نه پول داریم نه کاغذ پشت پرده
چکیده :روزنامهها ناخواسته و برخلاف میل باطنی خود در آستانه نابودی و تعطیلی قرار گرفتهاند. من ۲۸سال سابقه حضور در مطبوعات دارم اما هیچگاه در این سالها تا این اندازه به شرایط بحرانی نرسیده بودیم و تاکنون مطبوعات تا این حد در معرض نابودی نبودهاند و کاملا مشخص است که دلیل این فشار از بیرون نیست و باید وضعیت توزیع کاغذ در داخل ساماندهی...
روزنامهها و برخی مجلات این روزها به هر نحوی که میتوانند و دستشان میرسد، تقلا میکنند تا زنده بمانند؛ قیمت را بالا میبرند، صفحات را کم میکنند یا قطع چاپ را پایین میآورند. در آخرین خبرها روزنامه ایران ۸ صفحه کم کرد و روزنامه همشهری هم اعلام کرد که تا اطلاع ثانوی در ۱۶ صفحه منتشر میشود. بحرانی که از حدود دو سال قبل شروع شد و اینک با خروج کاغذ از لیست کالاهای دارای اولویت ارزی تشدید شد اما بهجای اصلاح شرایط فشارها و آشفتگیها بیشتر شدند.
قبلا نگرانیها به حذف تعدادی از نیروهای رسانهای محدود بود اما حالا با تعطیلی کامل یک روزنامه بنیان یک هدف و جریان طولانیمدت به خطر افتاده و در کنار آن خانوادهها و زندگیهای بسیاری بر اثر این بحران از بین میرود.در مورد تصمیمات کارگروه کاغذ تلاش شد تا با حسین انتظامی و سید محمدرضا دربندی اعضای کارگروه کاغذ صحبت کنیم که بعد از تماسهای مکرر پاسخگو نبودند.
حسین عبداللهی، مدیرمسئول روزنامه آرمان
در این میان مسئولان مرتبط میگویند اقداماتی اصلاحی و پیشگیرانه داشتهاند و مدیران مسئول روزنامهها حرفشان چیز دیگری است. از شرایط تهیه کاغذ روزنامه فردا و قرضگرفتن کاغذ از دنیای اقتصاد با درمیانگذاشتن آبرویشان برای چندمین بار، با «شرق» صحبت کرد: آنهایی که کاغذ دارند، یا از قبل دارند یا کاغذ پشت پرده دارند؛ چراکه در همین شرایط اگر بخواهیم با قرضگرفتن پول کاغذ کیلویی ۱۸ هزار تومان بخریم هم وجود ندارد
بیشتر رسانههای مؤثر کشور امروز در شرایط بحرانی و در آستانه تعطیلی قرار دارند؛ نمونه واضحتر از کمشدن صفحات همشهری و ایران وجود ندارد که با وجود شرایط مساعدتر مجبور به کمکردن صفحاتشان شدهاند. اگر در این شرایط روزنامهای برای دو ماه آینده خود افقی دارد یا از قبل کاغذ داشته یا دست نامرئی پشتشان دارند.
ما هم درباره اینکه چطور در این شرایط برخی مطبوعات میگویند از قبل کاغذ داشتهاند، ماندهایم. این سؤال ما نیز هست که چطور در این چند ماه این کاغذ تمام نمیشود. روزنامهها ناخواسته و برخلاف میل باطنی خود در آستانه نابودی و تعطیلی قرار گرفتهاند. من ۲۸سال سابقه حضور در مطبوعات دارم اما هیچگاه در این سالها تا این اندازه به شرایط بحرانی نرسیده بودیم و تاکنون مطبوعات تا این حد در معرض نابودی نبودهاند و کاملا مشخص است که دلیل این فشار از بیرون نیست و باید وضعیت توزیع کاغذ در داخل ساماندهی شود.
