اولین گزارش دولت از اجرای برجام؛ اشاره صریح به کارشکنیهای داخلی
چکیده :اولین گزارش سه ماهه دولت از اجرای برجام در حالی منتشر شد که در آن به صراحت به کارشکنیهای داخلی در اجرایی شدن آن اشاره شده است. این اولین گزارش وزارت امور خارجه به مجلس شورای اسلامی است که در آن آمده است: منافعی که نهادهای امنیتی و نظامی و برخی بنگاههای اقتصادی در قالب افراد حقیقی و حقوقی در سالهای اخیر کسب کردند فقط و فقط در سایه تحریمها و در بازار بلبشوی میسر بود و پیشبینیها حکایت از آن داشت که کارشکنیها آغاز شود....
کلمه – گروه خبر: اولین گزارش سه ماهه دولت از اجرای برجام در حالی منتشر شد که در آن به صراحت به کارشکنیهای داخلی در اجرایی شدن آن اشاره شده است. این اولین گزارش وزارت امور خارجه به مجلس شورای اسلامی است.
مجلس وقتی قانون «اقدام متناسب و متقابل دولت جمهوری اسلامی ایران در اجرای برجام» را در مهرماه سال گذشته به تصویب رساند، تبصرهای را در آن گنجاند که بر طبق آن، وزیر امور خارجه موظف شد در روند اجرای توافقنامه را هر سه ماه یک بار به کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی گزارش دهد.
روز گذشته اولین گزارش مربوط به سه ماهه اول اجرایی شدن برجام منتشر شد و در آن نکاتی عنوان شد که به صراحت به کارشکنیهای داخلی شده است.
منافعی که نهادهای امنیتی و نظامی و برخی بنگاههای اقتصادی در قالب افراد حقیقی و حقوقی در سالهای اخیر کسب کردند فقط و فقط در سایه تحریمها و در بازار بلبشوی میسر بود و پیشبینیها حکایت از آن داشت که کارشکنیها آغاز شود. این همان نکتهای است که محمدجواد ظریف در گزارش خود به آن دقیقا اشاره کرده است.
او نوشته است: “بنگاههایی که پیش و بیش از هر چیز به دنبال منافع اقتصادی هستند و چنانچه کوچکترین تردیدی نسبت به امنیت و سلامت فضایی که میخواهند بدان وارد شوند، داشته باشند، درنگ خواهند کرد. متأسفانه عوامل دیگری همچون فساد، عدم شفافیت، پولشویی، صعوبت قوانین و … نیز مزید بر علت شدهاند.”
سه سال از به روی کار آمدن دولت یازدهم میگذرد و دهها پرونده از فساد دولت قبل آشکار شده اما هیچ کدام به نتیجه نرسیده است و این در حالی است که میزان فساد سیستماتیک تا جایی پیش رفته که نام رییس دولت قبل یعنی محمود احمدینژاد در پرونده پولشوییهای جهانی همچون شرکت پانامایی هم دیده میشود. این جدای اعمالی است که در سایه تحریمها در کشورهایی منطقه انجام شده است.
در این گزارش به نکته مهم دیگری هم اشاره شده است: “بزرگترین مشکل و چالشی که برجام با آن مواجه است یک فضای اعتمادبخش و اطمینانساز در کشور برای طرفهای خارجی است. نکته آن است که تقریباً تمامی بانکها، شرکتها و بنگاههای اقتصادی که از آنها انتظار بازگشت به فضای قبل از تحریم و تعامل و همکاری اقتصادی با ایران میرود، متعلق به بخش خصوصی هستند و با منطق اقتصادی نه به دستور دولتهای خود وارد تعاملات اقتصادی میشوند. به بیان دیگر محاسبه هزینه-فایده است که بنگاههای اقتصادی را وارد یک تعامل اقتصادی میکند و مهمترین عامل در این محاسبه، میزان اطمینان به این تعامل و فضای پیرامونی آن است.
چنانچه یک بنگاه اقتصادی به این جمعبندی نرسد که بازار هدف محیط امنی برای سرمایهگذاری، تجارت و کلاً هر گونه همکاری اقتصادی است مسلماً نه اقدام به سرمایهگذاری مینماید نه انتقال فناوری میکند نه وارد پروژههای بزرگ میشوند و نه خود را در معاملات کلان درگیر میکند. حداکثر آنکه به تجارت کوتاه مدت و در سطح پایین بسنده خواهد کرد. در فضای پرآشوب-سرمایهگریز- خاورمیانه و در فضای پرتردید نسبت به میزان پایبندی همه طرفها به برجام طبیعی است که بسیاری از بنگاههای اقتصادی با تامل برخورد میکنند تا در مرور زمان پایبندی طرفها به تعهدات خود اثبات گردد. برای درمان این مشکل علاوه بر ایجاد حس رقابت، میبایست فضای اطمینانبخشی را برای طرفهای اقتصادی خود ایجاد نموده و چشمانداز مثبتی از تعامل اقتصادی با ایران را برای همگان ترسیم کنیم تا باعث شود ترس و نگرانی از تعامل با ایران فرو ریخته و رغبت همکاری ایجاد گردد.”
