اردوغان در تدارک تبدیل نظام پارلمانی به ریاستی

مقام ریاست جمهوری در ترکیه تا پیش از به قدرت رسیدن اردوغان، به‌دلیل نظام پارلمانی این کشور و اختیارات اجرایی نخست‌وزیر، تقریبا جایگاهی تشریفاتی بود. اما با ایجاد تغییراتی در قانون اساسی، ریاست جمهوری از جایگاه تشریفاتی به جایگاه اجرایی و قدرت اول کشور تغییر پیدا کرد.

اردوغان با تغییر ساختار حاکمیت ترکیه قصد دارد حضور خود در جایگاه ریاست جمهوری را برای همیشه تثبیت کند و اولین اقدام وی در این راه، ایجاد تغییراتی در قانون اساسی این کشور خواهد بود که اردوغان نیز پس از رسیدن به قدرت، وعده اصلاح آن را داده بود. احمد داود اوغلو تئوریسین حزب‌ عدالت و توسعه هم، بلافاصله به عنوان نخست‌وزیر انتخاب شد.

اما حالا او از نخست وزیری کناره گرفته و حتی رهبری حزب را هم نمی‌خواهد. ترکیه سال‌های اخیر به دنبال بازیگری بیشتری در منطقه است و حالا این تغییر و تحولات می‌تواند بر روابط این کشور با غرب تاثیرگذار باشد. روزنامه آرمان با دکتر علی بیگدلی، استاد دانشگاه در این باره گفت‌وگویی داشته که در ادامه می‌خوانید:

آیا آقای اردوغان با کناره گیری آقای داوود اوغلو می‌تواند روابطی که با اروپا و آمریکا دارد ادامه دهد؟ قطعا نظرات اوغلو از نگاه غرب پنهان نیست و آنها می‌دانند که اردوغان به سمت دیکتاتوری پیش می‌رود و این حتما بر روابط ترکیه با اروپا و آمریکا تاثیر می‌گذارد.

البته این دو از ابتدا با هم کمی اختلاف داشتند اگرچه پنجشنبه‌شب آقای داوود اوغلو گفته که دوستی‌ام با آقای اردوغان ابدی است اما کناره‌گیری‌اش از رهبری حزب نشان داد که اختلافات بین اینها، اختلافات شدیدی است. این دونفر با هم دو اختلاف عمده دارند؛ یکی بر سر اینکه آقای اردوغان خیلی علاقه‌مند است که نظام حکومتی ترکیه را به یک نظام اسلامی برگرداند و مساله دوم این است که آقای اردوغان خیلی علاقه‌مند است که به عنوان یک نمایش قدرت، طوری شود که عضویت اتحادیه اروپا را بگیرد اما این کار عملی نیست. اما آقای داوود اوغلو با این نظر موافق نیست و نظرش بیشتر معطوف به شرق است و می‌گوید که اتحادیه اروپا خیلی از جهت اقتصادی تاثیر ندارد و ما باید به شرق برگردیم که برایمان منافع بیشتری دارد. داوود اوغلو معتقد است که امتیازات اتحادیه اروپا، امتیازاتی است که برای مدت کوتاهی می‌توان روی آن حساب کرد چراکه ترکیه نتوانسته که الگوهای اتحادیه را به مرحله اجرا بگذارد و روزنامه‌نگاران در زندان هستند و برای مسائل حقوق بشری هم مشکلاتی دارد. بنابراین از دید او اینها موقتی است و نمی‌تواند راهگشا باشد و به نظر اوغلو ترکیه باید به دنیای عرب برگردد برای اینکه منافعش آنجا بیشتر تامین می‌شود.

