ذرات معلق، جانها رابه لب آورد؛ ۹ استان کشور درگیر آلودگی هوا
چکیده : کودکی که ١۶ سال پیش در چنین روزی در تهران متولد شده، از مجموع پنج هزار و ٨۴٠ روزی که از عمرش سپری شده، فقط ۳,۵ درصد از روزهای عمر خود را در هوای «پاک» تنفس کرده و تقریبا بیش از ٩۶ درصد دیگر از روزهای باقیمانده، هوای «ناپاک»، به داخل ریههای خود فرو داده است؛ البته اگر بهیاد بیاوریم که براساس اعلام سازمان بهداشت جهانی، استاندارد روزانه آلاینده ذرات معلقِ کوچکتر از ۲,۵ میکرون در هوا، ده میکروگرم در مترمکعب و در ایران، استاندارد ملی ما ٣۵ میکروگرم در مترمکعب است؛ یعنی همین ۳,۵ درصد از کل روزهایی که براساس استاندارد کشورمان مدعی هستیم هوای پاک داشتهایم، به کابوس آلودگی تبدیل میشود...
آلودگی هوا در روزهای اخیر به بالاترین حد خود رسید. تا جایی که بر اساس تصمیم دولت تمام مدارس در مقطع پیش دبستانی و دبستان امروز به علت آلودگی هوا تعطیل هستند. دیروز هوای پایتخت با گذراندن شاخص ذرات معلق از عدد ۱۵۰ به هوای ناسالم برای تمامی گروهها رسید. همزمان، این وضعیت مربوط به تهران هم نبود و ۹ مرکز استان دیگر نیز درگیر آلودگی هوا بودند که در این میان، اهواز، قزوین و اصفهان در کنار تهران، بیشترین آمار را داشتند.
براساس اعلام رسمی مرکز کنترل و پایش محیطزیست کشور، شاخص کیفی هوای کلانشهرها و مراکز برخی استانها در ٢۴ ساعت منتهی به ساعت ١١صبح دیروز مانند بندرعباس (با شاخص۵۹)، شیراز (۶۰)، خرمآباد (۶۶)، بوشهر (۷۵)، کرمانشاه (۸۷)، تبریز (۹۱) و سنندج (۹۳)، هوایی سالم را در این بازه زمانی تجربه کردهاند اما آنگونه که مرکز کنترل و پایش محیطزیست کشور اعلام کرده هوای مشهد (۱۰۶)، اراک (۱۱۲)، ارومیه (۱۲۵)، همدان (۱۲۸)، کرج (۱۳۳) و اصفهان (۱۴۳) برای گروههای حساس، ناسالم بودهاند. اهواز با شاخص ۱۶۰، قزوین با شاخص ۱۵۸ و تهران با شاخص ۱۵۶ در وضعیت ناسالم برای همه گروهها و آلودهترین مرکز استانهای کشور در این بازه زمانی بودهاند.
سایر مراکز استانها از هوای پاک (شاخص آلودگی پایینتر از ۵۰) برخوردار هستند. همزمان با این وضعیت، نتایج یک پژوهش علمی اثبات کرده است در روزهایی که آلودگی هوای ناشی از ذرات معلق، زیاد بوده، موارد پذیرش افرادی که دچار مشکلات قلبی عروقی و تنفسی شدهاند، افزایش یافته است. هوا که رو به سردی میرود، تعداد روزهای آلوده نیز افزایش پیدا میکند و اولین تصمیم برای مهار آلودگی هوا، افزایش محدودیتهای ترددی شهروندان و تعطیلی مدارس است. تصمیمگیران این حوزه، یک هشدار هم در انتهای هر تصمیمی به کودکان، سالمندان و زنان باردار میدهند که از خانههایشان بیرون نیایند؛ داستانی که هر سال در پاییز و زمستان تکرار میشود.
