سایت خبری تحلیلی کلمهhidden pichidden pichidden pichidden pichidden pic

رسانه و بحران‌های اجتماعی

چکیده :انسان بی خبر، مرده است، لکن اخبار مغشوش و گمراه کننده، آدمی را در سایه-روشن بیم و امید؛ اضطراب و آرامش؛ و برزخ مرگ و زندگی، به رنجی مضاعف معذب می کند. انسان امروز، برای احساس زندگی( رسیدن به آگاهی)، در همه حال، بی تابانه جویای خبر است....


علی شعبانی

رسانه ها مهم ترین رکن اثرگذار و شکل دهنده به افکار عمومی و به تبع، رفتار عمومی اند. در جهان امروز، اغراق نیست اگر بگوییم: زندگی یعنی رسانه! فلسفه آفرینش، دانستن و شناخت، است. مفهوم سخن مولوی نیز، همین: جان نباشد جز خبر در آزمون هرکه را افزون خبر، جانش فزون

انسان بی خبر، مرده است، لکن اخبار مغشوش و گمراه کننده، آدمی را در سایه-روشن بیم و امید؛ اضطراب و آرامش؛ و برزخ مرگ و زندگی، به رنجی مضاعف معذب می کند. انسان امروز، برای احساس زندگی( رسیدن به آگاهی)، در همه حال، بی تابانه جویای خبر است.

از نظر دکتر ساروخانی، «مهم ترین مساله در تاثیر بر افکار عمومی، اقناع است. اقناع: فرایند طبیعی، مستدل، عقلایی، عاطفی و قلبی- پذیرش اندیشمندانه و درونی پیام- است». پیام رسانه باید مخاطب را متقاعد، حس اعتماد و قدرت تصمیم گیری را تقویت و باعث یادگیری(تغییر رفتار) در او شود. انتظار این سطح اثرگذاری در مخاطب، مستلزم تعهد و مسوولیت رسانه در قبال پیام و خبر است. به گفته سعدی: «سخن که از دل براید لاجرم بر دل نشیند». دستاورد رسانه، یک محصول تعاملی است، یعنی بی وجود حس اعتماد، اثربخشی ندارد.

با توجه به نکات بالا، اکنون باید پرسید: کارکرد رسانه ها در موضوع کرونا، چگونه ارزیابی می شود؟ از زمان اعلام بروز این اپیدمی جهانگیر، دریای اطلاعات، اخبار، دیدگاه ها، دستورالعمل، توصیه و پیام و… در رسانه های گوناگون محلی و جهانی نشر می یابد. افکار عمومی آماج سیل اطلاعات درست و نادرست رسانه های رسمی و غیر رسمی است. در کنار آن ها، به فیض وجود فضای دیجیتال و امکان خودخبرنگاری و تولید محتوی، روزانه میلیاردها داده ارزیابی نشده از سوی کسانی که به سیستم های هوشمند دسترسی دارند، روانه شبکه ها می شود. آشفته بازاری از چیستی و چرایی و روش های مقابله و واکنش ها و دارو و درمان و…نسبت به این بلای ناشناخته، به وجود آمده است. به تبع این وضع، فرصت طلبان بی تعهد عرصه تولید و عرضه، چه ماهی ها که از این آب گل آلود، صید کردند!!

همان سان که نوع واکنش برخی مردم زمان امیر کبیر، به دستور العمل رسمی دولت برای آبله کوبی، آن مرحوم را به گریه واداشت، در این بحران نیز، عدم همزبانی متخصصان دین و علم و سیاست، مشکل را پیچیده تر و اشک خیلی ها را درآورد. برابر اخبار بیش از ۳۰۰ نفر در کشور براثر مصرف متانول ناشی از اطلاعات غلط منتشره در افواه عمومی، فوت شدند. حجم بالایی از مواد ضدعفونی تقلبی داد و ستد شد.. بسیاری مردم اخبار را جدی تلقی نکردند و از سفرها، مراسمات و جشن و دور همی ها و… نگذشتند و آمار مبتلایان افزوده شد. در موضوع ضرورت یا عدم ضرورت قرنطینه، فاصله گذاری اجتماعی( فیزیکی)، استفاده از لوازم پیش گیری از قبیل ماسک و دستکش، نحوه ضدعفونی در منزل و بیرون و… دیدگاه های گوناگون بسا متناقض در رسانه ها نشر یافت.