لازم است ابتدا لیست افرادی که کاغذ با ارز ۴۲۰۰ تومانی گرفتهاند شفاف اعلام شود و بعد بگویند که چرا باید کاغذی که با ارز ۴۲۰۰ تومانی وارد کشور شده و الان در گمرک باقی مانده را میخواهند با ارز نیمایی بفروشند؟ اگر این کاغذ با همین ارز وارد بازار شود و با کیلویی ۱۵ تا ۱۸ هزار تومان عرضه شود، کدام روزنامه میتواند خریداری کند؟ حرف ما این است که در این روزها علاوه بر قیمت کاغذ با مسئله نبود کاغذ مواجهیم و حتی اگر با قرض بخواهیم کاغذ کیلویی ۱۸ هزار تومان خریداری کنیم هم وجود ندارد.
با توجه به شرایط بینالمللی و داخلی، این شرایط برای مطبوعات داخلی نوعی کاهش محسوس حضور و اثرگذاری رسانه بر شرایط اجتماعی، سیاسی و اقتصادی است. این شرایط بهترین فرصت برای دشمنان و انتقال مخاطبان مردمی به فضای مجازی است که خطرناک است. ما در این مدت با مسئولان مختلفی جلسه داشتهایم اما کمترین نتیجه را هم نداشته و مسئولان بیشتر دنبال جلسه هستند تا حلکردن موضوعات جلسه!
در عین حال اگر در این شرایط مطبوعات یکی پس از دیگری تعطیل شوند، دیگر مقصر آن مدیران این مجموعهها نیستند و دیگر شرایط از دست آنها خارج شده است. این شرایط به دلیل نابسامانی بازار است یا انتخابات پیشرو یا هر دلیل دیگری، مشخص نیست؛ اما هر دلیلی داشته و دارد، فاجعهبار است و عدم مدیریت آن در دولت تدبیر و امید بیشتر ناراحتکننده است. فارغ از گرایش سیاسی با توجه به شناختی که از محمود احمدینژاد دارم، میگویم اگر این بحران در دوره مسئولیت او بود، خیلی سریع مسئله را مستقیما پیگیری میکرد اما مسئولان ما فعلا خواب هستند و به ما هم نمیگویند که اگر لازم است نباشیم، ما هم خودمان را خسته نکنیم. از نظر من تعطیلی روزنامهها در واقع قطعکردن شریان ارتباطی مردم با مطبوعات رسمی است و در نتیجه این اتفاق مردم به دامان فضای مجازی بدون چارچوب وارد میشوند و دیگر مسئولان مثل امروز که مدیران مسئول را فرامیخوانند، نمیتوانند از فضای مجازی جواب پس بگیرند؛ پس لازم است بگذاریم نشریات رسمی و مورداعتبار زنده بمانند.
آمار اعلامی مصرف کاغذ را واقعی میکنیم
محمد خدادی، معاون مطبوعاتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
جلسات مشترک کارگروه کاغذ هرروز و بعضا با حضور وزیر ارشاد برگزار میشود و در یکی، دو روز آینده به روزنامههایی که در شرایط اضطراری هستند، بهطور ویژه کمک خواهد شد و برای ادامه کار باقی روزنامهها در ماههای آینده هم برنامهریزی شده است.
برنامه این کارگروه سه مرحله برای مدیریت وضعیت بازار دارد که شامل رسیدگی به موارد اضطراری، برنامهریزی حداقل تا پایان تیرماه برای ادامه فعالیت سایر مطبوعات و در نهایت راستیآزمایی مصرف کاغذ در کشور میشود.
واقعیت این است که حجم ورودی کاغذ در همین مدت بحران کاغذ بیشتر از نیاز کشور بوده است اما هنوز نمیدانیم چرا کم آوردهایم؛ ادارهکل مطبوعات داخلی در حال بررسی این بند سوم است تا تیراژ واقعی و مصرف کاغذ همه مطبوعات را محاسبه کنند.
این شرایط هم به معنی نبود نظارت نیست؛تا امروز آمار کاغذ مصرف شده توسط روزنامهها و سایر مطبوعات اعلامی بوده است و شاید لازم نبوده که آمار دقیقی محاسبه شود. همانطور که در بسیاری از بخشهای کشور عدم تطابق آماری وجود داشته، در این بخش هم وجود داشته اما حالا با توجه به شرایط لازم است این آمار به روز و واقعی شود تا اگر اختلالی در این بین وجود دارد، برطرف شود.