اما آنچه در فضای داخلی کشور بیش از هرچیز خودنمایی میکند بیثبات بودن فضا و سیاست برای اطمینانبخشی به طرف مقابل است. اگر امروز رییسجمهور در تریبونی سخنی بگوید که نشان از آیندهای امیدوار به روابط سیاسی و دیپلماتیک با کشورهای دیگر داشته باشد، رهبر در سخنرانی بعدی خود به غیرقابل اعتماد بودن دول خارجی سخن خواهد گفت و در اولین نمازجمعه ائمهجمعه سخنانی بر زبان خواهند راند که هر شنوندهای را بر آن خواهد داشت که بداند دقیقا سیاست ایران بر چه محوری است؟
این تعدد نظرات و در نتیجه واکنشها سرمایهگذاران اقتصادی را توجیه میکند که همچنان زمان سرمایهگذاری در ایران به عنوان یک کشور باثبات نرسیده است.
پیشگرفتن همین سیاستی که در ده سال گذشته شاهدش بودیم باعث صدور قطعنامههای تحریمی شد که حال برای از بین بردن فضای بدبینی کشورهای دیگر نیازمند زمان و اعتمادسازی زیادی خواهیم بود.
گزارش وزارت امورخارجه هم به همین نکته اشاره داشته است: “تنها سه ماه از اجرای برجام گذشته است. بازگشت به وضعیت قبل از تحریمها به لحاظ فنی و عملیاتی مسلماً به زمان احتیاج دارد. یک مثال ساده میزان فروش نفتخام است. فروش نفت خام کشورمان در اثر تحریمهای یکجانبه آمریکا از دو و نیم میلیون بشکه به یک میلیون در آستانه توافق ژنو رسید. در این مدت بسیاری از مشتریان نفت ما به سمت سایر تولیدکنندگان رفتهاند. طبیعی است که انتظار نمیرود روز بعد از رفع تحریمها فروش ما به میزان دو و نیم میلیون بشکه بازگردد. مسلماً میبایست مجدداً بازاریابی صورت گیرد خریداران سابق احیا شوند یا خریداران جدید پیدا شوند. قرارداد تنظیم شود و… واقعیت این است که در بسیاری از دیگر حوزهها به خصوص حوزه بانکی که در ۱۰ سال گذشته با تحولات زیادی مواجه بوده و به واسطه مبارزه با پولشویی و جلوگیری از سوءاستفاده قاچاقچیان و گروههای تروریستی از پیچیدگیهای زیادی برخوردار شده است با همین مشکلات فنی و اجرایی مواجه هستیم که بازگشت به نقطه قبل از تحریمها را تطویل میکند.”
تندروهای آمریکایی نیز مانند دلواپسان ایرانی بیشترین سهم در کارشکنیها را از آن خود دارند. در گزارش وزارت امورخارجه آمده که “در این میان مشکل نگرانی مؤسسات مالی به دلیل ارعاب آمریکا و تحمیل جریمههای سنگین چندین میلیاردی بر بانکها در طول سالیان گذشته فضای روانی سنگینی برای شروع مجدد همکاری با ایران ایجاد کرده که رفع آن تنها با تلاش مستمر و پیگیری همه جانبه و هماهنگ میسر است. از سوی دیگر بهانهتراشی، کارشکنی و تعلل طرف آمریکایی به خصوص وزارت خزانهداری آمریکا هم مزید بر علت شده و در برخی موارد خود به یک مشکل اساسی تبدیل شده است. در طول مذاکرات و پس از آن تیم مذاکرهکننده لحظهای تردید نکرده است که در فضایی خصومتآمیز در حال مذاکره است و هیچگاه به طرف مقابل اعتماد نکرده و نخواهد کرد.
علیرغم اظهارنظرهای مکرر مقامات آمریکایی مبنی بر تعهد آمریکا به ایفای تعهدات خود وفق برجام، به نظر میرسد بخشها یا محافل قدرتمندی در درون دستگاه اجرایی آمریکا رغبت چندانی به اقدام فعالانه برای رفع نقاط ابهام نداشته و حتی در مواردی تلاشهای صورت گرفته برای رفع موانع را خنثی مینمایند. رژیم صهیونیستی و برخی کشورهای دیگر در منطقه هم در همین جهت حرکت میکند. چالشهای ما با طرف آمریکایی و تا میزان کمتری با طرف اروپایی پس از اجرای برجام خاتمه نیافته است و وزارت امور خارجه با قوت و به صورت مستمر و حتی روزانه در سطوح مختلف در حال پیگیری و فشار به طرف مقابل برای اجرای صحیح تعهدات آنها میباشد.”
