ترامپ و روحانی تا به کجا؟

چکیده :شاید روحانی به دلیل ملاحظات داخلی، راهی جز تشدید لحن‌اش پیش‌ رو نداشته باشد؛ اما تجربۀ تاریخی ثابت کرده است که ورود به زنجیره‌ای از کنش و واکنش های تهدیدآمیز، حد یقف ندارد و این به نوبۀ خود می‌تواند تهدیدها را جدی‌تر و نزدیک‌تر از روند عادی خود...

احمد زیدآبادی

پس از گذشت حدود یک سال و نیم از دوران ریاست جمهوری دونالد ترامپ، الگوی رفتاری او کم و بیش برای ناظران روشن شده است. ترامپ کمتر سخنی را علیه دولت خود یا آمریکا در سطح داخلی و خارجی بی‌پاسخ می‌گذارد و پاسخ‌اش نیز بدون رعایت ملاحظات دیپلماتیک معمولِ بین سران کشورهاست.
از این رو، تقریباً روشن بود که او سخنان حسن روحانی در جمع نمایندگی‌های خارجی ایران را بی‌پاسخ نمی‌گذارد و پاسخ‌اش نیز چندین و چند درجه تندتر و تهاجمی‌تر و تهدیدآمیزتر از سخنان روحانی خواهد بود.

عملکرد حسن روحانی در دوران ریاست جمهوری‌اش این پیام را به جامعه داده بود که او علاقه‌ای به ورود به زنجیره‌ای از لفاظی‌های تند و تیزِ متقابل در برخورد با کشورهای دیگر را ندارد و معمولاً می‌کوشد تا فضا را حتی‌المقدور آرام کند.

روحانی اما در روزهای اخیر در تهاجم لفظی علیه آمریکا، گوی سبقت را از رقبای داخلی خود ربوده و ابتکار عمل در این زمینه را رأساً به عهده گرفته است.
ترامپ ظاهراً از این ماجرا چندان هم ناخشنود نیست چرا که اولاً فرصتی برای ابراز وجود مقتدرانه و سهمگینانه در تویئتر پیدا می کند و ثانیاً از آن، برای ابطال نظریۀ وجود دو نیروی میانه‌رو و تندرو در حاکمیت ایران بهره می‌برد.

تا اندازه‌ای مشخص است که دیپلمات‌های ایرانی در گفتگو با مقام‌های خارجی، معمولاً از وجود دو نیروی رقیب میانه‌رو و تندرو در حاکمیت ایران، برای جلوگیری از اجماع کشورها و ایجاد تردید در مواضع آنان در برابر تهران استفاده می کنند، و ظاهراً کلیت نظام سیاسی هم این را بعضاً به عنوان فرصتی برای دیپلماسی پیچیده‌تر پذیرفته است.

از این رو، به نظرم حسن روحانی با تشدید تهاجمات لفظی خود، از یک سو در حال تضعیف فلسفۀ وجودی خود در دستگاه حاکم و از سوی دیگر هموارتر کردن راه آمریکایی‌ها بخصوص پمپئو برای یکپارچه معرفی کردن اجزای حکومت در ایران است.

شاید روحانی به دلیل ملاحظات داخلی، راهی جز تشدید لحن‌اش پیش‌ رو نداشته باشد؛ اما تجربۀ تاریخی ثابت کرده است که ورود به زنجیره‌ای از کنش و واکنش های تهدیدآمیز، حد یقف ندارد و این به نوبۀ خود می‌تواند تهدیدها را جدی‌تر و نزدیک‌تر از روند عادی خود کند.