تعطیلی بعضی از اماکن مذهبی و مقاومت در برابر دستورات بهداشتی

چکیده :تعطیلی موقت اماکن زیارتی قم و مشهد پس از ۲۰ روز مقاومت، با آبروریزی دیگری برای قم و مشهد و تشیع به همراه شد. فراخوان های تجمع جلوی حرم مطهر را کانال و تشکل هایی منتشر کردند که در گذشته، تجمع‌های اعتراض بر علیه برجام وFATF را سامان می‌دادند؛ پس می‌توان حدس زد این مقاومت ریشه در کجا داشته...

رضا احمدی

انسان علاوه بر بعد مادی، دارای بعد معنوی است و می توان ادعا کرد در هیچ دوره ی تاریخی انسان بی دین و بی اعتقاد نبوده است. در حیات اجتماعی سه نهاد خانواده، دین و سیاست وجود دارد. دین در جوامع شرقی، در سه بعد جلوه یافته است.اعتقادات، مناسک و شعائر. اعتقادات مهمترین بعد است و پس از آن مناسک و دستورهای عملی و در نهایت شعائر قرار دارد که بعد ظاهری دین است و در پیوند با محیط اجتماعی شکل می‌گیرد.

شعائر پرتوی از مناسک مذهبی هستند که تحت تاثیر فرهنگ‌های اجتماعی، منطقه‌ای و قومی به وجود می‌آید و به مرور فربه می‌شود. پیروان مذاهب بیشتر دل‌بسته شعائر هستند، تا به جوهرهای اعتقادی و پیام‌های اخلاقی و عدالت خواهانه آن توجه کنند. اهمیت بیشتر به ظواهر دینی و شعائر آن موجب شده پیام‌های انسان‌ساز، عدالت‌خواهانه، اخلاقی و عقلانی دین به بوته ی فراموشی سپرده شود و به عکس شعائر و مناسک هر روز فربه‌تر شده و پیروان به جای روآوری به جوهره دین به ظواهر گرایش پیدا می‌کنند. ظاهرگرایی با روحیه عوام بیشتر سازگار است؛ چرا که مسئولیت‌پذیری در آن وجود ندارد و پیامد آن غفلت از جوهره و اصل دین می‌شود.

ماجرای ویروس کرونا در اواخر سال ۱۳۹۸ در ایران تجربه جدیدی برای ایرانیان و بعضی از مراکز مذهبی به وجود آورد. مراکز مذهبی در ایران در رویارویی با این بلای بی‌رحم با دو رویکرد خاص ظاهر شدند. ۱- مراکز علمی و تحقیقاتی (حوزه‌های علمیه، بیت مراجع و موسسات تحقیقاتی) با اولین اطلاعیه وزارت بهداشت، همه تعطیل کردند؛ چراکه براساس آموزه های دینی، حفظ « نفس » واجب است. ۲- اماکن زیارتی (این امکان جزء شعائر مذهبی هستند) در ابتدا حاضر به تمکین در مقابل دستورات بهداشتی نشدند تا اینکه بر اثر فشارهای اجتماعی و قانونی مجبور به عقب‌نشینی شدند. این در حالی است که مسجدالحرام به عنوان مهمترین مرکز دینی مسلمانان و عتبات عالیات در عراق و سوریه بی‌هیچ حاشیه‌ای تعطیل شدند.

تعطیلی موقت اماکن زیارتی قم و مشهد پس از ۲۰ روز مقاومت، با آبروریزی دیگری برای قم و مشهد و تشیع به همراه شد. فراخوان های تجمع جلوی حرم مطهر را کانال و تشکل هایی منتشر کردند که در گذشته، تجمع‌های اعتراض بر علیه برجام وFATF را سامان می‌دادند؛ پس می‌توان حدس زد این مقاومت ریشه در کجا داشته است. در این وضعیت چند عامل زیر موثر بوده است: ۱- فقدان شناخت صحیح از دین ۲- قائل نبودن کرامت برای انسان‌ها ۳- توطئه پنداری مسئله شیوع ویروس کرونا ۴- عوام زدگی ۵- مستظهر به پشتبانی و حمایت‌های پنهانی ۶- احساس قدرت فراقانونی.

این برخوردها موجب تضعیف پایگاه و جایگاه مذهب در اذهان عمومی شد. شبهه تقابل علم و دین را دوباره زنده کرد، اگرچه در نهایت با فشار افکار عمومی عقب‌نشینی کردند. و این‌گونه مقاومت‌ها در کنار بحث قرنطیه نشدن قم باعث ایجاد جو قم ‌هراسی همچنین دین‌هراسی و روحانیت هراسی، خودساخته‌ای شد که به نظر می‌رسد همچنان ادامه خواهد یافت.