شبکه ملی سمنها در انتظار موافقت وزیر کشور
چکیده :یک فعال محیطزیست در ادامه با اشاره به برخوردسلیقه ای مدیران با سمنها در گذشته عنوان میکند: تاکنون یک شبکه سازمانی مردم نهاد در کشور به ثبت نرسیده است. در نشست عسلویه این شبکه ساختار و چارچوبی پیدا کرد. درحال حاضر منتظر موافقت وزیر کشور با اساسنامه و تسهیل در امور اخذ مجوز برای شمس هستیم. ...
تاکنون هیچ شبکه سازمانی مردم نهادی در کشور به دلیل برخورد سلیقه ای مدیران بهثبت نرسیده است. شمس (شبکه ملی سمنها)* میتواند با موافقت وزیر کشور اولین نوع ثبت شده از این نوع شبکه ها در کشور شود. سازمان مردم نهادی که چشمبه راه موافقت وزیر کشور با اساسنامهاش است. سمنهای محیط زیستی کشور اتفاقی که درصورت وقوع میتواند به نقطه عطفی در محیطزیست کشور و استفاده از مشارکت حداکثری مردم در حل بحرانهای زیستمحیطی تبدیل شود. شبکهای در ابتدای راه خود که با لغو حضور حیوانات در سیرکها و متوقف کردن طرح واگذاری اراضی منابع طبیعی در مجلس ثابت کردهاست که میتواند کلید حل مشکلات زیستمحیطی کشور باشد.
محیطزیست واژه غریبی است که با شروع فصل گرما بازار آن نیز داغ شده است اما این داغی نهبرای کمک به حل مشکلات آن بلکه بیشتر وسیلهای بوده که جناحهای سیاسی برای تخریب و ضربه زدن به یکدیگر از آن استفاده کردهاند. در میان این دعواهای سیاسی؛ محیطزیست از مردم نیز کم ضربه نخورده است. چه فجایعی که هر روز خبر آن را از رسانهها میشنویم؛ گویا تکرار این فاجعههای زیستمحیطی توسط مردم برایمان عادی شده و دیگر افکار عمومی را جریحهدار نمیکند. شاید بتوان گفت مهمترین دلیل مشکلات زیستمحیطی کشور بیتفاوتی و عدم آگاهی مردم نسبت به این مسائل است چراکه اگر شهروندان آگاه بودند هیچوقت مسئولی بهخود این جرات را نمیداد که مجوزی در راستای تخریب محیطزیست صادر کند.
کشورهای توسعهیافته راهحلی برای این مشکل یافتهاند. این راهحل حساس و آگاه کردن افکار عمومی نسبت به مسائل محیطزیستی توسط سمنها ست. درحال حاضر در کشورهای توسعه یافته کمتر شهروندی را میتوان یافت که جزو یکی از سمنهای محیطزیستی شهر خود نباشد. طبق اصل ۵۰ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، حفاظت از محیط زیست یک وظیفه عمومی است و همه اقشار جامعه در مقابل حفاظت از آن مسئول هستند. این حس مسئولیتپذیری با اصلاح الگو و رفتار مردم امکانپذیر است و تمامی این اهداف نیز در سایه آموزش و اطلاعرسانی امکانپذیر میشود.
افزایش سمنهای محیطزیستی کشور در چند سال اخیر
اتفاقی که درچند سال اخیر درپی بحرانهای محیطزیستی کشور رخ داده و بهسرعت درحال توسعه است شکلگیری سمنهای محیطزیستی است.موضوعی که با استقبال شهروندان مواجه شده و هر روز بر تعداد اعضای این سازمانهای مردم نهاد افزوده میشود.
جرقه امید با تاسیس شمس
یکی از معدود رخدادهای خوشایند محیطزیستی چندسال گذشته شکلگیری شمس است. درگذشته سمنهایی که در زمینه محیطزیست فعالیت میکردند تنها به مسائل شهری آن هم تنها به وسعت استانی محل زندگی خویش حساس بودند و همین مسئله باعث شده بود آنها نتوانند از قدرت لازم برای مخالفت و ایستادگی در برابر مافیای تخریب محیطزیست کشور برخوردار باشند. پیش از این در بسیاری از موارد که تخریب یا فاجعهای محیط زیستی رخ میداد سمنها تنها درحد تشکیل زنجیره انسانی میتوانستند عکسالعمل از خود نشان دهند و عملا قدرت دیگری نداشتند و حالا شکلگیری این شبکه ملی امیدهای بسیاری را در دل دوستداران محیطزیست روشن کرده است.
«مشارکت پایدار، پایداری سرزمین»
ناصر بوهندی، عضو شورای هماهنگی شبکهملیسازمانهای مردم نهاد محیط زیست و منابع طبیعی در گفتوگو با «قانون» میگوید: یکی ازمشکلات و دغدغههای بشر امروزی مواجهه با مشکلات حاد زیستمحیطی است. رفع این مشکلات نیازمند مشارکت همگانی نهادهای مردمی حفاظت از محیط زیست است. این نهادهای مردمی جریانهای داوطلبانه و خودجوشی هستند که در چند دهه اخیر بهپاخاستهاند و نقش تقویتی مهمی را در جهت مشارکت همگانی برعهده دارند.
در همین راستا شبکه ملی سازمانهای مردم نهاد محیطزیست و منابع طبیعی تاسیس شد. در مهمترین نشست آن که در عسلویه برگزار شد؛ نمایندگان ۳۱ استان کشور در این شبکه ملی با شعار «مشارکت پایدار،پایداری سرزمین» گرد هم آمدند و در نهایت توانستند پیشنویس این شبکه ملی را تصویب کنند، تا در مرحله بعد بتوانند اقدام به ثبت این شبکه در وزارت کشور کنند.
