجتماعی و قدرت ملی

امام می فرمایند صداقت باعث وفای به عهد می شود. یعنی انسان صادق به قراردادها پایبند می شود. وقتی چنین شد، در جامعه و خانواده، بین من و دلم صلح می شود و با اطرافیانم نمی جنگم. می دانید اکثر درگیری ها ناشی از درگیری درون است. آدمی به هم می ریزد و به خانواده و همسایه می پرد. صلحِ حاصل از وفای به عهد باعث اعتماد عمومی می شود. آدم ها مشکل یکدیگر را حل می کنند. آدمی اگر رأی می دهد نگران نیست که رأیش به هدر می رود و اگر وزیری دارد نگران نیست که او خیانت خواهد کرد. ما در ایران این اعتماد عمومی را تا حدی از دست داده ایم

سلفي‌گري؛ افراط و خشونت

ما شيعيان بايد بفهميم اين موج به كدام سمت حركت مي‌كند كه حركت پيشگيرانه و استعلاجي نسبت به قضيه داشته باشيم، يعني حالت خود ايمن سازي درست كنيم بدون اينكه خود را درگير دعواها بكنيم، چون يكي از وجوه سلفيه اين هست كه كشورهاي ثروتمند و باتجربه سعي مي‌كنند جريان‌هاي سلفي را از درگيري با اروپا و آمريكا منصرف و به درگير‌هاي فرقه‌اي بكشانند كه اين اتفاق دقيقاً در حال رخ دادن است. بنابراين سياست خارجي ما و همين‌طور حوزه علميه ما بايد بداند كه چه چيزي دارد اتفاق مي‌افتد، دارند توپ آتشين را به سمت ما پاس مي‌دهند و ما هستيم كه مي‌توانيم اين را كنترل بكنيم يا اينكه نفت به شعله‌اش بريزيم آنوقت است كه خودمان هم خواهيم سوخت. تحولات دو سال گذشته نشان مي‌دهد كه غربي‌ها هجوم سلفي‌ها به داخل كشورهايشان را برگرداندند به سمت ما يعني الان ما آن جاها انفجار نداريم ولي در سوريه و عراق داريم.

جدایی فقه و دمکراسی و تولد رادیکالیزم

این بحثِ «جایگاه فقه و فقیه در عمل فردی و اجتماعی مسلمانان، مهم است. مدت‌هاست که دانش فقه، تنها دانش ویژه جهان اسلام است که عمل را توجیه می‌کند. اگر اینطور است، مسوول خوب و بدبودن عمل هم همان است. یعنی هر اتفاقی در حوزه فقه رخ داده است، در حوزه عمل اثر گذاشته است و هر عمل یا کج‌عملی معلول ریتم یا آریتمی دستگاه فقه است. این بحث برای من مهم بود وقتی مطالعه می‌کردم می‌دیدم که قدمای ما هم این را دارند.

اخوان‌المسلمین و تحولات اسلام‌گرایی در خاورمیانه

تشکیلات اخوان ویژگی خاصی دارد؛ نوعی دموکراسی در آن نهفته است؛ تشکیلات از استان‌ها یارگیری خود را آغاز می‌کند که این یاران از طبقه متوسط هستند. الان اگر یک اخوانی از ایران به مصر و هرجای دنیا برود، کسی هست که از او استقبال کند و راهنمایی کند. اخوان ظاهرا در هر استان مصر یک مجلس شورا دارد و یک «مجلس الشوری» هم در قاهره دارد که شورای مرکزی اخوان مصر است. همین مجلس شورا گروه کوچکی به نام «مکتب ارشاد» و «مرشد عام» یا دبیرکل اخوان را برای مدت معینی انتخاب می‌کند. درون همین تشکیلات، بازرس، قاضی و… دارد. لذا ناصر وقتی به آنها اعتراض کرد و گفت «اخوان یک دولت در دولت و بلکه دولت‌ها در دولت است». مرشد وقتی رای آورد، حقوق و تکالیف، مزایا و محدودیت‌های خاصی دارد. ا