ارزشهای انسانی و تسویهحساب با ترامپ: در خصوص تهدید به اخراج افغانیها از کشور
چکیده :این روزها، و با گسترش تنش میان ایران و آمریکا و تلاش دولت ایران برای تهدید ضمنی اروپاییان و ملزم ساختن آنها به فعالیت بیشتر در حفظ برجام، وزارت خارجه ایران با اعلام احتمال اخراج افغانیهای مقیم کشور و اینکه ممکن است سیل این مهاجران به سوی اروپا روانه شوند و باعث مشکلات برای کشورهای اروپایی باشند، صفحهای جدید در فصل روابط دو ملت ایران و افغانستان برگشوده است که ثمرات آن اگرچه در سطح دولتها ممکن است برای دولت حاضر ایران تا حدودی مفید باشد، اما در پیوندهای عمیق ملی میان مردم دو کشور میتواند اثرات درازمدت نامیمونی را به همراه داشته باشد. علاوه بر این، چنین اقدامی میتواند وجهه بینالمللی ملت ایران را نیز در جهان تخریب...
کلمه – مهدی عباسی
دولت ایران تهدید به اخراج همنوعان افغانستانیای کرده است که در دهههای اخیر در فرار از آشوب و جنگ و ویرانی به کشور همسایه «پناه» آوردهاند و البته بسیاری از آنها در طول این سالها به واسطه کسب شغل مناسب، ایجاد ارتباط و دوستی با ایرانیان، ازدواج و یا حتی از بین رفتن میراث خود در کشور مادر، ماندن در ایران را به بازگشت به وطن و یا مهاجرت به جای دیگر ترجیح دادهاند و به نوعی در اجتماع ایرانی ادغام شدهاند. این تهدید در عرصه عمومی و به ویژه در فضای مجازی با استقبال برخی از فعالان مواجه شده است و آنها از اقدام احتمالی در این زمینه، به عنوان نوعی انتقام از بیعملی اروپاییها در زمینه برجام دفاع کردهاند. این در حالی است که کمتر کسی از میان آنها و یا دولتمردان تصمیمگیر در طرح چنین تهدیدی، به این نکته توجه داشتهاند که چنین عملی –حتی اگر در سطح تهدید نیز باقی بماند تا چه اندازه میتواند هم در سطح اخلاقی و هم در سطح تعامل امنیتی و سیاسی در سطح بینالمللی برای ایران زیانآور باشد.
باید توجه داشت که به واسطه پیوند زبانی و قدمت اشتراک تاریخی میان دو ملت، ادغام افغانیهای مهاجر در جامعه ایرانی بسیار عمیقتر از انواع دیگر امتزاج مهاجران در اجتماع کشور مهاجرپذیر بوده است و اگرچه در سالهای اخیر، برخی اقدامات ناصواب در ایجاد محدودیت برای افغانها در برخی شهرهای ایران –از جمله در یزد و اصفهان- رخ داده و موجب آزردگی خاطر آنان را فراهم آورده است، در مجموع خاطر همسایگان افغانی از ایران که به خصوص در سالهای مشقتبار جنگ با عراق نیز از پذیرایی از مهاجران افغانی دریغ نداشت، خوش بوده است و بسیاری از افغانها به ویژه در میان تحصیلکردگان و نخبگان این کشور، اتحاد و همراهی با ایران را بر پایه تاریخ طولانی اشتراک فرهنگی و مذهبی و زبانی و خاطره خوش میزبانی و مهماننوازی در این دهههای دشوار مورد تاکید قرار دادهاند و شاید از همین روست که مرزهای شرقی ایران با افغانستان با وجود فعالیتهای گروههای ضد ایرانی مانند طالبان، همواره امن باقی مانده است. کافی است فقط وضعیت مرزهای ایران با افغانستان را با دیگر کشور همسایه (پاکستان) مقایسه کنیم تا ببینیم تا چه اندازه افغانها –با وجود مشکلات و جنگ داخلی- همسایگان خوبی برای ما بودهاند و تا چه حد ضرورت دارد که ایرانیان برای حفظ و تعمیق این ارتباط دوطرفه تلاش کنند.
