قانون حضور اقلیتهای دینی در انتخابات شورای شهر مصوب سال ١٣٧۵ احیا شد
چکیده :یکنام دیروز به جایگاهی بازگشت که قریب به ٢٢ هزار شهروند یزدی بدون توجه به مسلمان یا زرتشتی بودن، او را شایسته تکیه زدن بر آن دانسته بودند؛ کرسیای که گرچه در شورای شهر چهارم بیدردسر به دست آورده بود و ۴ سال در آن عضویت داشت اما بار دوم مسیر طولانی و سختی را برای به دست آوردن آن طی کرد.«سپنتا نیکنام» حالا یک عضو معمولی شورای شهر یک شهر کویری در میانه نقشه جغرافیایی نیست که شاید سال بعد یا سالهای بعد هیچ اسم و رسمی از آن نباشد. نیکنام را همه به عنوان عضو زرتشتی شورای شهر یزد میشناسند؛ کسی که زندگی سیاسیاش با شکایت رقیب سرسخت و حامیانش به یک درام سیاسی تبدیل شد اما ختم به خیر...
«سپنتا نیکنام»، عضو معلق شورای شهر یزد ظهر روز شنبه بعد از اینکه بیش از دو سوم مجمعنشینان دستشان را به نفع رای مردم بالا بردند، کت و شلوار به تن کرد، متن سخنرانی حضورش در شورا که آماده کرده بود را برداشت و راهی شورا شد. پس از قریب به ٩ ماه دوشادوش غلامعلی سفید، رییس شورای شهری که از عضویتش تعلیق شده بود وارد صحن شد. یزدیهای عضو شورای شهر که هنوز نامش را در پایگاه اطلاعرسانیشان به عنوان نفر هفتم حفظ کردهاند، ایستاده سپنتا را تشویق و با کیک و شمع از او استقبال کردند.
نیکنام دیروز به جایگاهی بازگشت که قریب به ٢٢ هزار شهروند یزدی بدون توجه به مسلمان یا زرتشتی بودن، او را شایسته تکیه زدن بر آن دانسته بودند؛ کرسیای که گرچه در شورای شهر چهارم بیدردسر به دست آورده بود و ۴ سال در آن عضویت داشت اما بار دوم مسیر طولانی و سختی را برای به دست آوردن آن طی کرد.
«سپنتا نیکنام» حالا یک عضو معمولی شورای شهر یک شهر کویری در میانه نقشه جغرافیایی نیست که شاید سال بعد یا سالهای بعد هیچ اسم و رسمی از آن نباشد. نیکنام را همه به عنوان عضو زرتشتی شورای شهر یزد میشناسند؛ کسی که زندگی سیاسیاش با شکایت رقیب سرسخت و حامیانش به یک درام سیاسی تبدیل شد اما ختم به خیر شد.
احیای یک قانون، بازگشت یک اقلیت
پیش از ظهر بود که احمد توکلی، از اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام به اعتمادآنلاین خبر داد بالاخره بعد از گذشت چند ماه طرح حضور اقلیتها در دستورکار مجمع تشخیص مصلحت نظام قرار گرفته و این طرح که براساس آن تکلیف سپنتا نیکنام، عضو زررتشتی شورایشهر یزد مشخص میشود دستور دوم مجمع تشخیص مصلحت نظام است.
او البته گفتهبود که به دلیل مشغله جلسه مجمع را ترک کرده است اما دستور اول درباره مهلت تخصیص اعتبارات عمرانی بوده و دستور دوم قرار است به حضور اقلیتها در شوراها بپردازد. چندی بعد اما مجید انصاری، عضو اصلاحطلب مجمع تشخیص به ایلنا خبر داد که بر اساس تصمیم مجمع تشخیص مصلحت نظام سپنتا نیکنام میتواند به شورای شهر یزد بازگردد. غلامرضا مصباحیمقدم نیز از دیگر اعضای این نهاد توضیح داد که طرح حضور اقلیتها در شوراها با اکثریت بیش از دوسوم آرا به تصویب اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام رسید. گرچه با انتشار این اخبار همه توجهات به بازگشت سپنتا نیکنام و سرانجام خوش حوادث سیاسی که برای او رخ داده بود، جلب شد اما شاید از آن مهمتر قانونی است که احیای آن باعث پایان خوب مورد عجیب سپنتا نیکنام بود.