علیرضا بختیاری، مدیرمسئول روزنامه دنیای اقتصاد
کاغذ نیز مانند سایر کالاها بهدلیل مشکلات ناشی از اقتصاد کلان کشور دچار مشکلاتی شده است. کاغذ جزء کالاهای گروه اول بود که به آن ارز چهارهزارو ۲۰۰ تومانی تعلق میگرفت؛ بنابراین عملا کاغذ وارداتی باید با قیمت پنج هزارتومان تا پنجهزارو ۳۰۰ تومان به دست مصرفکننده میرسید، به همین منظور نیز کارگروهی در وزارت ارشاد تشکیل شد که نقش توزیع آن را بر عهده گرفت؛ اما شواهد نشان میدهد این کار بهخوبی انجام نشده است و احتمالا کاغذهای وارداتی به دست مصرفکننده واقعی نرسیده و مشکلاتی را برای مطبوعات به وجود آورده است.
دو بحث دراینباره وجود دارد؛ یکی اینکه مقداری کاغذ با ارز چهارهزارو ۲۰۰ تومان وارد شده و هنگام ترخیص دچار مشکل شده است؛ یعنی واردکننده باید براساس ارز نیمایی آن را ترخیص کند و مابهالتفاوت آن را بپردازد. دیگری اینکه کاغذهای وارداتی به دست مصرفکننده واقعی نرسیده است که البته من فکر میکنم برای واردات کاغذ ارز تعلق گرفته و کاغذ زیادی هم وارد کشور شده اما کاغذ واردشده به دست مصرفکننده اصلی نرسیده است.
اگر بنا باشد به کاغذ یارانه تعلق بگیرد، باید روی آن نظارت دقیقی شود تا به دست نشریات و روزنامههایی برسد که واقعا چاپ میشوند و روی کیوسکهای روزنامهفروشی میروند و مشخص است که مصرفکننده واقعی هستند.
اگر ترتیبی داده شود که توزیع درست شکل بگیرد، مشکل مطبوعات دستکم برای امسال حل میشود؛ اما واقعیت فعلی این است که بیشتر نشریات دچار مشکل و کمبود کاغذ هستند و برخی ممکن است در روزهای آینده فعالیتشان متوقف شود. البته ما در روزنامه دنیای اقتصاد بهدلیل مصرف بالای کاغذی که داریم، نمیتوانیم بهصورت روزانه آن را خریداری کنیم و همیشه مصرف شش ماهمان را از بازار تأمین میکنیم؛ اما بسیاری از نشریات شرایط ما را ندارند و دچار مشکل شدهاند.
مطبوعات در شرایطی بهدلیل نبود و گرانی کاغذ دچار مشکل شدهاند که در شرایط فعلی کشور نقش مهمی میتوانند در اطلاعرسانی ایفا کنند، درحالحاضر فضای کشور بهگونهای است که به تحلیل و اطلاعات درست و ایجاد فضای درست اطلاعرسانی بیش از هر زمان دیگری نیاز دارد.
ضربه سنگین به پیکره مطبوعات
منصور مظفری، مدیرمسئول روزنامه آفتاب یزد
در این موقعیت حساس رسانهها نقش مهمی ایفا میکنند که متأسفانه بحرانی که در حوزه کاغذ ایجاد شده، ممکن است به نقشی که رسانهها میتوانند ایفا کنند، ضربه بزند. اگر روزنامه را به انسان تشبیه کنیم، کاغذ جسم آن و مطالبی که نوشته میشود، روح آن است، اگر جسم ناراحت و ناقص باشد، روح هم در عذاب خواهد بود؛ متأسفانه باید بگویم روزنامهها در خطر هستند و مدیریت درستی درباره وضعیت کاغذ در کشور وجود ندارد.
هنگامی که نرخ ارز متلاطم شد و کاغذ نیز به تبع آن تحت تأثیر گرانیها قرار گرفت، در وزارت صمت کمیتهای در این زمینه تشکیل شد که نمایندههایی از بانک مرکزی، وزارت صمت، وزارت ارشاد و نمایندگانی از بخش خصوصی بهویژه انجمن مدیران روزنامههای غیردولتی حضور داشتند تا بحران کاغذ را مدیریت کنند که متأسفانه این کمیته از وزارت صمت به وزارت ارشاد منتقل شد و نتوانست مأموریتی را که دولت به آن داده بود، انجام دهد.