برخی مدیران شهری میگویند در روزهای آلودگی هوا، یک شیفت کاری به بهشتزهرا افزوده میشود؛ موضوعی که تاکنون هیچ نهادی علمی، آن را تأیید نکرده بود اما یک مقاله علمی اثبات کرده است که میان تعداد روزهای آلوده سال و افزایش مرگومیر، رابطه معناداری وجود دارد. شهر تهران، یکی از آلودهترین شهرهای جهان محسوب میشود که عواقب آن بهصورت بیماریها و امراض قلبی عروقی، تنفسی و سکته مغزی متوجه ساکنان این شهر میشود. شواهد نشان داده است که در روزهایی که آلودگی هوای ناشی از ذراتمعلق زیاد بوده، موارد پذیرش افرادی که دچار مشکلات قلبی- عروقی و تنفسی شده بودهاند، بیشتر بوده است. در مطالعهای که مسعود فشکی، کارشناس مهندسی بهداشتمحیط درباره رابطه مرگومیر شهروندان و آلودگی هوا در سال ۹۳ انجام داده است، مشخص شده که میان افزایش آمار مرگومیر و روزهای آلوده، ارتباط معناداری وجود دارد. این مطالعه از نوع مطالعات مقطعی بوده و در شهر تهران انجام گرفته است.
دادههای مرگومیر ناشی از بیماریهای تنفسی در دوره آماری مورد مطالعه (سال ۱۳۹۴) از سازمان حفاظت محیطزیست و سازمان بهشتزهرا دریافت شده است. نتایج این تحقیق نشان میدهد که در سال ۱۳۹۳، پنج هزار و ۱۵۸ نفر بهدلیل مشکلات تنفسی، جان خود را در شهر تهران از دست دادهاند. همچنین ارتباط معناداری بین مرگومیر ناشی از بیماریهای موردمطالعه با آلودگی هوا وجود دارد؛ البته بین جنسیت افراد فوتشده و علت فوت ارتباط معنیداری وجود ندارد. افراد بالای ۶۵ سال، حساسیت بیشتری به آلودگی هوا دارند؛ ۶۲,۲ درصد از فوتشدگان، سنی بیشتر از ۶۵ سال داشتند. میانگین سنی فوتشدگان ۶۵,۵۷ سال بود. دو هزار و ۸۹۸ نفر از فوتشدگان، مرد و دو هزار و ۱۵۶ نفر، زن و ۱۰۴ نفر نیز نوزاد بودهاند. بیشترین میزان مرگومیرها (دو هزار و ۶۶۴ مورد) بهدلیل نارسایی تنفسی بوده است. بیشترین ارتباط بین آلودگی و مرگومیر ناشی از بیماریهای تنفسی بهترتیب مربوط به ماههای دی، بهمن و اسفند است. اولین گام برای حل مشکل آلودگی هوا، ارزیابی و بهترین راه برای کنترل آلودگی هوا، پیشگیری از آن است.
مشکلات تنفسی، عامل ۷۰ درصد مرگومیرها در تهران
تخمین زده میشود که حدود ۷۰ درصد مرگومیرها در تهران، ناشی از مشکلات تنفسی و قلبی است که این مشکلات، ارتباط مستقیم یا غیرمستقیم با آلودگی هوای تهران دارد. با توجه به آمار و اطلاعات موجود، مصرف انرژیهای فسیلی در بخش حملونقل، روند روبهرشدی دارد که بههمین میــزان، شاهد رشد انواع آلایندههای ناشی از این بخش در هوای کشور هستیم؛ بهطوریکه در سال ۱۳۸۰ بخش حملونقل بیشترین سهم را در آلودگی داشته و بهمیزان ۲,۶ درصد اکسیدهای ازت، ۲۲ درصد دیاکسید گوگرد، ۳,۹۸ درصد منوکسیدکربن، ۹۰ درصد هیدروکربنها و ۷۵ درصد ذرات معلق را منتشر کرده است. براساس این پژوهش، معابر تهران، حداکثر برای دو میلیون دستگاه خودرو ظرفیت دارند؛ در صورتیکه درحالحاضر ۵,۳ میلیون دستگاه خودرو در تهران تردد میکنند. آمارها نشان میدهند که تهران، یکی از آلودهترین شهرهای دنیا محسوب میشود.
براساس آمار بینالمللی، بیماریهای ناشی از آلودگی هوا، چهارمین رتبه مرگومیر را بهخود اختصاص دادهاند و بنابر گزارش سازمان ملل متحد، هر ساله سه میلیون نفر از مردم جهان بر اثر این پدیده، جان خود را از دست میدهند؛ همچنین تحقیقات انجامشده از سوی شرکت کنترل کیفیت هوا و وزارت بهداشت نیز حاکی است که میزان این آلایندهها در شهر تهران ۸,۲ برابر استاندارد جهانی بوده و بهاینترتیب، روزانه هزار و ۲۰۰ تن آلاینده در هوای تهران پخش میشود و این درحالی است که رشد سالانه انتشار دیاکسید کربن در کشور، برابر دو درصد است؛ ازسویدیگر، باید توجه کرد که آلودگیهای شهری تا صد کیلومتر را تحتالشعاع قرار میدهند؛ همچنین سوانح رانندگی را افزایش داده و با کاهش دما، این نوع آلودگیها تشدید میشوند. در کشورهای مختلف از جمله یونان، قسمتهای شرقی آلمان، چین و برزیل درباره ارتباط بین آلایندههای هوا و مرگومیرهای ناشی از بیماریهای مختلف، مطالعات فراوانی انجام شده است.