این روزها، و با گسترش تنش میان ایران و آمریکا و تلاش دولت ایران برای تهدید ضمنی اروپاییان و ملزم ساختن آنها به فعالیت بیشتر در حفظ برجام، وزارت خارجه ایران با اعلام احتمال اخراج افغانیهای مقیم کشور و اینکه ممکن است سیل این مهاجران به سوی اروپا روانه شوند و باعث مشکلات برای کشورهای اروپایی باشند، صفحهای جدید در فصل روابط دو ملت ایران و افغانستان برگشوده است که ثمرات آن اگرچه در سطح دولتها ممکن است برای دولت حاضر ایران تا حدودی مفید باشد، اما در پیوندهای عمیق ملی میان مردم دو کشور میتواند اثرات درازمدت نامیمونی را به همراه داشته باشد. علاوه بر این، چنین اقدامی میتواند وجهه بینالمللی ملت ایران را نیز در جهان تخریب کند. فراموش نکنیم که پناه دادن به کسانی که از خطر جنگ و ویرانی، به دیگری پناه آوردهاند از جمله خصلتهای ممدوح و پسندیدهای است که اقدام به آن هرچند میتواند برخی هزینههای مادی و حتی معنوی به همراه داشته باشد، در مجموع میتواند ارزشمند در زیست اخلاقی و ارزشمحوریِ اجتماع میزبان است و تصویری ارجمند از میزبان در میان ملل دیگر ایجاد میکند؛ تصویری که شاید با صرف هزینههای کلان تبلیغاتی نیز به راحتی بدست نیاید؛ و البته تصویر معکوس آن نیز میتواند اهمیت و اعتبار ملت را در زمانه بحران و سختی، در میان ملل دیگر کمرنگ و کمارزش جلوه دهد. در هر حال، چه در زمانه جنگ باشد و چه دشواری و چه راحتی و آرامش، ارزش اقدامات بشردوستانه و مبتنی بر خیرخواهی برای نوع بشر، نزد همگان باقی میماند و با تکیه بر سرمایه اجتماعی حاصل از آن میتوان در سطوح ملی و بینالمللی نیز با اعتماد به نفس و عزت بیشتری گام برداشت.
به یاد داشته باشیم که سالها پیش اقدام دولت عراق در برگرداندن برخی ایرانیان ساکن شهرهای مذهبی این کشور، که بسیاری از آنها در طول نسلها با مردمان عراق عجین شده بودند، در نظر نخست اقدام تبلیغاتی ناسیونالیستی بزرگی برای حزب بعث جلوه میکرد؛ اما نتایج آن در مشارکت موثر و جانفشانانه این معاودین و فرزندان آنها در جنگ هشتساله با ایران به ثمر نشست که توانست در وضعیت بالادستی نیروهای نظامی ایران در طول چند سال نخست جنگ بسیار موثر باشد. مبادا با تهدید به تکرار این عمل نابخردانه، هرچند در ظاهر بتواند اروپاییها را به مماشات بیشتر با دولت ایران راضی کند، افغانیهای همسایه را که تا ابد در همسایگی ما زیست خواهند کرد و خاطره بهرهبرداری احتمالی دولت ایران از هموطنانشان به عنوان قربانی تسویهحساب با دولت مستبد و زیادهخواه ترامپ در آمریکا، در یاد آنها خواهد ماند را خود آزرده کنیم و زمینه اخلاقی لازم برای عدم همراهی و همدلی آنها در تامین امنیت مرزهای شرقی کشور را فراهم آوریم؛ همچنان که خاطره مهربانی ایرانیانِ در حال جنگ با عراق با جنگزدههای افغانی در سالهای دهه شصت نیز از خاطرشان نرفته است و این سرمایه در این سالها، در مهربانی و جانفشانی افغانیها در مشکلات تحریم و اقدامات ضد-امنیتی برخی گروههای ستیزهجو اهمیت خود را به خوبی نشان داده است.