ساکنان مجلس قدیم دیروز همان قانون سال ١٣۵٧ را احیا کردند تا اقلیتهای دینی بتوانند در انتخابات شورای شهر شرکت کنند. در واقع به تعبیری واضحتر در جلسه دیروز مجمع قانون سال ٧۵ مورد توجه قرار گرفت که تبصره آن شامل حال اقلیتهای دینی میشود. بر اساس تبصره یک ماده ٢۶ قانون انتخابات شوراها اقلیتهای دینی با پایبندی به اصول و مبانی خود میتوانند در انتخابات شرکت کرده و به کتاب آسمانی خود سوگند بخورند. همچنین در ماده ۴ هم که مجلس به این طرح افزوده بود، تاکید شده که این مصوبه از انتخابات شورای پنجم به بعد قابلیت اعمال دارد. بنابراین نه تنها در دورههای بعد اقلیتهای دینی میتوانند با خیال راحت در انتخابات شوراهای شهر و روستا شرکت کنند بلکه رای اعضای مجمع، راه حضور نیکنام در شورای شهر را هموار کرد.
آرای غیرجناحی برای احیای قانون
«با عنایت به اطلاعات واصله از برخی مناطق کشور که اکثریت مردم آنها مسلمان و پیرو مذهب رسمی کشور هستند و افراد غیر مسلمان در این مناطق خود را داوطلب عضویت در شوراهای اسلامی شهر و روستا کردهاند و با توجه به اینکه تصمیمات شوراها در خصوص مسلمین بدون لزوم رسیدگی آن در شورای نگهبان لازمالاتباع خواهد بود، تبصره ۱ ماده ۲۶ قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران مصوب ۱۳۷۵ نسبت به چنین مناطقی با نص فرمایشات بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران حضرت امام خمینی علیهالرحمه مغایر است و لذا خلاف موازین شرع شناخته شد.» این جملات متن ابلاغیهای بود که آیتالله احمد جنتی، دبیر شورای نگهبان به عنوان نهاد بالادستی انتخابات برای جلوگیری از حضور نیکنام در شورای شهر یزد منتشر کرد و اتفاقا تا پایان ماجرای سیاسی این اقلیت مذهبی بر این باور ایستاد.
طبق عکسهایی که روز شنبه از لحظه رایگیری برای احیای قانون مصوب سال ١٣٧۵ منتشر شد گرچه تمام اعضا حضور نداشتند یا عکسی از آنها در هنگام رایدادن ثبت نشده اما یک فریم عکس از این جلسه کافی بود تا مخالف سرسخت احیای این قانون مشخص شود. کسی که محمد صدر در گفتوگوی چند روز پیش از آن صحبت و تلویحا اشاره کرده بود یکی از فقهای شورای نگهبان از جدیترین مخالفان حل مساله سپنتا نیکنام است. تصویر آیتالله احمد جنتی میان دستهای بالای علی اکبر ناطقنوری و محمدعلی موحدی کرمانی ثبت تصویری تاریخی از جلسه دیروز و مخالفت فقیه سرسخت با حضور اقلیتها را نشان میداد.
فارغ از رای ندادن جنتی، دو سوم اعضای مجمع که به احیای قانون مصوب سال ٧۵ برای حضور اقلیتها در انتخابات شورا رای دادند هیچ ترکیب مشخصی ندارند. محمدعلی موحدی کرمانی، عضو جامعه روحانیت مبارز که دست کم در چند انتخابات اخیر کنشهای سیاسی جدی داشت و رسما از لیست اصولگرایان حمایت کرد، محسن رضایی، فرمانده سابق سپاه و دبیر مجمع که پس از تغییر و تحولات جایگاه ویژهای در ساختمان مجلس قدیم یافته است و اتفاقا گمانههایی مطرح بود که خود او موضوع سپنتا را از دستور کار مجمع خارج کرده، علیاکبر ناطق نوری که مدتها است مرزبندیهای جدی با اصولگرایان دارد، علی لاریجانی، رییس مجلس نزدیک به دولت که این روزها سخت در فکر صندلی ریاستجمهوری ١۴٠٠ است و محمدرضا باهنر یار غار او، غلامعلی حداد عادل، علی شمخانی که در ۵ سال گذشته از عالیترین مقامات امنیتی بوده، مصطفی میرسلیم و سیدابراهیم رییسی، رقبای انتخاباتی روحانی در اردیبهشت ٩۶، سرلشکر فیروزآبادی که پیش از باقری ریاست ستاد کل نیروهای مسلح را برعهده داشت و سردار احمد وحید که ریاست دانشگاه عالی دفاع ملی را برعهده دارد، مجید انصاری، محمدرضا عارف، غلامرضا مصباحی مقدم، حسین مظفر، مرتضی نبوی، محسن مجتهد شبستری، مرتضی صفارهرندی، غلامعلی حداد عادل و… جملگی به رسمیت شناختن اقلیتها را به «مصلحت» نظام دانستند.