بهگزارش مهر، نتایج مطالعات پیشین، نشان میدهند که منوکسیدکربن و ذرات معلق، بیشترین غلظت آلایندهها را در شهر تهران دارا هستند؛ همچنین براساس طرح جامع ارزیابی اقتصادی، خسارات وارده بر سلامتی، حاصل از هوای تهران در سال ۱۳۸۲، بیشترین ارتباط بین کل مرگومیر و ذرات آلاینده مشاهده شده است. بیشترین مرگومیر جمعیت شهر تهران، مربوط به نارسایی تنفسی۵۱,۶ درصد، بیماری ریوی ۲۶درصد، پنومونی ۱۵,۲ درصد، اِدِم ریوی ۲,۸ درصد، سایر بیماریها ۱,۷ درصد، آسم و برونشیت ۱,۱ درصد، آپنه ۰,۹ درصد، عفونت تنفسی ۰,۶ درصد و آبسه ۰,۱ درصد را بهخود اختصاص دادهاند.
کدام مناطق، بیشترین و کمترین قربانی را داشتند
در این بررسی، مشخص شده است که در مناطق ۲۲گانه تهران، منطقه «۱۰»، بیشترین فراوانی مرگومیر را (۳۲۵ مورد) دارا بود و منطقه «۲۲» تهران (۴۶ مورد)، کمترین فراوانی مرگومیر را بهخود اختصاص داده است.
بیشترین ارتباط بین آلودگی و مرگومیر ناشی از بیماریهای تنفسی، بهترتیب مربوط به ماههای دی، بهمن و اسفند است و کمترین مقدار مرگومیر مربوط به ماههای خرداد، مرداد، آذر و شهریور است. پدیده آلودگی هوا، یکی از رهاوردهای توسعه صنعتی است که با افزایش جمعیت و گسترش شهرنشینی، توسعه حملونقل و میزان سوخت، روزبهروز بر شدت آن افزوده میشود. این پدیده، امروزه به یکی از معضلات شهر تهران مبدل شده است. شهر تهران بهعنوان بزرگترین و پرجمعیتترین شهر کشور، بهدلیل شرایط خاص جغرافیایی، اجتماعی، فرهنگی و توسعه شهری، دچار معضل آلودگی هواست و از مصرف بیرویه انرژی در بخش حملونقل شهری رنج میبرد.
رشد بیرویه شهر تهران در چند دهه اخیر و فقدان برنامهریزی مدون برای توسعه شهر و طراحی خیابانها و مساکن، موقعیتِ قرارگیری صنایع کارخانهها، کوهها و جهت باد، سبب ایجاد آلودگیهای شدید بهویژه در زمان وقوع وارونگیهای شدید دمائی شده است. آلودگی هوا، اثرات بسیار گستردهای بر سلامت انسان بر جای میگذارد. کودکی که ١۶ سال پیش در چنین روزی در تهران متولد شده، از مجموع پنج هزار و ٨۴٠ روزی که از عمرش سپری شده، فقط ۳,۵ درصد از روزهای عمر خود را در هوای «پاک» تنفس کرده و تقریبا بیش از ٩۶ درصد دیگر از روزهای باقیمانده، هوای «ناپاک»، به داخل ریههای خود فرو داده است؛ البته اگر بهیاد بیاوریم که براساس اعلام سازمان بهداشت جهانی، استاندارد روزانه آلاینده ذرات معلقِ کوچکتر از ۲,۵ میکرون در هوا، ده میکروگرم در مترمکعب و در ایران، استاندارد ملی ما ٣۵ میکروگرم در مترمکعب است؛ یعنی همین ۳,۵ درصد از کل روزهایی که براساس استاندارد کشورمان مدعی هستیم هوای پاک داشتهایم، به کابوس آلودگی تبدیل میشود.
منبع: روزنامه وقایع اتفاقیه