ناشناخته بودن بیماری و به طبع، راه های پیشگیری از شیوع بیش تر آن( در همه جهان)، و ناهماهنگی سرعت اعلام دیدگاه های تخصصی با شتاب رسانه ها در اطلاع رسانی، باعث ارزیابی، داوری و اطلاع رسانی های غیرکارشناسی با هدف ایجاد حساسیت، واکنش سریع مردم و… شد و دوگانگی رفتاری و آشفتگی ذهنی و روانی را میان مردم دامن زد.

گفته می شود با وجود چهار شرط، برنامه ریزی برای مدیریت افکار عمومی لازم است: وجود موضوعی مورد توجه عموم؛ پیوستگی و ارتباط آن با سرنوشت جمعی زیاد( عموم)؛ خواست و تفاهم جمعی بر حل آن؛ نفوذ مستقیم و غیر مستقیم آن بر مدیریت اجتماع. بحران کرونا، از مصادیق بارز آن است. با توجه به رسانه های گوناگون شبکه ای و زنجیره ای جهانی و گروهی و… با اهداف و نیت های متفاوت، اگر اطلاع رسانی و هدایت منسجم و اطمینان بخش افکار عمومی در سطح ملی، مدیریت نشود، پیامدهای سنگین و خسارت بار نامحتمل نیست. به قول مانوئل کاستلز : شبکه های جهانی دیجیتالی و صاحبان قدرت، روایت خود را به عنوان روایت اصیل و حقیقی به مخاطب منتقل می کنند.

رسالت رسانه هاست که با ارایه اخبار و آگاهی بخشی درست، به تامین اعتماد و آرامش مردم کمک کنند. در فقدان رسانه های معتبر، فرصت طلبان و سود جویان با ارایه اطلاعات گمراه کننده، به جان و مال مردم آسیب زده و هزینه سازی می کنند.

نبود رسانه های مورد اعتماد یا سوء مدیریت در رسانه ها، در حقیقت یک بحران را به چند بحران تبدیل می کند: بحران کرونا، بحران مدیریت اطلاعات و مدیریت سیستم های اطلاع رسانی صحیح، مشکلات اجتماعی، بحران بازار و مدیریت توزیع خدمات و… که در صورت عدم اقدام بهنگام، آثار سوء آن بر معیشت و اقتصاد، می تواند موجب گسست های پر نشدنی گردد.

لزوم «هدایت رسانه ای افکار عمومی ایرانیان برای حفظ همدلی و سلامت ملی همگانی»، مورد تاکید اغلب صاحبنظران از جمله چهل تن از چهره های ماندگار کشور به رییس جمهور بود. نکته ای که دکتر ادهانوم، دبیر کل سازمان بهداشت جهانی، نیز به جهانیان توصیه کرد:« اطلاعات مورد نیاز خود را، یک یا دو مرتبه در روز، از منابع قابل اعتماد دریافت کنید». این همه، مبین مسوولیت خطیر رسانه ها در شرایط فعلی است.

اکنون که ستاد فرماندهی و مدیریت ملی کرونا تشکیل شده است، مناسب است که هر گونه دستورالعمل، نظر تخصصی، انتقال تجربه، روش های مقابله، دارو و … در بستر مدیریت رسانه ای و اطلاع رسانی واحد قرار گیرد. این اقدام جدا از تاثیر بر افکار عمومی، و ایجاد حس آرامش و خوش بینی و امید در شهروندان، تعاملات را تسهیل، اعتماد به رسانه ها و سرمایه اجتماعی را تقویت خواهد کرد.
در میدان بحران ها و حوادث که ریسک اشتباه، برای انسان ها بالا و شاید موجب پیامدهای جبران ناپذیر شود، رسانه های معتبرند که با ارایه اخبار و پیام های دقیق و اعتماد برانگیز، ایفای رسالت می کنند. آگاهی بخشی درست و به موقع، همدلانه و مسوولانه، برای حفظ خود و دیگران. تعهد، کارکرد و اثربخشی رسانه ها را در بحران ها می توان سنجید.


دیدگاه‌ها بسته شده‌اند.