تأملی بر فلسفه قیام اباعبدالله الحسین (ع)/ قسمت سوم: تأسیس حکومت صالحان هدف قیام عاشورا

چکیده :از جمله تئوری‌های مهم و بحث برانگیز پیرامون هدف نهضت عاشورا، نظریه «تأسیس حکومت »است. از نظرقائلین به این دیدگاه امام حسین (ع) قیام کرد تا حکومت ستمکار یزید را سرنگون وجای آن حکومتی بر مبنای عدل و قسط اسلامی برپا کند. ...

کلمه – اسماعیل علوی

از جمله تئوری‌های مهم و بحث برانگیز پیرامون هدف نهضت عاشورا، نظریه «تأسیس حکومت »است. از نظرقائلین به این دیدگاه امام حسین (ع) قیام کرد تا حکومت ستمکار یزید را سرنگون وجای آن حکومتی بر مبنای عدل و قسط اسلامی برپا کند. از علمای سلف، سیدمرتضی علم الهدی و شیخ مفید قائل به این نظریه بوده و از متأخرین نیز مرحوم آیت‌الله نعمت‌الله صالحی نجف آبادی و نیز جمعی دیگر ازعالمان به این تئوری اعتقاد راسخ داشته و دارند.

صاحبان این تفکر با ذکر این مقدمه که پیامبر اکرم(ص) برای استقرار حاکمیت دین مبعوث شد و در این راه زحمات بسیاری متحمل شد، بر ضرورت تأسیس حکومت صالحان به منظور تحقق برنامه‌های مکتب وبرقراری روابط اجتماعى عادلانه و اجراى احکام تأکید می‌‌کنند. اما بلافاصله یادآور می شوند که در واقعیت با روی کار آمدن فرزندان امیه، وضعیت دیگری پیش آمده بود. جاهلیت دوباره سربرآورده و رقابت و دسته بندی‌های قومی و قبیله‌ای به میان اجتماع بازگشته و تحت لوای دین، زر و زور و تزویر حاکمیت داشت و «طاغوت» جای «الله» نشسته بود. از این‌رو امام حسین (ع) برآن بود تا برای برقراری عدالت و مقابله کارساز با مفاسد اجتماعی، بدعت‌ها و سنت‌ها و باورهای جاهلی، علیه حکومت جور دست به اقدام برده و نسبت به تأسیس حکومت عدل اسلامی قیام کند.

سیدمرتضی حرکت امام حسین(ع) را براساس اصالت ظهور معصوم در دنیا ارزیابی می کند و درتوضیح می گوید: چون شرایط پیروزی برای امام حسین (ع) مهیا بود، آن حضرت اقدام به قیام کرد تا از طریق دستیابی به حکومت واجرای صحیح احکام و دستورات اسلامی، هم به بشریت خدمت کند وهم دین جدش را اصلاح کند. در منطق معتقدان به این نظریه، حکومت صالح و عادل در هدایت و سرنوشت انسان تأثیر فوق العاده‌ای دارد و بدون پشتوانه حکومتی صالح و توانمند نمی‌توان بشریت را به سوی خیر و صلاح رهنمون شد.

صالحی نجف آبادی نیز معتقد است امام حسین (ع) با هدف سرنگونی حکومت یزید و همچنین با قصد پیروزی و تأسیس حکومت، آهنگ جهاد علیه یزید کرد و عواملی چند از جمله زمینه‌های نارضایتی عمومی از خلافت امویان بویژه در مناطق دور از شامات، مشوق امام (ع) برای اقدام شد. وی موضوع اطلاع یا حتی پیش بینی شهادت در این راه از سوی امام را منتفی دانسته و می‌گوید؛ امام فقط به پیروزی فکر می‌کرد، نه چیزی دیگر. وی با طرح این مسأله، نکات تأمل‌برانگیزی درباره علم امام معصوم مطرح می‌کند؛ موضوعی که مدت‌ها سوژه چالش میان نیروهای مذهبی جامعه شد.

بعد‌ها کسانی ازقائلین به نظریه «تأسیس حکومت» با اصلاح این بخش از دیدگاه صالحی نجف‌آبادی، نظریه کامل‌تری را مطرح می کنند که نافی علم امام نبود. بر مبنای آن، امام حسین(ع) در پی پیروزی و تشکیل حکومت بود، اما پس از مأیوس شدن از پیروزی با شعار «هیهات منا الذله» به استقبال شهادت می رود. بدین ترتیب امام با شهادت خویش پایه‌های حکومت یزید را سست و به یکی از احدی الحسنیین دست یافت و با بیدار کردن وجدان‌ها با بذل خون خود و یارانش زمینه سرنگونی خلافت بنی امیه را فراهم کرد. در این رابطه گفتنی‌های دیگری وجود دارد که به شماره فردا موکول می‌کنیم.