سمنها به مسائل کل کشور حساس هستند
بوهندی در ادامه حرف های خود به جامعیت اقدامات سمن ها اشاره می کند و می گوید: ما در زمینه کارهای دموکراتیک ضعیف هستیم و هنوز آن انسجام لازم را نداریم. سال گذشته هدف شمس؛ افزایش انسجام، آشنایی سمنهای محیطزیستی کشور با یکدیگر، همگرایی و اطلاعرسانی بود. در گذشته سمنها بهصورت شهری یا استانی فعالیت میکردند و به مسائل فرا استانی واکنش نشان نمیدادند ولی درحال حاضر آنها به مسائل محیطزیستی کل کشور حساس هستند. بهعنوان مثال همه سمنها بدون درنظر گرفتن موقعیت جغرافیایی خود به مسئله دریاچه ارومیه حساس هستند و به آن واکنش نشان میدهند.
یکی از اتفاقات خوب شمس توافق سمنهای چندین استان روی یک مسئله است. بهعنوان مثال سمنهای خوزستان، چهارمحال و بختیاری و اصفهان روی موضوع آب تفاهمنامهای منعقد کردهاند و در آن به مصالح هر سه استان اندیشیده شده است.
قدرت نمایی سمنها در قالب شبکه ملی
بوهندی با اشاره به تاثیر شمس در مسائل زیستمحیطی کشور عنوان میکند: هنگامی که تمامی سمنهای کشور در یک شبکه گرد هم آمدند توانستند در حل برخی مسائل چندساله محیطزیستی پیروز شوند. بحث توقف حضور حیوانات در سیرکهای کل کشور یکی از آنها بود. تمامی نمایندگان سمن ۳۱ استان کشور در نامهای به سازمان محیطزیست خواستار لغو حضور حیوانات در سیرکها شدند که خوشبختانه سازمان نیز با آن موافقت کرد.
همچنین متوقف کردن طرح واگذاری منابع طبیعی به متصرفان آن در مجلس شورای اسلامی نیز یکی از این اقدامات است. این طرح بسیار خطرناک بود و دست متصرفان منابع طبیعی با تصویب آن باز میماند. دراین خصوص با نمایندگان مجلس رایزنی شد و کمپینی را نیز برای مخالفت با این طرح راهاندازی کردیم. حتی نمایندگان شمس در نامهای به رهبر انقلاب درخواست متوقف کردن آن در مجلس را دادند که خوشبختانه این طرح نیز متوقف شد.
برخورد سلیقه ای مدیران با سمنها در گذشته
این فعال محیطزیست در ادامه با اشاره به برخوردسلیقه ای مدیران با سمنها در گذشته عنوان میکند: تاکنون یک شبکه سازمانی مردم نهاد در کشور به ثبت نرسیده است. در نشست عسلویه این شبکه ساختار و چارچوبی پیدا کرد. درحال حاضر منتظر موافقت وزیر کشور با اساسنامه و تسهیل در امور اخذ مجوز برای شمس هستیم.
تجارب سمنها را به یکدیگر انتقال میدهیم
او میگوید: تاکنون تلاشها برای آگاهسازی افکار عمومی از وضعیت محیطزیست کشور کافی نبوده است و نتوانسته ایم از ظرفیت مردمی برای حل بحرانهای زیستمحیطی استفاده کنیم. که این امکان با توجه به ماهیت مردم نهادی شمس قابل دستیابی است آموزش یک فرآیند و یک ابتکار میخواهد؛ میتوانیم از تجارب موفق یا ناموفق سمنها استفاده کنیم و آنها را بین سمنها انتقال دهیم. مثلا اگر در کرمان شیوه آموزشی موفق بوده چرا در بوشهر از آن استفاده نکنیم.
بهعنوان مثال پویش سهشنبههای بدون خودرو توسط یک سمن در استان مرکزی مطرح و اجرا شد. درحال حاضر بسیاری از سمنهای کشور به این پویش پیوستهاند و از تجربه موفق آن در استان محل زندگی خود استفاده میکنند.
برای اولین بار سمنها در شورای اداری استانها نماینده دارند
بوهندی با اشاره به حضور نماینده سمنها در شورای اداری استانها میگوید: بخشنامهای توسط هیاتوزیران مصوب و به استانها ابلاغ شد. طبق آن برای اولین بار توانستیم در شورای اداری استانها یک نماینده داشته باشیم. این حضور باعث میشود اگر قرار باشد طرحی در استان مغایر با اصول زیستمحیطی اجرا شود؛ شمس از آن مطلع شده و اقدامات لازم برای جلوگیری را انجام دهد.
ظرفیت مردمی تاکنون مغفول مانده
او درباره نقش مردم در حفظ محیطزیست میگوید: تاکنون مردم دراین خصوص نقش پر رنگی نداشتهاند اما میتوان با آگاهی و اطلاعرسانی این رویه را عوض کرد. عضو شدن در یکی از سمنهای شهر میتواند شروع خوبی باشد. با این کار میتوانیم در زمینه آموزش و فرهنگ سازی قویتر عمل کنیم. همچنین عملکرد مثبت و ملموس سمنها نیز میتواند مردم را به فعالیت دراین سازمانهای مردم نهاد ترغیب کند.
* شمس خلاصه شده شبکه ملی سمن ها است که در این گزارش با این عنوان از ان یاد شده است.
گزارش از قانون
