گفتار پنجم. صلوات و مسئله اجابت دعا/ سیدحسن خمینی
چکیده :دعای مکارم الاخلاق همانند بسیاری ادعیه دیگر، با صلوات بر محمد و آل محمد آغاز، و با درود و سلام به پیامبر اکرم و اهل بیت طاهرینش پایان مییابد. آنچه این دعای شریف را از مناجات های دیگر متمایز میکند، تکرار بیستباره صلوات بر پیامبر گرامی و آل مطهر ایشان است که ۱۹ فقره از این صلواتها در آغاز فرازهای سیگانه دعای مزبور آمده است. به عبارت دیگر این دعای شریف یکی از پرصلواتترین دعاها در میان ادعیه و مناجاتها است....
آنچه در پی می آید، پنجمین گفتار از «شرح مختصر دعای مکارم الاخلاق» توسط یادگار امام، حجت الاسلام و المسلمین سیدحسن خمینی است که در ماه مبارک رمضان به صورت روزانه منتشر خواهد شد.
گفتار پنجم. صلوات و مسئله اجابت دعا
دعای مکارم الاخلاق همانند بسیاری ادعیه دیگر، با صلوات بر محمد و آل محمد آغاز، و با درود و سلام به پیامبر اکرم و اهل بیت طاهرینش پایان مییابد. آنچه این دعای شریف را از مناجات های دیگر متمایز میکند، تکرار بیستباره صلوات بر پیامبر گرامی و آل مطهر ایشان است که ۱۹ فقره از این صلواتها در آغاز فرازهای سیگانه دعای مزبور آمده است. به عبارت دیگر این دعای شریف یکی از پرصلواتترین دعاها در میان ادعیه و مناجاتها است.
شارحان این دعای شریف، حکمتها و دلایل بسیاری برای این تکرار صلواتها بیان کردهاند؛ اما آنچه به نظر دقیقتر میآید، آن است که صلواتهای مزبور، کلید استجابت دعاهای دیگر است؛ به عبارت بهتر این صلواتها، دعایی ضمن دعای دیگر، یا دعایی برای استجابت دعایی دیگر است.
مولای متقیان می فرماید: « إِذَا کَانَتْ لَکَ إِلَى اللَّهِ سُبْحَانَهُ حَاجَهٌ فَابْدَأْ بِمَسْأَلَهِ الصَّلَاهِ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله علیه واله ثُمَّ سَلْ حَاجَتَکَ فَإِنَّ اللَّهَ أَکْرَمُ مِنْ أَنْ یُسْأَلَ حَاجَتَیْنِ فَیَقْضِیَ إِحْدَاهُمَا وَ یَمْنَعَ الْأُخْرَى» (نهج البلاغه/ حکمت ۳۶۱)؛ هنگامی که حاجت و خواسته ای از خداوند دارید، نخست درود و سلام بر پیامبر را از خدا بخواهید و سپس خواسته خود را مطرح کنید که خدا کریم تر از آن است که دو خواسته از او داشته باشید و یکی را اجابت و دیگری را واگذارد.
امام صادق نیز فرموده اند: «لا یَزَالُ الدُّعَاءُ مَحْجُوبًا حَتَّى یُصَلَّى عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ» (کافی/ ج۲/ ص۴۹۱)؛ هیچ دعایی به آسمان راه ندارد؛ تا آنکه با صلوات بر محمد و آل محمد همراه شود. با همین مضمون روایات دیگری نیز از پیامبر گرامی (کنزالعمال/ ج۱/ ص۴۹۰) و امام علی (ثواب الاعمال/ ۱۸۶/ ۳) آمده است که شرط اجابت و برآورده شدن دعا را صلوات بر پیامبر گرامی و آل او می داند.
نیز ابوذر غفاری از پیامبر گرامی نقل کرده که: «لا یزال الدعاء محجوبا حتى یصلى علیّ و علی أهل بیتی» (وسائل الشیعه/ ج۷/ باب ۳۶/ ابواب الدعاء/ حدیث۵) حجاب دعا کناره نمی گیرد؛ تا آن هنگام که بر من و اهل بیت من صلوات فرستاده شود.
امام صادق در روایتی دیگر فرموده اند: «مَن دَعا وَ لَم یَذکُرِ النَّبیَّ رَفرَفَ الدُّعاءُ عَلی رَأسِهِ فَاِذا ذَکَرالنّبیِّ(ص) رُفعَ الدُّعاءُ» (کافی/ ج۲/ ص۴۹۱) به این ترتیب آنچه موجب پرواز دعا به آسمان می شود، ذکر حضرت محمد مصطفی است و بی یاد و نام پیامبر گرامی و آل او، ادعیه و مناجات به مقام اجابت بار نمی یابند.
در کتاب امالی (للشیخ الطوسی) مرحوم مفید روایتی را از امام صادق نقل کرده است که «إذا دعا أحَدُکُم فَلْیَبْدَأ باِلصَّلاهِ علی النَّبی صَلی اللهُ علیه وآلهِ؛ فإنَّ الصَّلاهَ علی النَّبی صَلی اللهُ علیه وآله مَقْبُولَهٌ وَلَمْ یَکُن اللهُ لِیَقْبَلَ بَعضَ الدُّعاءِ وَیَرُدَّ بَعضاً» (امالی للطوسی/ ج۱/ ص۱۷۵) وقتی کسی از شما دست به دعا بر می دارد، آن را به صلوات بر پیامبر و آل او آغاز کند که صلوات بر پیامبر و آل به تحقیق مقبول است و برای خدا شایسته نیست که قسمتی از دعا را بپذیرد و بخش دیگر را نپذیرد. به این معنی صلوات بر محمد و آل بیت او، موجب پذیرش و برآورده شدن دیگر خواسته ها و نیازهای انسان می شود.
افزون بر این، امام صادق روایتی دیگر از پیامبر نقل کرده اند که «قال رسول الله: صلاتکم علیّ إجابه لدعائکم وزکاه لأعمالکم» (وسائل الشیعه/ کتاب الصلوه/ ج۷/ باب ۳۶/ حدیث ۱۵)، صلوات شما بر من، موجب اجابت دعای شما و زکات و البته رشد و باروری اعمال شماست.
پس روشن گردید که اگر مناجات و حاجات انسان، با صلوات بر پیامبر و اهل بیت طاهرینش (که دعای مقبول و پذیرفته شده ای است( همراه باشد، استجابت و قبول را در پی دارد.
اما اینکه صلوات بر پیامبر به چه معناست و چگونه باید بر پیامبر و خاندانش درود فرستاد، سخنی است که در گفتاری دیگر درباره آن به سخن خواهیم نشست.