با توجه به اینکه آقای داود اوغلو یکی از طراحان ترکیه سال‌های اخیر بوده کجا با آقای اردوغان به بن‌بست رسیدند؟

ایشان از رهبری حزب کناره گرفته‌اند اما اگر اظهاراتشان را مبنی بر دوستی ابدی با آقای اردوغان را تنها یک تعارف بدانیم، این امری جداگانه است ولی آنچه مهم است اینکه بین این دو نفر اختلاف هست. به نظرم آقای اردوغان یک آدم غیرمنطقی است درحالی که آقای داوود اوغلو یک فرد تحصیلکرده است که با دنیا آشنایی دارد ولی به‌رغم همه اینها باید به این نکته بیشتر اشاره کنیم که آقای اردوغان در تلاش است که بحث سکولاریسم قانون اساسی ترکیه را بردارد، یعنی الان با توجه به آرایشی که دارد این را یا به رفراندوم بگذارد یا در مجلس مطرح کند که سکولاریسم را از قانون اساسی بردارد و یک نوع جریان دین‌گرایی را تحت فشار عربستان سعودی و قطر که مورد علاقه‌شان است، نهادینه کند که این هم یکی از اختلافاتی است که با آقای داوود اوغلو دارد.

آینده ترکیه به کجا خواهد رسید و آیا ترکیه می‌تواند آینده خودش را مثل سال‌های گذشته رقم بزند یا اینکه به رغم خیزی که برای افزایش اعتبار خود در اتحادیه اروپا برداشته، ممکن است دچار ضعف شود؟

آقای اردوغان سیاست خوبی در پیش نگرفت و یک نگرانی و ناراحتی گسترده در ترکیه به‌وجود آورده و راهی را رفت که به امنیت و آسایش و درآمدهای حاصل از توریسم بسیار زیاد ضرر وارد کرد. ترکیه چیزی در حدود ۴۰ میلیارد دلار درآمد داشت که گاهی به ۴۵ میلیارد دلار می‌رسید ولی این را از دست داده و بخش مهمی از اقتصاد ترکیه از طریق صنعت توریسم تامین می‌شد. اختلافشان هم بر سر همین است که خودش را وارد بازی‌های ناخواسته منطقه‌ای کرد. آنها مثلثی تحت عنوان مثلث ترکیه، عربستان و قطر تشکیل دادند تا ترکیه به دلیل اینکه عضو ناتو هست و از توان نظامی بالایی برخوردار است، قطر و عربستان، ترکیه را جلو انداختند و به او کمک اقتصادی کردند تا در برابر ایران یک نمایش قدرتی بدهد درحالی که خودشان توانایی این کار را نداشتند، اردوغان را وارد یک بازی ناخواسته‌ای کردند. بنابراین اگر اردوغان بخواهد چنین سیاستی را ادامه دهد تصور نمی‌کنم که بتواند موفق شود. حتی خیلی از خبرگزاری‌ها پیش‌بینی کرده‌اند که در ترکیه یک کودتای دیگری اتفاق بیفتد.

آیا کسی که به جای داود اوغلو، نخست‌وزیر می‌شود جز این است که درحقیقت یک دستیار برای آقای اردوغان باشد؟

در اینجا اختلاف دیگری بین این دو نفر را هم بررسی کنیم؛ الان مساله‌ای که از جهت سیاسی در داخل ترکیه مطرح است اینکه نظام ترکیه براساس سیستم ریاستی بگذرد یعنی رئیس‌جمهور همه کاره باشد یا براساس سیستم پارلمانی که نخست‌وزیر همه کاره است. قبلا اساس پارلمانی داشت و نخست‌وزیر از قدرت بالایی برخوردار بود و آقای عبدا… گل بیشتر یک مقام تشریفاتی بود اما الان آقای اردوغان می‌خواهد رئیس جمهوری باشد که اصلا پُست نخست‌وزیری را حذف کند، یعنی همه اختیارات در حیطه رئیس‌جمهوری قرار بگیرد و این هم یکی از اختلافات شدید این دو نفر است که آقای اردوغان به شدت دنبال آن است و آقای داود اوغلو با این نظرات مخالف است.