با این حال نگاهی کلی به ترکیب و چینش مجمع تشخیص مصلحت نظام نشان میدهد که علقه و علاقه به جریان اصولگرایی در این نهاد بیش از اصلاحطلبی است گرچه در دور جدید این ترکیب اندکی به نفع چهرههایی با عقبه اصلاحطلبی سنگینی میکند. بنابراین در مجمعی با نگاه مصلحتاندیشانه نه صرفا مبتنی بر «فقه» بازگشت سپنتا نیکام یا سپنتا نیکنامها خلاف مصلحت نظام شناخته نشد. علاوه بر غیبت مجدد حسن روحانی و صادق آملی لاریجانی، روسای جمهوری و قضاییه که احتمالا در جلسه شورای عالی هماهنگی اقتصادی به سر میبردند هنوز آرای برخی اعضای شاخص مجمع تشخیص مصلحت نظام مشخص نیست. سید محمود هاشمیشاهرودی، چهارمین رییس مجمع نیز در روز مهم رایگیری باز هم غایب بود. همچنین در میان عکسهای منتشر شده تصویری از سیدمحمود علوی یا غلامحسین محسنیاژهای، محمدباقر قالیباف، سعید جلیلی، علیاکبر ولایتی، محمدحسین باقری هم یا دیده نمیشد یا دستکم مشخص نبود که آنها از جمله رایدهندگان بودهاند یا در تیم دبیر شورای نگهبان.
تنها تصویری هم که از محمود احمدینژاد منتشر شده، تصویری است که در زمان رایگیری و وقتی اغلب اعضا بالا بردن دست شان را ترجیح دادهاند در حال اشاره به سمتی دیگر است.
بیرون از درهای مجمع چه خبر بود؟
پس از ابلاغیه دبیر شورای نگهبان، شکایت رقیب انتخاباتی نیکنام و صدور رای دیوان عدالت اداری سپنتا پشت درهای شورای شهر یزد ماند. با این حال کمیته حقوقی هیات نظارت بر انتخابات شورای اسلامی شهر و روستا در استان یزد، هیات عالی نظارت بر انتخابات، رییس شورای شهر یزد و مجلس تلاش کردند تا ماجرا برای سپنتا شکل دیگری رقم بخورد. در خلال این تلاشها پیشنهاد شد که طرحی در مجلس به جریان بیفتد که در برخی شهرها تنها اقلیتهای مذهبی بتوانند به کاندیدای خودشان رای دهند؛ طرحی که با انتقادات زیادی همراه بود. در نهایت اما قرار شد تا ماجرا در راستای احیای قانون مصوب سال ٧۵ با تبصرهای برای اجرایی شدن آن در صورت تصویب از دوره پنجم در دستور کار قرار گیرد؛ با این حال گرچه تعداد امضای این طرح بالغ بر ٢٠٠ امضا بود در زمان رایگیری این عدد کاهش یافت و نشان داد که جریانی در مجلس هم تمایل دارد خطی خارج از پارلمان را دنبال کند که رغبتی به حضور سپنتا نداشت. با تمام این کشوقوسها بالاخره طرح تصویب و به شورای نگهبان رفت؛ رفتنی که بازگشت در پی داشت و باعث شد این لایحه سر از مجمع درآورد. سرانجام پس از چند ماه انتظار که یک منبع آگاه جمعه شب به فارس گفته بود بازگشت نیکنام احتمالا منتفی است و سپنتا نیکنام هم از روحانی خواستهبود در جلسه روز شنبه شرکت و از حقوق اقلیتها دفاع کند بالاخره شنبه بعد از ظهر ماجرای حضور اقلیتها در انتخابات شوراهای شهر تعیین تکلیف شد.
«از تمامی هموطنان عزیز، از همه مردم، رسانهها، نمایندگان محترم مجلس، نمایندگان محترم شورا در شوراهای مختلف کشور، از دولتیهای پیگیر از فعالان مجازی و حقیقی همگی تشکر میکنم. ماجرای من نشان داد اگر مردم درکنار هم باشند، نتیجه در راستای اتحاد ایرانیان است. اگر بخواهم یک جمله بگویم: من مفهوم باهم بودنمان پیروزی است را به خوبی درک کردم.» پایان ماجرای ٩ ماهه سپنتا نیکنام بود که راه اقلیتهای دیگر برای «حضور» را هموار کرد.
