صدای آبان
چکیده :طنز تلخ ماجرا این است که از نظر هر دو گروه اول و دوم به رغم تفاوت مواضع ۱۸۰ درجهای که یکی بقا و دیگری سقوط نظام را هدف قرار دادهاند، رفتار نظام در فاصله دی ماه ۹۶ تا آبان ۹۸ رخ وضعیت مطلوب بوده است، اولی سیاست نظام را در قبال اعتراضات دی و آبان شرط بقای نظام و دیگری شرط سقوط نظام میداند. ...
شورای سردبیری ایران فردا
در دی ماه ۱۳۹۷ و در تحلیل و بازبینی اعتراضات دی ماه ۱۳۹۶ به سه دیدگاه دربارهی آن اعتراضات اشاره کردیم:
اول گروهی معتقد بودند آن اعتراضات، مقطعی و موردی بوده و مثل هر اعتراض دیگر با دخالت نیروهای انتظامی و امنیتی خاتمه یافته و اصولاً چیزی برای نگرانی در آینده وجود ندارد. این گروه خود به دو دسته تقسیم میشدند که به دو اردوگاه اصولگرایی و اصلاحطلبی تعلق داشتند. اصولگرایان علت اصلی اعتراضات دی ماه ۹۶ را دشمنان داخلی و خارجی نظام و اصلاحطلبان توطئه مخالفان دولت روحانی میدانستند. با وجود این اختلاف هر دو گروه برای منشا داخلی و مردمی اعتراضات اصالتی قایل نبودند. هر دو طرف اصولگرا و برخی از اصلاحطلبان تاکید میکردند با کنترل و سرکوب مخالفان و ناراضیان، میتوان برای همیشه اوضاع را کنترل کرد و بر همین اساس از نظر آنان «ادامه رفتار نظام» شرط کنترل اوضاع بود. مبنای رفتار نظام در برابر حوادث دی ماه ۱۳۹۶ همین تحلیل بود. امروز و پس از آن که شاهد اعتراضات گسترده در بیش از ۱۲۰ نقطه کشور و اغلب استانها بودهایم، خطاهای جدّی آن تحلیل به روشنی هویدا شده است.
دوم گروهی اعتراضات دی ماه را یک جنبش تمامعیار سیاسی و نشانه آغاز تحول انقلابی و دگرگونی بنیادین جامعه ایران میدانستند. این گروه پیشبینی میکردند اعتراضات تا ساقط شدن رژیم ادامه خواهد یافت و از این رو وعده تداوم اعتراضات دی ماه در لایههای مختلف اجتماعی را میدادند. این گروه از دی ماه ۱۳۹۶، شمارش معکوس برای فروپاشی نظام سیاسی و وقوع انقلاب سراسری را آغاز کردند. آنها معتقد بودند جامعه ایران بهطور اجتنابناپذیری در مسیر انقلاب حرکت کرده و عنقریب با حمایت بینالمللی و به خیابان آمدن ناراضیان تکلیف جامعه ایران یکسره خواهد شد. از این منظر اولویت «سقوط و تغییر رژیم» بود. این گروه اگر چه اعتراضات آبان ۱۳۹۸ را شاهدی بر صحت ادعای خود میدانند اما در سال ۱۳۹۶ وعده چند هفته و چند ماه را برای سرنگونی میدادند، پس چندان هم در این ادعا صادق نیستند. به علاوه قاعدتاً دو نوبت سرکوب گسترده، خشونت فزاینده و خونهای بر زمین ریخته بسیار باید به حامیان این نظر بیاموزد که تصور سقوط و فروپاشی عنقریب توهم محض است و هر اقدام خشونتآمیز به سختترین شکل ممکن سرکوب خواهد شد و خسارات زیادی برای مردم و ایران خواهد داشت.
طنز تلخ ماجرا این است که از نظر هر دو گروه اول و دوم به رغم تفاوت مواضع ۱۸۰ درجهای که یکی بقا و دیگری سقوط نظام را هدف قرار دادهاند، رفتار نظام در فاصله دی ماه ۹۶ تا آبان ۹۸ رخ وضعیت مطلوب بوده است، اولی سیاست نظام را در قبال اعتراضات دی و آبان شرط بقای نظام و دیگری شرط سقوط نظام میداند.
گروه سوم تاکید داشتند آنچه در دی ماه شاهد بودیم تلاش جمعی برای اعلام اعتراض برخی از ناراضیان از وضع موجود بود. پیشبینی این گروه آن بود که اگرچه اعتراضات پس از چند هفته و با بازداشت کثیری از معترضان خاتمه خواهد یافت اما به دلیل عمق نارضایتی و بقای علل و عوامل ناخشنودی مردم از وضع موجود، اعتراضات در اشکال دیگر و با علل و عوامل دیگر ادامه خواهد یافت. بر این اساس بدون اصلاحات ساختاری، اعتراضات تمامی نخواهد داشت و هر روز گستردهتر نیز میشود. تورم فزایند، روند کاهنده قدرت خرید مردم، افزایش فقر و نابرابری، گستردگی دامنه تبعیض و فساد ساختاری و ناکارآمدی نظام سیاسی، حاکمیت را بیشتر از همیشه در حل مسایل و مشکلات در چارچوب ساختارها و رویههای کنونی ناتوان ساخته و به همین دلیل هر شوک یا حادثهای میتواند به غلیان شورشهای اجتماعی بیانجامد. از این منظر اعتراضات دیماه، بخشی از فرآیند حاصل از بحرانهای ساختاری بود. بر این اساس درحالیکه جامعه ایران فرایند تغییر را آغاز کرده، تلاش نیروهای حامی تغییر و اصلاحطلبان باید بر ترویج دمکراسیسازی و جنبشهای اجتماعی به منظور اصلاح روشها و ساختارها و تغییر رفتار نظام متمرکز شود. از این منظر راه خروج ایران از بحرانهای کنونی تقویت جامعهی مدنی و توانمندسازی آن است به نحوی که قادر شود حکومت را به قاعدهمندی وادار کند. زیرا بهوجود آمدن روابط قاعدهمند و شفاف بین حکومت و مردم (شهروندان) امکان طرح مطالبات و پیگیری آنها را بدون ورود به دورهای از خشونت و درگیری بیشتر فراهم میکند.
اکنون و پس از آن که شاهد اعتراضات در آبان ماه ۱۳۹۸ هستیم میتوان بر صحت و درستی نظر گروه سوم گواهی داد.