با یک حساب سرانگشتی میتوان فهمید در سال گذشته یک کیلوگرم کاغذ با ارز آزاد وارد کشور نشد و تمام کاغذها با ارز سههزارو ۸۰۰ تومانی یا چهارهزارو ۲۰۰ تومانی وارد کشور شده است؛ اما اکنون ما کاغذ را در بازار آزاد ۱۵ هزار تومان خریداری میکنیم یا واردکنندهای که ارز چهارهزارو ۲۰۰ تومانی را دریافت کرده، آن را بین مطبوعات توزیع نکرده است و در بازار آزاد به فروش رسانده یا نشریهای که مصرف کاغذ نداشته است، بیش از اندازه کاغذ خریداری کرده و مابقی آن را در بازار آزاد به فروش میرساند. متأسفانه ارز دولتی بهدلیل نبود مدیریت صحیح باعث ایجاد رانت برای عده خاصی شده و مطبوعات را به مرحلهای رسانده است که رو به تعطیلی میروند که این ضربه سنگینی به پیکره مطبوعات است.
مهران کرمی، مدیرمسئول روزنامه همشهری
روزنامه همشهری روز گذشته بهدلیل بحران کاغذ در ۱۶ صفحه به چاپ رسید و تازمانیکه شرایط تغییر نکند، این وضعیت ادامه دارد. در یک سال قیمت کاغذ هفت برابر شد، درحالیکه ما نهایتا قیمت روزنامهها را میتوانیم دو یا سه برابر افزایش دهیم. متأسفانه اگر بحران کاغذ به همین صورت ادامه داشته باشد، باید با برخی از روزنامهها خداحافظی کنیم. در شرایط تورم مردم کالاهای لوکس و کمتر مورد نیاز را حذف میکنند که متأسفانه روزنامه و مطبوعات از جمله کالاهایی هستند که با گرانی و تورم از سبد خرید حذف میشوند.
اگر کاغذ را دلالان توزیع کنند، مشکلات همچنان ادامه خواهند داشت. تعداد معدودی روزنامه در کشور منتشر میشوند که حدودا بین ۲۵ تا ۳۰ روزنامه هستند، درصورتیکه براساس اخبار غیررسمی حدود ۳۰۰ روزنامه یارانه کاغذ دریافت میکنند؛ کاغذ این روزنامهها کجا رفته است؟
راهکار پیشنهادی ما این است که خود مطبوعات یا در بخش واردات یا توزیع کاغذ نمایندهای داشته باشند تا نظارت دقیقتری روی آن صورت بگیرد. واردکنندگان تاکنون کاغذ را با ارز دولتی وارد کردهاند، طبق تعهد باید پنج هزار تا پنجهزارو ۳۰۰ تومان آن را در اختیار مطبوعات قرار دهند؛ اما هنگامی که زمزمههایی شد که کاغذ در سامانه ارز نیمایی قرار میگیرد، دلالها کاغذهایشان را احتکار کردند تا قیمت جدید اعلام شود و کاغذهایی را که قبلا با ارز دولتی وارد کردند، ترخیص نکردند یا در انبار احتکار کردند تا در روزهای آینده با قیمت بالا آن را به فروش برسانند و کمبود کاغذ نیز بههمیندلیل است. اگر دیگر ارز چهارهزارو ۲۰۰ تومانی به کاغذ تعلق نگیرد، باید شاهد مرگ برخی از روزنامهها باشیم، بهدلیل اینکه برخی از روزنامهها در این شرایط با کاغذ ۱۵ هزار تومانی نمیتوانند به فعالیت خود ادامه دهند یا برای ادامه فعالیت باید تعدادی از نیروهای خود را تعدیل کنند، تیراژ را کاهش دهند یا تعداد صفحاتشان را کم کنند؛ متأسفانه ما در روزنامه همشهری نیز با همه این گزینهها مواجه هستیم.
