مفهوم آزادی در گفتمان نائینی

در گفتمان نائینی، بسان ادبیات سایر آزادیخواهان مذهبی دوران مشروطه، واژه «آزادی» در مفهوم رهایی از یوغ استبداد بکار برده می شد. ولی مخالفان مشروطه، این آزادی را به معنای هرج و مرج و بی بندباری تحریف می کردند. رهایی از استبداد، دغدغه اولیه نائینی را شکل می داد، به همین دلیل، وی واژه «آزادی» را در مفهوم رهایی، استفاده می کرد. ولی ارجاعات و استنادات نائینی برای اثبات حقانیت مطالبه آزادی، از قبیل اشارات وی به «آزادی های فطری»، کاربرد آزادی به موازات و هم ردیف با مفاهیم «مساوات و برابری»، تلاش وی در آگاهی دادن نسبت به خطرات «استبداد دینی»، نشان از نمادهایی می دهد که می تواند ما را به مفهوم آزادی های بنیادین رهنمون سازد.

«حصر»، آزمونی که همگانی شد

در آغاز آزمونی بود برای آن سه نفر. آنها که به آن حصر اجباری رفتند، آزمون خویش را پس می دادند، «آزمون شنبه پس از انتخابات» را، همان آزمونی که شیخ و میرحسین در آن مناظره دو به دو یکدیگر را بدان فراخوانده بودند. در آغاز آزمونی بود برای آن میلیون نفرها که بر پیمان خویش تا کجا وفادار هستند. اما آزمون، گسترده شد و گسترده تر. هم اینک، «حصر» آزمونی شده است همگانی. آزمونی شده است برای همه آن هایی که مدعی هستند.

کاش دختران قبیله ما یهودی بودند

آن سه تن، نزدیک به هزار روز است که به بیداد مبتلا شده اند، و اکنون نیز دخترانشان هتک حرمت می شوند…